Episode 60: The Terminator (1984), deel 1

The Terminator

(1984)

Genre: sciencefiction/cyberpunk/aktie

Met: Arnold Schwarzenegger, Linda Hamilton, Michael Biehn, Paul Winfield e.v.a. 107 minuten/kleur

'Eind jaren zeventig, begin jaren tachtig vond een revolutie plaats binnen de Amerikaanse cinema. James Camerons Avatar (2009) vormt daarvan het voorlopige eindpunt, maar het begon uiteraard met George Lucas' Star Wars (1977), een donderslag bij heldere hemel. Met deze ruimte-opera werd expliciet gemikt op een jong publiek, iets dat de juvenalization of the movies wordt genoemd.


Tot aan Star Wars waren mainstream sciencefictionfilms meestal zwaar op de hand geweest, filosofisch, apocalyptisch. Lucas gooide dat volledig om door ons een sprookje vol lichtvoetige humor te presenteren. Met Harrison Ford als de opportunistische, maar klunzige Han Solo, of denk aan die koddige robotjes R2-D2 en C-3PO. Er mocht gelachen worden, er zat zelfs een prinses in.


Ook in technisch opzicht bleek Star Wars innovatief. Omdat hij graag enorme ruimteschepen - allemaal miniaturen - wilde tonen, greep Lucas terug op 70mm en de aloude Vista Vision-camera's, voordien alleen gebruikt bij epische films. Een eersteklas vondst. Door het negatief zo breed te kiezen, kon Lucas allerlei ruimte-elementen toevoegen zonder verlies van beeldkwaliteit. Had hij een camera van 35mm gebruikt, dan zou dat allemaal laag over laag hebben gemoeten. Nu zag het er fris en geloofwaardig uit. De jeugd vergaapte zich aan het vertoonde, en ik niet minder trouwens.


Impliciet betekende de sciencefictiongolf ongeveer het einde van het felrealisme uit de Amerikaanse cinema. Films als The French Connection (1971), The Godfather (1972) en Taxi Driver (1976): we hebben ze eerder besproken. De 'auteursfilm' werd ingeruild voor de 'formulefilm', de studio's dachten: dit is de trend, dat willen wij ook.


Hoewel sciencefiction niet bepaald mijn voorkeur heeft, heb ik tijdens mijn Amerikaanse carrière met die nieuwe trend wel mijn voordeel kunnen doen. Robocop, Total Recall en Starship Troopers zouden zonder het succes van Star Wars nooit gemaakt zijn. In mijn geval kwam daarbij dat ik als laat gearriveerde Europeaan - ten tijde van Robocop (1987) was ik al 48 - niet genoeg kennis had van de Amerikaanse samenleving om een felrealistische film met een dosis sociaal commentaar af te kunnen leveren. Verhalen gesitueerd in de toekomst gaven mij, achteraf gezien, precies de vrijheid die ik nodig had. De toekomst kan van alles zijn, die is nog ongewis. Geen Amerikaan kon mij daarvoor op de vingers tikken.


Filmfans noemen in het rijtje van grensverleggende sciencefiction ook graag Blade Runner (1982) van Ridley Scott. Een misverstand, vind ik. Weliswaar is het de meest artistiek opgezette film uit het genre, maar het verhaal sleept zich zo voort. Dat Blade Runner als klassieker geldt, is vooral te danken aan de production design, de vormgeving van de film. Bij verschijnen was het een flop, jammer voor Rutger Hauer. Hij heeft een mooie rol als de opstandige androïde Roy Batty die verdrietig is over zijn kortstondige leven. Ontsnappen is niet mogelijk: hij is nu eenmaal zo geprogrammeerd.


Dit thema is typisch voor Philip K. Dick, de cultschrijver naar wiens boek We Can Remember It for You Wholesale ikzelf Total Recall heb gedraaid. Bovendien had Blade Runner de pech om het die zomer te moeten opnemen tegen Spielbergs E.T., dus dan leg je aan de bioscoopkassa al snel het loodje.


Niet Blade Runner, maar James Camerons The Terminator (1984) bleek de film die de nieuwste ontwikkelingen versnelde. Al was dat hoogst onverwacht, want Orion Pictures - de kleine, onafhankelijke studio die hem produceerde - had nauwelijks fiducie in het project.


Orion werd gerund door Mike Medavoy, de man die mij uiteindelijk naar Hollywood zou halen. Hij werd omringd door deftige, oudere heren, zij wilden van Orion een productiehuis voor kwaliteitsfilms maken, met titels als Platoon en Amadeus. Ze zagen The Terminator hooguit als tussendoortje, een manier om snel wat geld te verdienen. Aan promotie werd bar weinig gedaan en Arnold Schwarzenegger - die de moordende cyborg speelt - is daar tot op de dag van vandaag kwaad over.


Juist The Terminator heeft mij het meeste geleerd over hoe je een Amerikaanse film moet opzetten voor een breed publiek. De staccato montage, de pulserende muziek, de snelle scènewisselingen, het ultra-geweld... alles was destijds nieuw voor mij. En vooral het gebruik van miniaturen in animatie: nadat Arnold bij een explosie is verschroeid, zien we hoe zijn skelet toch verder kan lopen. En doden.


Door Cameron nauwgezet te bestuderen, wist ik precies hoe ik Robocop moest aanpakken. De ironie wil dat ook mijn film bij Orion verscheen. Wijs geworden door het gebrek aan promotie voor The Terminator zette Orion zich vol achter Robocop. Wie weet hoe het anders was gelopen?


Met Starship Troopers heb ik in zekere zin Star Wars beantwoord. Door het grimmiger te maken. En als het om beeld gaat: in Star Wars schuiven de ruimteschepen monolitisch voorbij, ze verleggen nooit eens hun koers. Die van mij zijn aldoor aan het manoeuvreren, als de tankers op de Nieuwe Waterweg die ik in mijn jeugd voorbij zag varen. Ik vond dat realistischer, maar The Terminator gaf mij in Hollywood de eerste stoot.'


Volgende week deel 2.


Tot aan Star Wars waren mainstream sciencefictionfilms meestal zwaar op de hand. Lucas gooide dat om door ons een sprookje vol lichtvoetige humor te presenteren. Denk aan die koddige robotjes R2-D2 en C-3PO. Er mocht gelachen worden, er zat zelfs een prinses in.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden