Column

Er is een app voor geluk

IN Rotterdam

Waarom geluksonderzoek veranderde in rendementsdenken.

Rendementsdenken heeft het niet gemakkelijk de laatste tijd, maar aan de horizon gloort een alternatief, en dat is het meten van geluk. Geluk meten?, vraagt u nu, net weer even afgeleid wegens lente, morgen, en alle ontregelende zachtheid in de lucht.

Ja. Zijn we net uitgeteld van al die economische factoren, blijkt het meten van geluk ingelijfd bij de economische faculteit van de Erasmus Universiteit, onder de noemer 'Erasmus Happiness Economics Research Organisation' (EHERO). Daar geven ze cursussen 'rendement van geluk'. Vandaag pleit EHERO in het Haagse Nieuwspoort voor 'sturen op geluk' door de overheid: ook hier moet het rendement omhoog.

Hoe kon het zover komen? Ik belde de grondlegger van het geluksonderzoek in Nederland, emeritus hoogleraar Ruut Veenhoven (72). Van huis uit socioloog, beter bekend als geluksprof. In 1973, toen hij begon aan zijn 'World Database of Happiness', gaven we onszelf een 7,5. Tegenwoordig is dat 'ongeveer een 8'. Ook werden de onderlinge verschillen kleiner.

Veenhoven is door collega-sociologen voor gek verklaard. Men vond geluk aanvankelijk te relatief, niet te meten en bovendien hadden sociologen 'er van nature een hekel aan'. Ze lopen weg met sombermansen als Piketty, bromde Veenhoven, terwijl geluksonderzoek aantoont dat inkomensongelijkheid geen negatief effect op geluk heeft. De geluksprof sloeg terug met het artikel 'Sociologists blind eye for happiness'.

Ruut Veenhoven, als geluksprof nog voor gek verklaard.

Na zijn emeritaat aan de Erasmus Universiteit haalden de sociologen weer de neus op voor zijn 'World Database of Happiness'. Toen is die ondergebracht bij de faculteit Economie. Geluksonderzoek werd al wereldwijd serieus genomen, inclusief wetenschappelijke tijdschriften zoals 'The International Journal of Happiness and Development'. Onderzoek naar genen en geluk kreeg een leerstoel aan de Vrije Universiteit. En de VN riepen de Internationale Dag van het Geluk in het leven (vandaag), om de factoren te helpen verbeteren die mensen gelukkiger maken.

Nederland is overigens niet meer de pronte nummer vier waar je altijd over hoort. We vielen uit de top-10 van gelukkigste landen en staan nu op twaalf. Dat komt doordat meer landen gingen meten hoe gelukkig ze zijn. Het cijfer dat we aan ons geluksgevoel geven, bleef stijgen.

Ik sprak Ruut Veenhoven toen hij eergisteren nog in Denemarken was voor het staatsbezoek van Willem-Alexander en Máxima. Hij was ingevlogen om in het gelukkigste land ter wereld (de Denen geven zich gemidddeld een 8) elegant de hamvraag te beantwoorden: waarom zijn wij dat zelf niet? Nederland en Denemarken lijken in zoveel op elkaar. De enige duidelijke verschillen die Veenhoven vond: Denen doen meer aan geestelijke gezondheidszorg ('Ze hebben er twee keer zoveel psychologen') en zijn nóg beter in zogeheten 'institutionele kwaliteit', zoals van ambtenaren, rechtszekerheid, de belastingdienst.

Ik vroeg of de koning daar nog iets van vond. Ja, zei Veenhoven, die bij hem aan tafel zat: 'De koning was eigenlijk verbaasd dat je van ambtenaren gelukkig kunt worden'. Waarop hij majesteit uitlegde dat 'een goed georganiseerde samenleving de burger ruimte geeft om zijn eigen keuzes te maken'. Autonomie en keuzevrijheid: twee voorname geluksfactoren.

Deense kroonprins en kroonprinses - rechts - gemiddeld gelukkiger. Beeld ANP

Later sprak ik in Rotterdam Martijn Burger (32), econoom en wetenschappelijk directeur van EHERO. Hij vertelde over hun app, die de meetbare mens naast hartslag en voetstappen ook geluk laat scoren: een soort geluksdagboek, waarbij je je gevoelens de hele dag cijfers geeft. Leidde dat niet tot ongeneeslijk navelstaren? Dat was onderzocht: de app bracht juist 'een lichte toename van het geluksgevoel'.

Burger vindt dat we op geluk sturend 'dat laatste halve punt van de Denen moeten pakken'. Nu zijn er nog een paar honderdduizend mensen in Nederland diep ongelukkig. Investeringen in de geestelijke gezondheidszorg kunnen dat volgens Burger verbeteren.

Rokjesdag maakt mannen en vrouwen ietsje gelukkiger. Beeld ANP

Voor EHERO zelf is op geluk sturen trouwens ook niet slecht: ze doen er contractonderzoek, de opdrachtgever betaalt. Terwijl elders basisgeluksfactoren als gezondheid op het spel staan, stromen hier opdrachten binnen van bedrijven die geluk op de werkvloer willen meten, nu geluk goed blijkt voor de productiviteit. Of van een kansspelbedrijf, dat grootschalig wil onderzoeken waarom mensen gokken, en of dat plezier brengt. Om meer gokkers te lokken? 'Wij doen onderzoek naar emoties. Wat zo'n bedrijf ermee doet vind ik geen taak voor ons.' Als trouwens érgens een zwak verband was aangetoond, dan wel tussen geluk en consumptie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.