Episode 54: Belle de jour (1967)

Door de mengeling aan flashbacks, erotische fantasieën en vooral het ongebruikelijke slot is er vaak discussie over de film Belle de jour. Is het allemaal een droom?

'De discussie hierover luidt altijd: is het allemaal een droom? Dat komt door die mengeling aan flashbacks, erotische fantasieën en vooral het ongebruikelijke slot, maar je kunt precies aanwijzen wat feit en fictie is. De aristocratische Séverine (Catherine Deneuve) is binnen haar huwelijk met internist Pierre (Jean Sorel) frigide. Heimelijk verlangt ze naar andersoortige seks, ze wil worden vernederd door wildvreemde mannen. In haar gedachten - die Buñuel visualiseert - horen daar zweepjes bij, en knevelingen, en ook laat ze zich graag besmeuren. Waarom ze geen kinky rollenspel doet met haar echtgenoot blijft onduidelijk, misschien vindt ze hem te tam, te meedogend. Een opmerking van hun wederzijdse vriend Henri (Michel Piccoli) over een luxe bordeel te Parijs wekt Séverines nieuwsgierigheid. Na enige aarzeling meldt ze zich vrijwillig bij deze madam Anaïs. Ze begint een dubbelleven, ze werkt 's middags tussen twee en vijf als 'belle de jour'. Prikkelend thema, gebaseerd op de roman van de Franse schrijver Joseph Kessels uit 1928 en door Buñuel uitgewerkt tot bijzondere film. Ook al vond hij het boek maar een matig melodrama, hij heeft hij toch zijn tanden erin gezet en het werd een van zijn succesvolste producties.


Dé klassieke scène is ongetwijfeld die waarin een Aziatisch heerschap zich als klant aandient. Hij heeft een mysterieus doosje bij zich en als hij dat openklapt komt er een hoog, zoemend geluid uit. Is het iets mechanisch? Of is het iets levends? We zullen het nooit weten. Wij krijgen alleen het deksel te zien, dat is de surrealistische grap. De eerste prostituee aan wie de Aziaat zijn kleinood toont, reageert: 'Ja hallo, dat doe ik niet.' Maar Séverine stemt toe en even later zien we haar met een gelukzalige blik tussen de lakens liggen.


De Aziaat is vertrokken, de schoonmaakster komt binnen en ziet een bloedvlek op het bed. Zij zegt: 'Jullie moeten toch wel de vreselijkste dingen tolereren.' Catherine antwoordt: 'Wat weet jij ervan?' Als in: ik heb nu iets meegemaakt, ik vond het geweldig! We mogen het van Buñuel zelf invullen, als test voor onze eigen perverse fantasie. Ikzelf denk dat het meer is dan een mechanisch attribuut: een insect dat in de vagina moet worden geplaatst? Alles wat je over seks kunt verzinnen berust op waarheid, sla het verzamelde werk van Jan Wolkers er maar op na. Een soortgelijk doosje zit trouwens al in Buñuels Un Chien Andalou, het surrealistische manifest dat hij in 1929 met Salvador Dalí draaide. Buñuel is natuurlijk niet voor niets de meester van de verborgen continuïteit.


Over seksuele fantasieën gesproken: in mijn speelfilm Wat zien ik? (1971) wemelt het er ook van. In overdreven vorm, het was komedie, met typetjes uit de boekjes van Albert Mol over de Amsterdamse wallen. Wat ik mij destijds niet realiseerde is dat er frappante overeenkomsten bestaan tussen de cliëntèle uit Wat zien ik? en Belle de jour. Bij ons haalt Henk Molenberg zijn fetisjisme uit het dragen van een dienstmeidkostuum. Bij Buñuel speelt een professor graag butler en wil voor geknoei worden gestraft. Voorts moet Catherine Deneuve van een klant voor dood gaan liggen in een lijkkist, wij hebben een soortgelijke scène. Het kunnen natuurlijk oerfantasieën zijn van de mannelijke soort, ik zit daar niet zo in, maar ik vermoed dat Albert Mol - wiens boekje verscheen in 1965 - te rade is gegaan bij Kessels en een paar van diens archetypen heeft geleend. Dat Luis Buñuel eerst Albert Mol voorafgaand aan zijn film heeft gelezen lijkt mij stug.


Ondertussen ontwikkelt Séverine een relatie met een van haar klanten, de gangster Marcel (Pierre Clémenti). Een arrogante jongeman, altijd in zwart leer gekleed en een stalen gebit dragend, omdat al zijn tanden eruit zijn geslagen. Zij vindt hem interessant, hij wordt steeds bezittiger en wil haar volledig voor zichzelf. Op een zeker moment duikt hij thuis bij haar op en dreigt alles aan haar man Pierre te vertellen. Zij smeekt hem dat niet te doen. Marcel geeft toe, terwijl hij zijn oog laat gaan over Pierres portret. Even later schiet hij Pierre neer en wordt vervolgens zelf op de vlucht gedood door de politie. Pierre belandt in een rolstoel en is goeddeels zijn gezichtsvermogen kwijt. Séverine beseft dat de hele situatie haar valt aan te rekenen. Ze tuurt uit het raam en plotseling werpt Pierre de deken van zijn knieën, springt op, gooit zijn zonnebril af en glimlacht: niets aan de hand! Het veelbesproken einde, maar dat dit haar wensdroom is lijkt mij zonneklaar. Ze voelt zich schuldig en zou niets liever willen dan terugkeren naar de tijd van voor haar escapades bij madam Anaïs.


Séverine wordt prachtig gespeeld door de zwijgzame Deneuve, met een bijna lege blik. Wel moet ik aantekenen dat de makers iets te gretig waren door haar doorlopend in van die kokette pakjes van Yves Saint Laurent te steken, alsof ze een topmodel is dat net van de catwalk is gestapt. Niet nodig, ze springt er van zichzelf wel uit.'


EXTRA: Belle de jour

(1967)


Genre: drama Regie: Luis Buñuel


Met: Catherine Deneuve, Jean Sorel, Michel Piccoli, Pierre Clémenti, Geneviève Page e.v.a. 101 min/kleur Winnaar Gouden Leeuw festival Venetië 1967


EXTRA: Klassieke scène

Dé klassieke scène is die waarin een Aziatisch heerschap zich als klant aandient bij een prostituee. Hij heeft een mysterieus doosje bij zich en als hij dat openklapt komt er een hoog, zoemend geluid uit. Wat erin zit blijft onduidelijk. De eerste prostituee aan wie de Aziaat zijn kleinood toont, reageert: 'Ja hallo, dat doe ik niet.' Maar hoofdpersoon Séverine stemt toe en even later zien we haar met een gelukzalige blik tussen de lakens liggen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden