InterviewJaap van Dissel

‘Er gaan zoveel innovaties ontstaan dat ik niet somber ben over de toekomst’

Jaap van Dissel: ‘Om al op voorhand te concluderen dat zo’n app in Nederland geen kans van slagen heeft, gaat me te ver.’Beeld ANP

Een opmerkelijke omslag van het kabinet: Nederland moet grootschalig testen en digitale volgtechnieken overwegen om het coronavirus de baas te worden. Bigbrotherdenken in Nederland? We vroegen RIVM-directeur Jaap van Dissel ernaar.

Elke keer weer dat wattenstokje diep in uw neus of keel. Vervelend, maar in het Nederland van na de ‘intelligente lockdown’ wordt het misschien de gewoonste zaak van de wereld. Bij elke verkoudheid zal men u testen op het coronavirus. En mocht u positief testen – ofwel het virus hebben – dan krijgen mensen bij wie u in de buurt bent geweest een appje: blijf twee weken thuis, u bent in de nabijheid geweest van een coronadrager.

Tot nu toe was Nederland terughoudend met dergelijke controletechnieken. Deze week raadde uw Outbreak Management Team alsnog onderzoek ernaar aan. Vanwaar de omslag?

‘We hebben een aantal maatregelen genomen die een behoorlijke impact hebben op de maatschappij. Dus zoeken we naar alternatieven, om te zien of we in een volgende fase maatregelen kunnen vervangen door een mogelijk slimmer systeem. Een van de opties is kijken of je met een app gekoppeld aan testen zodanig grip op de situatie kunt krijgen dat sommige algemenere maatregelen kunnen stoppen. Dit moet worden onderzocht, zoals minister Hugo de Jonge deze week ook naar buiten bracht.’

Het huidige advies is simpel en eenduidig: blijf bij geringe verkoudheidsklachten thuis. Dan heb je toch geen tests of apps nodig?

‘De huidige maatregel leidt ertoe dat er misschien voor elke tien personen die thuis zitten slechts eentje het coronavirus heeft. Die beperking kun je wellicht verminderen door te testen. Want we willen natuurlijk zoveel mogelijk terug naar de oude situatie.’

En de apps? Wat is daarvan de wetenschappelijke basis?

‘We weten dat vroege herkenning van de ziekte en snelle opsporing van de contacten besmette persoon de effectiefste maatregel is die je kunt nemen. In alle modellen heeft dat de grootste opbrengst. Maar we hebben in Nederland ook geconstateerd dat het opsporen van ziektegevallen en hun contacten erg tijdrovend is.

‘Hierbij weten we dat de serietijd van het virus (de tijd die het virus nodig heeft om de volgende persoon te besmetten, red.) erg kort is, drie tot vijf dagen. Dat maakt dat je al snel achter de feiten aanloopt. Tegelijk schrijdt de wetenschap voort en zijn er misschien innovaties die het opsporen van zieken en hun contacten wel snel mogelijk maken. Dat zijn denk ik de belangrijkste overwegingen waarom we zeggen: geautomatiseerde ondersteuning door een app is het doordenken waard.’

De Zuid-Koreaanse aanpak, heet die strategie in de wandelgangen. Kunt u dat volgen?

‘Nee, dat kan ik niet volgen. Ik zou niet weten waarom ik het zo zou noemen. In Zuid-Korea gebeurt veel meer: men maakt er gebruik van camera’s op straat en doet allerlei dingen die in Nederland helemaal niet logisch of zelfs voorhanden zijn. Noem het zoals je wilt, maar die benaming suggereert iets wat er volgens mij niet is.’

De overeenkomst met Aziatische landen is de inzet van apps die bijhouden met wie u contact hebt gehad. Past zoiets wel bij eigenwijze Nederlanders?

‘Als straks uit onderzoeken blijkt dat zo’n app in Nederland geen kans van slagen heeft, moet je misschien andere mogelijkheden verkennen. Maar om dat nu al op voorhand te concluderen, gaat me te ver. We willen tenslotte ook meer vrijheden terug. En uiteindelijk zijn we ook een praktisch volk.’

In Singapore, waar men een app gebruikt die sterk lijkt op wat u wilt onderzoeken, ging men deze week alsnog in lockdown omdat het virus niet beheersbaar bleek. Wat zegt dat?

‘Ik heb onvoldoende zicht op wat Singapore doet, dat zou ik moeten bestuderen. Als je je erin verdiept, is het altijd weer ingewikkelder dan zo snel even wordt gesuggereerd. Als men de situatie onvoldoende blijkt te beheersen, kan ik me voorstellen dat ze tijdelijk maatregelen afkondigen.’

Ook in Singapore en Zuid-Korea geldt: massaal en gratis testen, voor wie maar wil. Ziet u dat hier ook gebeuren?

‘Dat weet ik niet. Testen om het testen is natuurlijk geen beleid, je gaat testen omdat je grip wilt krijgen op de situatie. De testcapaciteit neemt toe, het eerste wat dan in je opkomt, is dat je de patiëntenzorg wilt optimaliseren, de zorgverleners wilt ondersteunen en de vitale infrastructuur in stand wilt houden. Dat moeten we eerst waarmaken.’

‘Tegelijk valt niet te ontkennen dat het testbeleid in bepaalde Aziatische landen – die, begrijp me goed, een andere cultuur hebben – in enig succes heeft geresulteerd. Ik vind dat je dan niet je vooroordelen moet laten spreken, maar dat testbeleid als wetenschapper serieus moet onderzoeken. Ik denk dat we dat nu gaan doen.’

Ten slotte: een rondgang langs epidemiologen door deze krant leverde een somber beeld op voor de toekomst na de lockdown, vol zeer langdurige beperkingen. Wat denkt u?

‘Dat dit virus nog enige tijd aanwezig zal zijn, daar is iedereen het denk over eens. Wat dat precies voor consequenties heeft over driekwart jaar is een ander verhaal. Er gaan zoveel innovaties ontstaan dat ik niet meteen somber ben. Deze crisis brengt ook een heleboel mensen op ideeën om op een positieve manier te kijken naar de mogelijkheden.’

RIVM: de epidemie krimpt, maar maatregelen blijven nodig
Inmiddels raken er niet steeds meer, maar geleidelijk minder mensen besmet met het virus. Dat zou de ziekte op termijn kunnen uitdoven in Nederland.

Nederland na de lockdown: ‘Dit wordt het grootste experiment dat we ooit hebben gedaan’
Premier Rutte waarschuwt dat versoepeling van de lockdown stap voor stap zal gaan. Epidemiologen studeren hard op die stappen. Wat zij zeker weten: ‘Het wordt niet meer hetzelfde als in januari.’

Waarom corona zelfs de griep van ’17-’18 overtreft
Nog maar een paar jaar geleden stierven 9.500 Nederlanders tijdens een griepepidemie. Toch was het geen nationale ramp en stond het zelfs nauwelijks in de krant. Wat maakt corona zo anders dan die wintergriep?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden