Episode 83: Shadow of a Doubt (1943)

Deze low key psychologische thriller, waarin hoofdrolspeelster Charlotte in een paar dagen tijd volwassen wordt, is helemaal Hitchcock.

'Santa Rosa is zo'n typisch Californisch stadje, midden in het wijngebied Sonoma County. Een kerkje, een bibliotheek en een verkeersagent die iedereen kent. Small town America. Het bestaat nog steeds, want sinds Hitchcock daar Shadow of a Doubt in 1942 draaide, is er niet eens zo gek veel veranderd. Hij vond het een mooi idee om zijn eerste echte Amerikaanse thriller in zo'n slaapstadje te situeren. Criminaliteit hoort bij de metropool, des te aardiger om nu eens een moordenaar naar suburbia te halen. Dat hele stadje staat voor onschuld, maar dan komt uncle Charlie op bezoek. De locomotief waarmee hij arriveert stoot een gitzwarte rookwolk uit: diabolische dreiging!


Oom Charlie (Joseph Cotten) wordt afgehaald door zijn nichtje Charlotte (Teresa Wright). Ze is geen puber meer, maar ook nog geen vrouw. Charlotte verheugt zich enorm op zijn komst. Niet alleen is zij vernoemd naar hem, haar koosnaam is 'young Charlie'. Ze claimt zelfs een telepathische band met hem te hebben. Net toen ze hem een telegram wilde sturen om te vragen of-ie weer eens langskwam, had hijzelf al een bericht naar het postkantoor verstuurd: MIS JULLIE ALLEMAAL * KOM DONDERDAG AAN * EEN KUS VOOR KLEINE CHARLIE VAN HAAR OOM CHARLIE.


We hebben allemaal wel zo'n oom gekend die spontaan op bezoek komt en voor de hele familie cadeautjes meebrengt. Leuk, maar met oom Charlie is iets vreemds aan de hand. Zoals zo vaak bij Hitchcock krijgen wij als kijkers meer informatie dan de meeste hoofdpersonen. In het begin hebben we oom Charlie op bed zien liggen in een groezelig pension in Philadelphia, een pak dollars op zijn nachtkastje. Is hij een inbreker? Afperser? Bankrover? Hij wordt geschaduwd, maar de rechercheurs grijpen nog niet in. Omdat de grond hem te heet onder de voeten wordt, heeft oom Charlie besloten onder te duiken aan de westkust, bij zijn zus Emma (Patricia Collinge) en haar gezin.


Niet dat hij daar iets over zijn werkelijke motieven loslaat. Aan tafel speelt hij de vriendelijke oom, maar soms kan hij zich niet inhouden. Dan foetert hij: 'De steden zitten vol met weduwen van middelbare leeftijd, hun echtgenoten zijn dood, mannen die hun hele leven druk waren met het vergaren van fortuin, en maar werken en werken. En dan overlijden ze en dan laten ze al dat geld na aan hun vrouwen, hun oliedomme vrouwen. En wat doen deze vrouwen, deze nutteloze vrouwen? Je komt ze tegen in hotels, de beste hotels, duizenden per dag, ze verdrinken dat geld, ze eten van dat geld, verspelen het geld met bridge, ze zitten dag en nacht te bridgen, ze ruiken naar geld, ze zijn trots op hun juwelen maar op niets anders, verschrikkelijke, verlopen, dikke, hebberige vrouwen ... Zijn het mensen, of volgevreten dieren? En wat gebeurt er met dieren als ze te vet en te oud worden, kleine Charlie?'


Een monoloog vol onverholen haat die niet had misstaan bij Michael Haneke. Bedacht door drievoudig Pulitzer Prize-winnaar Thornton Wilder, hoofdschrijver hier, en onder meer bekend van Our Town (1938), nog zo'n vertelling over kleinsteeds Amerika. Charlotte hoort het allemaal met verbazing aan, maar langzamerhand komt ze erachter dat die leuke oom helemaal zo'n leuke oom niet is. En wat een schok is dat, uiteindelijk het einde van haar idyllische tienerbestaan.


Met haar sensitiviteit heeft Charlotte enkele aanwijzingen opgevangen, informatie die ze aanvankelijk niet kan plaatsen. Zo speelt de hele tijd een walsje door haar hoofd, dat later Franz Lehárs Die lustige Witwe blijkt te zijn. We hebben in het allereerste shot van de film al oudere mensen zien zwieren op deze Merry Widow Waltz, zoals de Engelse vertaling luidt. Ook valt het haar op dat oom Charlie een bericht uit de krant wil verdoezelen, door van de pagina snel een huisje te vouwen voor haar zusje Ann. Op de plek van de deur scheurt hij een kolom uit, zodat de overigen dat bericht niet kunnen lezen. En dan is er het cadeau dat oom Charlie voor haar heeft meegenomen: een mooie, dure ring. Een symbool voor hun lotsverbondenheid, maar als Charlotte er een half verbleekte inscriptie in ontdekt, verschiet hij van kleur. Ik ben opgelicht! Door de juwelier! Geef gauw terug, ik maak er werk van! Zij wil daar niets van weten, dit cadeau is haar te dierbaar.


Ondertussen heeft de politie van Santa Rosa lucht gekregen van oom Charlie. Rechercheur Jack Graham (Macdonald Carey) legt via slinkse omwegen contact met Charlotte, en vertelt haar over een seriemoordenaar van rijke weduwes, haar oom is een van de voornaamste verdachten. Zij wil dat niet horen, maar de twijfel is gezaaid. Een omslagpunt, nu gaat ze zelf op onderzoek uit. Net voor sluitingstijd rent ze naar de leeszaal en vindt het bewuste artikel: Where is the merry widow murderer? Erger wordt het als zijn laatste slachtoffer dezelfde initialen blijkt te hebben als de inscriptie van haar ring: Thelma Schenley, geschonken door Bruce Matthewson, TS from BM.


Charlotte weet genoeg. Het probleem is: haar moeder zal het nieuws over oom Charlie niet overleven, zij is nog steeds idolaat van haar jongere broer. In een morsige bar waar hij haar mee naartoe sleept, gooit Charlotte haar kaarten op tafel. Ze geeft die ring terug, die wil ze niet meer, ze zal hem niet verraden, maar hij moet vertrekken: nu! Volgt weer zo'n vileine monoloog: 'Je denkt dat je een heel slim meisje bent, en al goed op de hoogte, hè? Maar er is zo veel waarvan jij helemaal niets af weet, zo veel! Je bent maar een alledaags meisje, in een alledaags stadje [...] En nu heb ik je nachtmerries bezorgd [...] De wereld is een hel, Charlie. Jij bent aan het slaapwandelen. Wakker worden! Leer eens wat bij!'


Ze knakt, en als haar niet veel later in huis plotseling meerdere ongelukken overkomen, begrijpt ze dat hij nu achter haar aan zit. Even lijkt hij uit beeld, de politie meent de werkelijke moordenaar te hebben gevonden aan de oostkust, maar Charlotte weet wel beter. Oom Charlie - nu geen verdachte meer - pocht al dat hij in Santa Rosa zal blijven, leuk stadje, maar dan schiet haar te binnen: die ring, met de belastende initialen! Terwijl hij beneden zit, snuffelt zij door zijn bagage en komt vervolgens de trap af, mét de ring aan haar vinger. Hij ziet dat, berekent zijn kansen en kondigt spontaan aan naar San Francisco te moeten. Kan Charlotte hem nog even wegbrengen? Als de trein op stoom komt, laat hij haar niet gaan en probeert haar onder een aanstormende locomotief te duwen. Hij struikelt, en moet zijn poging met de dood bekopen. Bij de begrafenis rept Charlotte met geen woord over de ware toedracht, zomin als rechercheur Jack Graham. Oom Charlie wordt als eerzaam burger uitgeluid, om moeder Emma niet te kwetsen, maar zij kennen de waarheid. Door het pijnlijke proces is Charlotte binnen een paar dagen volwassen geworden.


Helemaal Hitchcock, deze low key psychologische thriller. Zit goed in elkaar, met ook weer zo'n hoofdrol voor een object, ditmaal een ring, net als later bij Rear Window. En met een psychopaat, zoals zo vaak, en een intrigerend subthema als telepathie. Hitchcock heeft een paar keer gezegd dat hij dit zijn beste film vond, maar dat later weer herroepen. Ik denk dat ik ook voor mijn favoriete regisseur spreek als ik het op Vertigo houd.'


Shadow of a Doubt (1943)


Genre: thriller


Met: Teresa Wright, Joseph Cotten, Macdonald Carey, Henry Travers, Patricia Collinge 108 min / zwart-wit


Oscarnominatie voor 'beste oorspronkelijke scenario'


Hoofdrol voor object


'Oom Charlie heeft voor zijn nichtje Charlotte een mooie, dure ring meegenomen; een symbool voor hun lotsverbondenheid. Maar als zij er een half verbleekte inscriptie in ontdekt, verschiet hij van kleur. Ik ben opgelicht! Door de juwelier! Geef gauw terug, ik maak er werk van! Zij wil daar niets van weten, dit cadeau is haar te dierbaar.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden