Er is een echte revolutie nodig om een einde te maken aan het dalen van de vennootschapsbelasting

De kwestie

In de 18de eeuw betaalden de Fransen aanzienlijk meer belasting dan de Britten of Nederlanders. Frankrijk was geen handelsnatie, waardoor het veel minder geld binnenkreeg uit douanerechten, tol en andere handelstarieven.

De staatsschuld explodeerde als gevolg van de exorbitante uitgaven van de Bourbon-koningen. De rekening kwam terecht bij de burgerij en de boeren. Die betaalden een taille (een belasting gebaseerd op het landbezit), een gabelle (een heffing op zout) en een vingtieme (eenmalige belasting). De aristocratie was vrijgesteld van belastingen.

De 18de eeuwse satiricus Charles Churchill rijmde:

What is't to us, if taxes rise or fall,

Thanks to our fortune, we pay none at all

In de 21ste eeuw zijn multinationale bedrijven de nieuwe aristocratie. De zonnekoningen van de moderne tijd betalen dankzij ingenieuze constructies geen of nauwelijks belasting over zo'n 600 miljard euro aan winsten. Burgers en boeren draaien exclusief op voor de kosten van zorg en onderwijs.

In de VS is het aandeel van de vennootschapsbelasting in het bbp inmiddels gedaald van 6 procent in 1953 tot 1,6 procent nu. En dat zal met de aangekondigde verlagingen van Trump nog verder dalen.

De EU kent als regio al de laagste vennootschapsbelasting in de wereld. Niettemin hebben twaalf EU-landen verdere verlagingen aangekondigd of doorgevoerd. 'In 2052 bedraagt het gemiddelde tarief voor de vennootschapsbelasting in de EU-landen nul procent', schreef de internationale ontwikkelingsorganisatie Eurodad in het dinsdag verschenen rapport Tax games: the race to the bottom.

Het rapport werd gelanceerd op dezelfde dag dat de EU met veel aplomb een zwarte lijst presenteerde van zeventien vermeende belastingparadijzen die in aanmerking komen voor sancties. Dat zijn vooral Caribische eilanden en landen als Mongolië, Zuid-Korea en Namibië.

De EU-landen hebben heel veel boter op hun hoofd. Ze beschuldigen landen ver van huis, terwijl de helft van de EU-landen - waaronder Nederland - faciliteiten heeft gecreëerd om belastingen te ontwijken. En ondanks veel retoriek - 'we zijn vast voornemens hier een einde aan te maken' - gebeurt er in de praktijk niets. Nederland, Ierland en Luxemburg zijn op dit moment de grootste belastingparadijzen in de EU. Maar al die landen ontkennen dat formeel (de Tweede Kamer heeft dat zelfs in een motie bekrachtigd) en als ze bereid zouden zijn daar een einde aan te maken, gaat een ander er met de bal vandoor. 'We zouden belastingontwijking aanpakken, niet stoppen met het belasten van bedrijven', klaagt Eurodad.

De enige manier om er een einde aan te maken, is blijkbaar een revolutie. De Franse burgerij, boeren en arbeiders legden de hoofden van de belastingontwijkende elite uiteindelijk onder de guillotine.

Misschien gebeurt dat na 2052 in Europa met de aandeelhouders.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over