Episode 53: Double Indemnity (1944) - deel 2

Film noir wordt gekenmerkt door het gebruik van voice-overs en hard boiled dialogen. Double Indemnity is een schoolvoorbeeld van het genre.

Double Indemnity (1944)


Genre: misdaad/film noir


Regie: Billy Wilder


Met: Fred MacMurray, Barbara Stanwyck, Edward G. Robinson, Tom Powers, Jean Heather e.v.a.


107 min./zwart-wit


7 Oscarnominaties


'Behalve door de vele plotwendingen, de archetypische femme fatale en het intrigerende spel met licht en donker, typeert film noir zich door hard boiled dialogen en het gebruik van een voice-over. In Double Indemnity is het Walter Neff (Fred MacMurray) die een dictafoon inspreekt van zijn chef bij de verzekeringsmaatschappij Barton Keyes (Edward G. Robinson). Neff is gewond, hij en zijn partner in crime Phyllis Dietrichson (Barbara Stanwyck) hebben zo-even op elkaar geschoten.


Neff vindt dat Keyes recht heeft op de ware toedracht van de moord op Phyllis' echtgenoot en hij begint zijn relaas op emotieloze toon. 'Zal ik je vertellen waarom je deze zaak niet kon oplossen, Keyes? Omdat de gabber die jij zocht te dichtbij was. Hij zat recht tegenover je, aan je bureau.' Ondertussen neemt in beeld een flashback het over. Wat volgt is een nauwgezette reconstructie. Billy Wilder heeft daar een handje van; hij doet dat ook in Sunset Blvd. Daar wordt de flashback ingeleid met de voice-over van Joe Gillis (William Holden), die levenloos in het zwembad van Norma Desmond (Gloria Swanson) dobbert. In Stalag 17 benut Wilder een vergelijkbare verteltechniek.


Een van de projecten waar ikzelf in Hollywood aan werk is Rogue, een policier tegen de achtergrond van een zeer gewelddadig conflict tussen een bende in San Francisco die designer drugs fabriceert en de Mexicaanse drugskartels. Een infiltrant van de politie gaat undercover bij die groep in San Francisco, maar hij kan de luxe verlokkingen van het misdaadleven niet kan weerstaan: hij stapt over naar de foute kant. We moeten nog even zien of die film er komt - in Hollywood weet je zo langzamerhand pas of iets doorgaat als je daadwerkelijk op de set staat, en zelfs dán nog... - maar ik zou Rogue graag maken. Ook dit scenario begint met een voice-over, en wel van de infiltrant die op dat moment levend wordt begraven. Daarna zien we in een lange flashback hoe het allemaal zover heeft kunnen komen. In die zin is ook Rogue een film noir.


Dan: de hard boiled dialogen. Phyllis en Walter schieten in Double Indemnity doorlopend staccato teksten op elkaar af, als was het mitrailleurvuur. Eigenlijk zijn die personages veel te ad rem, te gehaaid ook; het zijn creaties buiten de werkelijkheid om. Goed geschreven zijn die dialogen wel - althans, anno 1944. In samenspraak met Billy Wilder zette thrillerschrijver Raymond Chandler in het scenario de toon voort die door zijn collega's Dashiell Hammett en James M. Cain al was ontwikkeld. Goed voorbeeld is de discussie die ontstaat als Neff doorkrijgt met wie hij te maken heeft: Phyllis is een stuk minder onschuldig dan ze zich voordoet. Neff heeft geen zin in een moordcomplot, maar wel trek in haar. Zij vindt dat hij te hard van stapel loopt met zijn seksuele avances en antwoordt in geladen geheimtaal.


Zij: 'Er is een maximumsnelheid in deze staat, meneer Neff. Vijfenveertig mijl per uur.'


Hij: 'Hoe hard reed ik, agent?'


Zij: 'Ik zou zeggen... tegen de negentig.'


Hij: 'Waarom kom je niet van je motor af en geef je mij een bon?'


Zij: 'Stel dat ik je er deze keer met een waarschuwing vanaf laat komen.'


Neff tuint er niet in. Dat komt pas later, als hij het moordplan niet uit zijn hoofd kan zetten.


Hij: 'Bedankt mevrouw, maar ik ben hier weg' (loopt naar de voordeur).


Zij: 'Waarom?'


Hij: 'Je wilt hem omleggen, is het niet?'


Zij: 'Helemaal niet! Wat geeft je dat idee?'


Hij: 'Kom op schatje! Je wilt hem omleggen en de verzekering opstrijken....'


Zij: 'Ik vind je verdorven.'


In plaats van boos te worden, wat je toch zou verwachten, zegt hij: 'O, maar ik vind jou juist geweldig...' - komma... - 'zolang ik je echtgenoot maar niet ben.' Waarop zij even later concludeert: 'We zijn allebei verdorven.'


Hij: 'Alleen ben jij nog net een tikkeltje verdorvener.'


Zo pingpongen ze verder. Uiteindelijk wordt aan het slot van de film onderlinge onmin hun deel. Zij schiet eerst en verwondt hem. Dan is het Neffs beurt, maar niet voordat hij haar heeft getrakteerd op een lesje misdaadfilosofie: 'Ze hebben samen een moord beraamd en uitgevoerd en dat is niet zoiets als samen een tram pakken en dat ze elk bij verschillende haltes kunnen uitstappen. Nee, ze zitten vast aan elkaar en ze moeten samen helemaal naar het eindpunt. Het is een enkele reis, en de laatste halte is het kerkhof.'


Even is het stil.


Hij: 'Good bye, baby!'


Páng.


Prachtig in zijn vorm, maar voor vandaag totaal over de top, natuurlijk. Alhoewel: het is geloof ik niemand opgevallen, maar in Basic Instinct heb ik bij wijze van hommage letterlijk een sleutelzin uit Dashiell Hammetts The Maltese Falcon geplukt. Sharon Stone zegt met een superieur glimlachje tegen rechercheur Michael Douglas: 'Jij? Jij wordt toch verliefd op mij.' En hij antwoordt: 'Dat ben ik al, maar... I'll nail you anyway.' Onversneden noir.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden