Er is geen makkelijk recept voor integratie

HET IS onrechtvaardig verdeeld in het leven. Overal heb je rangen en standen. Ook in de Tweede Kamer. Als Bolkestein naar het spreekgestoelte schrijdt (gewoon lopen doet de liberale leider al lang niet meer), dan verstomt het gewone geroezemoes al voordat hij het spreekgestoelte bereikt....

Bij Janmaat werkt het omgekeerd. Als de leider van de CD aan het woord komt, doet iedereen zijn uiterste best met iets anders bezig te zijn. Janmaat heeft het er ook wel naar gemaakt. Toch heeft het soms iets onrechtvaardigs dat die ene schlemiel altijd weer als de kwade genius van de politiek door het leven moet gaan. Terwijl, Janmaat mag daar graag op wijzen, het vreemdelingenverhaal van de CD in de loop der tijd toch school heeft gemaakt.

Neem bijvoorbeeld CDA-politiewoordvoerder Van der Heijden, die zich er pas nog over beklaagde dat het voor gewone 'blonde Hollandse jongens' tegenwoordig vrijwel onmogelijk is een baan bij de politie te krijgen. Of diens collega De Hoop Scheffer die eerder deze week tegenover De Telegraaf verklaarde dat er 'in Amsterdam 1200 criminele asielzoekers rondlopen die elke dag tasjes roven en waaraan helemaal niets gebeurt'.

Hoewel over deze recente uitspraken tijdens het kamerdebat deze week met geen woord werd gerept - het ging immers vooral over de verhoudingen in de paarse coalitie -, deden Wallage en Groenman (D66) een verdienstelijke poging juist dit soort grove generalisaties aan de kaak te stellen.

Aan de echte problemen van de internationale migratie en de multiculturele samenleving wordt geen recht gedaan als VVD-politici tijdens een verkiezingscampagne de indruk wekken simpele oplossingen in huis te hebben, maar als ze die in de Kamer moeten toelichten met de mond vol tanden blijken te staan. Dan is inderdaad de, nog ingetogen, constatering van Wallage op zijn plaats dat de VVD 'niet de indruk heeft weten te vermijden onzekerheid en angst politiek te gelde te willen maken'.

Bolkestein en de VVD zijn even terug in hun hok. Of dat lang zal duren, is de vraag. Maar gezien de daling van het aantal asielzoekers en het migratiesaldo is er op het punt van het toelatingsbeleid heel misschien enige tijd rust te verwachten. Bolkestein heeft dat toegezegd, en mag daaraan ook worden gehouden.

Daarentegen zal, als de tekenen niet bedriegen, een ander aspect van het minderhedenvraagstuk nadrukkelijker op de agenda komen te staan. Rosenmöller vroeg het kabinet woensdag tijdens het kamerdebat om een notitie over aanpak van de meest knellende integratievraagstukken. Hij rekent op een debat daarover tussen de fractievoorzitters.

Sommige mensen zullen zich afvragen of dat nu wel zo verstandig is. Leidt zo'n discussie niet voor de zoveelste keer tot een opgeklopte atmosfeer rond 'de' minderheden? Zullen de 'onderbuikgevoelens' in de samenleving er niet juist door worden versterkt?

Die kans bestaat inderdaad, maar het negeren van de twijfels, vooroordelen en angsten die hierover in de samenleving bestaan, zal er zeker toe leiden dat de 'onderbuikgevoelens' bij volgende verkiezingen andermaal worden gemobiliseerd. Het aardige van het kamerdebatje van woensdag was juist dat het een partij als de VVD nu eens dwong precies en concreet te zijn over het door haar voorgestane beleid. En dat werkt op de lange duur waarschijnlijk toch heel wat beter dan stilzwijgende en inmiddels onhoudbaar gebleken afspraken om 'het' vreemdelingenprobleem of 'het' minderhedenvraagstuk bij verkiezingen niet te politiseren.

Op het punt van de integratie leverden het GPV en de SP woensdag een opvallende bijdrage. Het kan best zijn, zei GPV-leider Schutte, dat de aanwezigheid van groepen van diverse afkomst een verrijking betekent voor de samenleving, veel mensen voelen dat zo niet. Daarom heeft het GPV liever niet dat het idee van de 'multiculturele samenleving' centraal wordt gesteld. 'Dat miskent namelijk dat er sprake moet zijn van integratie in de Nederlandse rechtsorde, waarbij een aantal fundamentele waarden niet onderhandelbaar is. Daardoor geeft het voedsel aan verkeerde verwachtingen bij allochtonen en autochtonen.'

Marijnissen van de SP liet eveneens weten voorstander te zijn van actievere integratie van minderheden, ook op het terrein van 'wetten, zeden en gewoonten'. Hij verweet de grote poltieke partijen daarvan veel te laat doordrongen te zijn. 'Behoud van eigen taal en cultuur stond lange tijd voorop. Dat veel migranten zelf daarmee niet veel verder kwamen in de Nederlandse samenleving, scheen niet te deren.'

De opmerkingen van Marijnissen en Schutte suggereren niet alleen dat het integratieproces door de overheid, bijvoorbeeld via inburgeringscontracten voor nieuwkomers, wel wat zwaarder mag worden aangezet, maar ook dat enige dwang daarbij welkom zou zijn.

Bij de SP, de enige partij die zich woensdag liet kennen als voorstander van een 'verplicht spreidingsbeleid' (grof gezegd: sommige buurten moeten voor blanken, sommige voor zwarten gesloten worden verklaard) is dat zeker het geval.

Maar ook Schutte opperde dat langzamerhand wel eens aan de orde mag komen 'hoeveel drang er in het kader van het inburgeringscontract mag worden uitgeoefend op asielzoekers'.

Nu kan een serieuze aanpak van de inburgering zeker geen kwaad. Maar waarom moet daaraan eigenlijk dwang, drang of zelfs gedwongen spreiding te pas komen? Er zijn toch nauwelijks aanwijzingen dat nieuwkomers daarvan geen gebruik willen maken? En als het om hier al langer verblijvende minderheidsgroepen gaat: laten kinderen van Marokkanen, Turken en Surinamers de kansen op inburgering en integratie die hen worden geboden, dan massaal liggen?

Nee, dwang en drang zijn - nog afgezien van talloze juridische haken en ogen - vooral middelen om verontruste blanke, Nederlandse burgers tevreden te stellen. Maar er bestaan helaas geen snelle routes waarlangs nieuwe groepen burgers kunnen worden geïntegreerd.

Hooguit kan de overheid, als het even kan met de organisaties van minderheden zelf, een stimulerende rol spelen in dat integratieproces. En als het nodig is - bijvoorbeeld omdat cultuurverschillen de emancipatie van vrouwen of meisjes in de weg staan - mag dat ook heus wel met enige kracht gebeuren. De leerplichtwet is er niet voor niets, en een pedagogisch offensief tegen degenen die daar de hand mee lichten kan wellicht geen kwaad.

Maar overigens zal het integratieproces het toch vooral moeten hebben van het creëren van nieuwe kansen op een baan, scholing en huisvesting. Dat zijn misschien wat saaie en klassieke recepten, maar nu iedereen van SP tot VVD zich zorgen maakt over 'Amerikaanse toestanden' is er een kans dat er voor blanke èn zwarte burgers werk van wordt gemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.