Er is er bijna één jarig, dat zult u zien

Vandaag over twee jaar bestaat Nederland 200 jaar. Dan gaat een daartoe aangesteld comité 'los' met een uitgebreid programma. 'We gaan vooral vieren, niet herdenken.'

Vandaag is het precies 198 jaar geleden dat Willem Frederik van Oranje aankwam op het strand van Scheveningen. Wie zegt u? Jawel, Willem Frederik, een verre voorvader van koningin Beatrix. In 1813 was aan jaren van Franse overheersing een einde gekomen. Nederland was weer 'vrij'.


Wat te doen? De regenten en notabelen van het land riepen de naar Engeland gevluchte Willem Frederik terug naar Nederland. Hij zou op 30 maart 1814 in Amsterdam worden ingehuldigd als 'soeverein vorst Willem de Eerste' en ruim een jaar later nog een keer, op 21 september 1815 in Brussel, als koning Willem I van een (toen nog) Verenigd Koninkrijk met België en Luxemburg.


Het zijn geen data die in het collectieve geheugen gebeiteld staan, maar daarin komt verandering. Want vandaag presenteert zich in Madurodam het door het kabinet ingestelde Nationaal Comité 200 jaar Koninkrijk. Het negenkoppige, heel diverse gezelschap gaat over precies twee jaar 'los' met een uitgebreid programma. De Leidse hoogleraar vaderlandse geschiedenis Henk te Velde is het historische geweten van het comité.


Te Velde: 'We gaan vooral vieren, niet herdenken. Het wordt geen feestje voor historici. Maar het historische element is wel van belang. Tussen 1813 en 1815 is het huidige Nederland gevormd. De landing op Scheveningen is een mooi symbolisch moment: Nederland kreeg een vorst. Maar minstens zo belangrijk is dat op 29 maart 1814 de Grondwet tot stand kwam die we tot op de dag van vandaag gebruiken. Daarna werd ook het stelsel van twee Kamers geïntroduceerd. Het tijdvak 1813-1815 is het begin van de continuïteit van Nederland.'


Natuurlijk, zegt Te Velde, de Grondwet is een paar keer gewijzigd en de omvang van beide Kamers ook. 'Het is trial and error geweest. Nu is er misschien wel te veel kritiek op de politiek, in het begin te weinig. De koning kon zijn gang gaan. Maar in die periode is de basis gelegd voor iets wat nu na 200 jaar nog zeer waardevol blijkt te zijn: instituties in een democratisch bestel. Dat willen we vieren. Ons motto wordt: Nederland is jarig.'


Het comité kende een stroeve start. Twee weken voor de val van zijn vierde kabinet in februari 2010 stelde minister-president Balkenende het in. Hij benoemde minister van Staat Ruud Lubbers tot voorzitter. Een jaar lang werd er niets meer van vernomen, Lubbers vertrok stilletjes. Premier Rutte blies het project afgelopen zomer nieuw leven in. De leden van het comité zijn inmiddels drie maal bij elkaar geweest.


Te Velde heeft bekeken hoe in het verleden met de jubileumdata is omgegaan. 'Het zijn allemaal herdenkingen geweest, geen vieringen, en steeds toegespitst op 30 november 1813. De herdenking van 1913 was de succesvolste. In 1863 vonden de liberalen het te veel een feestje voor de koning, in 1963 viel het publieksdeel van de herdenking in het water. De kunst is te voorkomen dat dit soort festiviteiten inhoudelijke dingen worden zonder publiek of publieke dingen zonder inhoud.'


Om een spanningsboog van bijna twee jaar vol te houden, is volgens Te Velde 'een waagstuk'. Het comité heeft voorlopig vijf evenementen geprogrammeerd in Den Haag, Zwolle, Maastricht en Amsterdam, waarin onder meer actief burgerschap en de internationale oriëntatie van Nederland centraal staan. Daarnaast moedigt het comité instituties zoals bijvoorbeeld de Tweede Kamer aan eigen festiviteiten te organiseren. Over twee jaar verschijnen ook drie biografieën van de eerste koningen.


'Democratie moet je leren', zegt Te Velde. 'Dat is voor mij een belangrijke conclusie als ik die 200 jaar overzie. Het is een leerproces geweest zowel aan de politieke kant als aan de kant van de burger. De kloof tussen die twee was in 1813 en de jaren nadien enorm. Niemand wist wat er in Den Haag gebeurde en in Den Haag wist niemand wat er onder het volk leefde. Nu is de kloof kleiner dan ooit.'


Het mooiste vindt Te Velde dat de maatschappij heel erg is veranderd, maar het systeem nog steeds functioneert. 'Ik deel de kritiek niet dat we zitten opgescheept met een 19de-eeuws stelsel. Democratie is nooit af. Met het oog op de toekomst helpt het om af en toe even stil te staan bij heden en verleden.'


Leden van het Nationaal Comité 200 jaar Koninkrijk

Ank Bijleveld-Schouten (voorzitter, commissaris van de koningin in Overijssel)


Jozias van Aartsen (burgemeester Den Haag)


Bercan Günel (Woman Capital)


Tania Kross (operazangeres)


Herman Tjeenk Willink (vicepresident Raad van State)


Henk te Velde (hoogleraar vaderlandse geschiedenis Universiteit Leiden)


Albert Verlinde (tv-presentator en producent)


Erben Wennemars (oud-schaatser)


Rein Willems (oud-topman Shell Nederland)


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden