Episode 5: l'avventura

Waarom het destijds geruchtmakende L'avventura minder goed oud is geworden dan jaargenoot La dolce vita.

L'avventura (1960). Drama Regie: Michelangelo Antonioni Met: Lea Massari, Monica Vitti en Gabriele Ferzetti Zwart-wit. 143 minuten

'Vandaag vergelijk ik twee Italiaanse films uit 1960, ze hebben deels een overlappende cast, en ze veroorzaakten rumoer op het festival van Cannes. Ik heb het over La dolce vita en L'avventura. Met de eerste won Fellini destijds de Gouden Palm, en Antonioni de Prijs van de Filmkritiek met de tweede. Ik zal proberen uit te leggen waarom La dolce vita superieur is aan L'avventura. Kort gezegd: er zijn films die enorm meevallen als de tijd er overheen is gegaan, maar helaas is het tegendeel soms ook waar. L'avventura is zo'n film. Daar kwam ik onlangs bij herzien achter.


Voorop gesteld: Antonioni schreef een gedurfd scenario, waarmee hij zijn tijd ver vooruit was. Hij laat het meisje Anna (Lea Massari) tijdens een boottocht in de buurt van Sicilië verdwijnen, en de zaak wordt nooit opgelost. Ik bedoel, Michael Haneke doet iets soortgelijks in Das weisse Band, maar die film is van 2009. Als Anna halverwege de film vermist raakt, verschuift het perspectief naar haar vriendin Claudia (Monica Vitti). Vanaf dat moment draait het om Claudia's onzekerheid over haar affaire met Sandro (Gabriele Ferzetti), die in het begin nog de geliefde van Anna was.


De stap van Anna naar Claudia is een grote ingreep en juist die werkt niet. Ondanks veelbetekende blikken en een boel gezucht begrijp je niet goed waarom Claudia zo zwaar aan Sandro's of haar eigen verliefdheid tilt. Beducht voor een metaplot bedacht ik mij: o, wacht even, Claudia en Sandro hadden samen al vóór het verdwijnen van Anna een geheime verhouding, en nu voelt zij zich schuldig. Dat was een aardige twist geweest. Maar als Sandro gevraagd wordt hoelang hij Claudia kent, zegt hij: 'Drie dagen.' Hij heeft haar tijdens die boottocht dus pas ontmoet. Optie twee - zij hebben samen die verdwijning van Anna beraamd - zoals je later bij Body Heat van Lawrence Kasdan terugvindt - houdt evenmin stand.


Allengs kreeg ik het idee te kijken naar wat in de jaren zestig heette: 'modern levensgevoel'. In die termen was de Nederlandse filmpers in 1966 jubelend over Een ochtend van zes weken van Nikolai van der Heyde geweest. Misschien bestond er toen wel zoiets als 'modern levensgevoel', maar daar vind je anno 2011 weinig van terug. Daarom doet L'avventura ouderwets aan. La dolce vita niet, de thematiek van dat enorme bouwwerk is vandaag nog steeds to the point. Die film is tijdloos.


Over L'avventura kun je dat slechts van het begin zeggen. Dat is ijzersterk, met die boottocht, een dolfijn die meezwemt, de woeste natuur van het eiland dat ze bezoeken, die opstekende wind, we zien zelfs een windhoos, en Anna's aan- en afwezigheid. Daar ga je als kijker graag in mee. We weten dan al dat Anna fatalistische trekjes heeft, want ze mompelt dingen als: 'Ik wil niets. Ik wil alleen zijn'. Als ze voor vertrek nog even vrijt met haar vriend Sandro benadrukt de camera haar gelaatsuitdrukking, en voel je wel dat ze aan alles twijfelt. Wil ze uit het openbare leven verdwijnen? Is ze van plan zelfmoord te plegen? De slechte relatie met haar vader is daar debet aan, want die ziet haar vriend Sandro niet zitten.


Dat heeft Antonioni er heel goed ingelegd, maar als Anna is verdwenen lijkt bijna een nieuwe film te beginnen, ook al krijgen we verderop nog twee scènes die mogelijk naar Anna verwijzen: Sandro en Claudia zoeken op het vasteland tevergeefs naar Anna, ze doen een verlaten dorpje aan. We zien hoe ze in hun auto stappen op een plein, met uitzicht op een straat. Opeens is de camera ín die straat, en beweegt heel langzaam naar voren. Het zou kunnen zijn dat Antonioni hier aangeeft dat we door de ogen van Anna kijken, een blik van de 'subjectieve camera'. De tweede keer is als Sandro en Claudia liggen te vrijen, en er een trein voorbijkomt. Je kunt vaaglijk de passagiers zien, en misschien bedoelt Antonioni dat je Anna daartussen zou kunnen herkennen. Daarbij blijft het, en de rest gaat over hoe - als Claudia dan eenmaal voor hem valt - Sandro in een mum van tijd toch weer met een ander in bed ligt. Het sixties-deel van het verhaal. Nee, dán La dolce vita!'


(volgende week: La dolce vita en l'Avventura: deel 2)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden