Er broeit wat in het onderwijshuwelijk

Wantrouwen alom tussen Universiteit en Hogeschool van Amsterdam. De semi-fusie krijgt het zwaar...

Egbert Krop is een echte tweedekanser. Op het gymnasium deed hij niks, dus dat werd al snel havo en daar deed hij ook niks. Op zijn 17de ging hij aan het werk, maar al na een paar jaar ontdekte hij dat hij weliswaar een baan met auto van de zaak had, maar dat hij zonder diploma's zwaar gehandicapt was. 'Toen had ik wel weer zin in studeren.'

Aan de Hogeschool van Amsterdam (HvA) doorliep hij probleemloos de studie bedrijfseconomie, die hij dit jaar zal afronden met een bachelor-diploma. Maar klaar is hij dan nog niet. Het afgelopen jaar heeft hij zich tijdens zijn hbo-studie voorbereid op een masteropleiding aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Volgend jaar hoopt hij daar af te studeren met de titel master of science in de bedrijfskunde.

Anders gezegd: Egbert Krop is één van de mensen voor wie de HvA en de UvA drie jaar geleden een semi-fusie aangingen. Na de invoering van de bachelor-masterstructuur werd een grote stroom verwacht van hbo-bachelors die aan een universiteit nog een masterdiploma wilden halen. UvA en HvA meenden die stroom het beste te kunnen benutten door samen te werken.

Een complete fusie was bij wet niet toegestaan, dus besloten ze tot een semi-fusie: één college van bestuur voor twee instellingen, met daarboven twee raden van toezicht (die echter optreden als één). Samen vormen ze veruit de grootste onderwijsorganisatie in Nederland, met meer dan vijftigduizend studenten.

Krop is er blij mee. 'Normaal gesproken moet een afgestudeerde hbo'er die een universitaire master wil doen, rekenen op een schakelprogramma dat een jaar kost. Maar ik kon het inbouwen in mijn gewone studie. Je hebt het dan wel heel druk, maar het kan.' De samenwerking was verre van vlekkeloos, maar over het resultaat is Krop tevreden: 'Dankzij deze constructie spaar ik een jaar uit.'

Lang niet iedereen is zo tevreden over de semi-fusie. Aan de universiteit smeult verzet. In december schreven tien vooraanstaande (emeritus-)hoogleraren in het diepste geheim een brief aan de raad van toezicht. Ze vroegen om een gesprek over de samenwerking met de HvA, maar ze vroegen in bedekte termen nog iets anders: het hoofd van Rob Scheerens, de sterke man van de HvA, die in het college van bestuur is belast met financiën en huisvesting.

Scheerens wordt door vele hoogleraren gezien als de verpersoonlijking van alles wat er fout is aan de semi-fusie. Zijn stijl is weinig academisch, hij houdt niet van compromissen en zeker niet van keuzes ontwijken, kortom: typisch een man die ruzie krijgt. Ook met zijn collega-bestuurders. Die winden daar geen doekjes om. 'We hebben een wat verschillend temperament', zegt voorzitter Sijbolt Noorda van het college van bestuur. 'Daar moesten we wel aan wennen.'

Dat schijnt uiteindelijk gelukt te zijn (al gaat het gerucht dat rector-magnificus Paul van der Heijden zelf het vertrek van Scheerens heeft geëist; Van der Heijden wil daar niks over zeggen), maar de hoogleraren zagen tot hun afgrijzen 'kiftende bestuurders op de gang'. Het gaat hun echter niet alleen om de ongepolijste stijl van Scheerens. Een van de briefschrijvers is prof. Harm Pinkster, emeritus-hoogleraar Latijn. Hij vindt het een fantastisch idee om HvA-studenten te laten doorstromen naar de UvA-masteropleidingen.

Voedselvoorziening

'Op sommige plaatsen kan dat, en daar moet je dat ook doen. Maar op andere plaatsen kan het niet. En als je dan toch kiest voor samenwerking op bestuurlijk niveau, dan moet je ook praten over financiële zaken, over de voedselvoorziening, kortom: over allerlei zaken waar je het niet over wilt hebben.'

Pinkster constateert ook 'onbegrip bij de mensen van de hogeschool voor de typische dingen van de universiteit.' Dat vindt ook briefondertekenaar Sander Bais, hoogleraar theoretische fysica. 'Een universiteit moet zelfstandig onderzoek opzetten en is in dat opzicht volstrekt anders dan een hogeschool. Ook in financieel opzicht.'

Zijn grootste angst is dat door de semi-fusie 'verkeerde mensen aan de macht kunnen komen' die bijvoorbeeld het budget voor onderzoek deels aan de hogeschool willen geven. 'Daar zijn geen garanties tegen.'

In hoeverre de briefschrijvers verwoorden wat er leeft op de universiteit, is niet te achterhalen, maar in één opzicht kregen ze twee weken geleden wel hun zin: Scheerens vertrekt. Aanvankelijk heette het dat hij zelf weg wilde omdat hij met zijn 62 jaar het welletjes vond, maar die smoes hield niet lang stand. Hij geeft nu toe dat de raad van toezicht hem heeft laten vallen. Officieel omdat er gekozen moest worden voor 'verjonging en vernieuwing'.

Volgens óók vertrekkend (maar hij geheel volgens verwachting) collegevoorzitter Noorda verwoorden de tien briefschrijvers 'de klassieke zorg van de academicus dat alles moet blijven zoals het was'. Ze hebben één ding met elkaar gemeen: 'Geen van hen heeft te maken met de HvA. Ze zijn alleen maar bezig met hun eigen onderzoek en kijken van grote afstand wat de anderen doen.'

Maar juist dát, het doen van onderzoek, is wezenlijk voor een universiteit. Vorige week maakte de universiteit nog vol trots bekend te zijn toegetreden tot de League of European Research Universities, de prestigieuze club waartoe ook de universiteiten van Leiden en Utrecht behoren. Voor de tien briefschrijvers is de wens om een research-universiteit te zijn nauwelijks te rijmen met de semi-fusie met een hogeschool.

Inmiddels vallen ook de concrete resultaten van de samenwerking tegen. Met de doorstroming van HvA'ers naar de UvA-masters vlot het minder dan was verwacht. Het beste loopt de samenwerking bij informatica, een vak dat zo nieuw is dat het onderscheid tussen universiteit en hogeschool nauwelijks een rol speelt. Bij rechten hebben 35 studenten deelgenomen aan doorstroomprogramma's, maar hoe veel van hen succesvol zullen zijn, moet nog blijken.

Bij economie begonnen vorig jaar officieel twintig HvA'ers met hun doorstroomprogramma, maar deelnemer Egbert Krop heeft er maar vijftien geteld. Krop herinnert zich dat niet alle hoogleraren zich even blij toonden met de HvA'ers. 'Een van hen zei: jullie zullen het wel heel moeilijk krijgen, want een universitaire studie is wel even wat anders dan wat jullie gewend zijn.'

Krop moet achteraf toegeven dat die prof gelijk had. Van de vijftien die er aan begonnen, zijn er nog maar drie over. Maar zelf blijkt hij zich moeiteloos te kunnen meten met de universitaire studenten.

Schakeljaar

Er zijn wel 1500 hbo-bachelors die dit jaar gebruiken als schakeljaar ter voorbereiding op een universitaire master, maar voor dergelijke programma's is nauwe samenwerking tussen hogeschool en universiteit niet nodig.

Ook binnen de HvA krijgt de semi-fusie minder steun dan je zou verwachten. Voorzitter Peter Fonkert van de Centrale Medezeggenschapsraad: 'De doorstroom naar de UvA zou volgens de plannen moeten oplopen naar 5 tot 20 procent, maar nu gebeurt er nog vrij weinig. De meeste docenten die ik ken, zijn hier helemaal niet mee bezig.' Hij denkt dat de fusie het resultaat is van 'een trend'.

Weliswaar heeft hij het gevoel dat het vertrek van Scheerens 'het resultaat is van UvA-politiek', hij is niet van plan hem te hulp te schieten. De prioriteiten liggen elders. Fonkert: 'Hij is een heel doortastend bestuurder, en op zijn woord kan je rekenen. Maar er is hier binnen de HvA een sfeer van angst. Mensen zijn bang om zich uit te spreken. Ik weet niet of Scheerens die cultuur heeft geïntroduceerd, maar hij heeft hem zeker versterkt.'

Fonkert vindt dat het tijd wordt dat iemand 'met passie voor het onderwijs' zich over de HvA buigt. Hij heeft er geen rotsvast vertrouwen in dat de raad van toezicht daarop uit komt. Hij is bang dat ook de benoeming van Scheerens' opvolger via dezelfde 'UvA-politiek' wordt geregeld als het vertrek van Scheerens.

Het wantrouwen tussen universiteit en hogeschool is er na drie jaar semi-fusie niet minder op geworden. Een rapport van juli vorig jaar over de samenwerking constateert opgetogen dat 'de weg naar één comprehensive instelling lang is', maar dat de eerste stappen zijn gezet. Het lijkt erop dat die stappen regelrecht naar het moeras voerden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden