Episode 27: Scarface (1983)

Er is bij mijn weten geen film waarin de protagonist zo door en door negatief is. Boeven komen in alle soorten en maten, maar zelden zijn zij hoofdpersoon. Het is interessant om juist Al Pacino in deze rol te zien.

Scarface


Genre: episch misdaaddrama


Met: Al Pacino, Michelle Pfeiffer, Steven Bauer, Robert Loggia, Mary Elizabeth Mastrantonio e.v.a.


Kleur, 170 min.


werd in 1932 geschreven door Howard Hawks.


Het leven van maffiabaas Al Capone was de inspiratiebron.


'Brian De Palma ziet Alfred Hitchcock als zijn leermeester. En hoewel Hitchcock nooit zo'n gewelds-orgie als Scarface zou hebben verfilmd, kun je er eenvoudig hitchcockiaanse scènes in aanwijzen. Dan spreek je over spanningsopbouw en het bewust treiteren van het publiek. Het beste voorbeeld is direct de gruwelijkste scène uit de film.


In een motel in Miami moeten Tony 'Scarface' Montana (Al Pacino) en zijn hulpje Angel een cocaïnedeal afronden met een stel Colombianen. Zijn luitenant Manny Ribera (Steven Bauer) blijft met nog een handlanger buiten in de auto wachten. Als het te lang duurt, zullen zij Tony te hulp schieten, zo is het plan. Binnen gaat alles al snel mis, en Angel wordt levend en wel met een kettingzaag aan stukken gesneden. Het bloed spat alle kanten op, en daarna is Tony Montana aan de beurt. Buiten wordt Manny afgeleid door een bikinibabe die flirterig rond de auto hangt. Zodat wij denken: Manny, ga naar boven man! Je begrijpt toch wel dat het al bijna te laat is? Ze zijn daar armen en benen aan het afzagen, zou je niet eens in actie komen? Tony Montana onspringt de dans, omdat de kettingzaag die tweede keer niet aanslaat. Dat oponthoud geeft zijn hulptroepen - eindelijk bij de les - de kans om de Colombianen te overrompelen. Zo gruwelijk, deze scène, want zo realistisch. Er bestaan natuurlijk wel horrorfilms waarin doorlopend met kettingzagen wordt gezwaaid, maar dan weet je dat het een spelletje is. Bij Scarface voel je zélf de angst en de pijn. Ik meen zelfs dat ik ooit in een andere editie een uitgebreidere versie van deze scène heb gezien. Nóg explicieter, die armen van Angel hingen gewoon aan de roede van een douchegordijn. Of misschien heb ik dat er later wel bij verzonnen in mijn morbide geest, dat kan ook nog. In ieder geval: op en top Hitchcock, deze scène, minus dat bloedgespetter dan.


Scarface verlegt grenzen op een wijze die je nauwelijks meer tegenkomt. De studio's vrezen tegenwoordig dat voor dit soort ultra-realisme geen publiek meer is, al is dat nooit bewezen. Gek genoeg zie je alleen nog in komedies als The Hangover en Bridesmaids onopgesmukt realisme. Van Tony Montana is er daarom geen tweede. Als Cubaanse immigrant wil hij hogerop, en hij is volstrekt amoreel. Zijn doel is om kingpin van Miami te worden, en ondertussen gaat hij met veel tamtam achter Elvira Hancock (Michelle Pfeiffer) aan, de vrouw van zijn baas Frank Lopez (Robert Loggia). Ik ken geen film waarin de protagonist zo door en door negatief is. Boeven komen in alle soorten en maten, maar zelden zijn zij hoofdpersoon. Interessant om juist Al Pacino in deze rol te zien, ongeveer tien jaar na The Godfather. Daar was hij als Michael Corleone een intelligente gangster, een schurk tegen wil en dank. Hij is een gezinsman en voorkomend, totdat zijn vrouw wordt opgeblazen, zijn vader neergeschoten en zijn broer kapotgemaakt. Hij heeft dus wel een aantal motieven om eindelijk eens terug te slaan. Bovendien blijft hij van de drugs af.


Tony Montana niet. Die vergaart zijn fortuin met cocaïne, en zit daar niet mee. Zijn enige zwakke plek is zijn zusje Gina (Mary Elizabeth Mastrantonio), voor wie hij meer dan broederlijke - lees: incestueuze - gevoelens koestert. Tony wil Gina voor zichzelf. Als hij erachter komt dat zijn partner in crime Manny een verhouding met haar is begonnen, schiet hij hem zonder blikken of blozen overhoop. Even later confronteert Gina, in opengevallen kamerjas en een pistool in haar hand,Tony met diens heimelijke lustgevoelens: 'Is dit wat je wilt, Tony? Ik ben nu helemaal van jou, Tony.' Dan schiet ze, maar raakt alleen zijn been. Direct daarop stormen de mannen van de Boliviaanse drugsbaron Alejandro Sosa binnen, die door Tony is belazerd. Gina wordt doorzeefd met kogels, het begin van die veelbesproken, finale shoot-out. Toen de film uitkwam was daar veel kritiek op, Scarface zou misdaad glamouriseren. Maar met wat je vandaag leest over de Mexicaanse drugsoorlog raakt de film toch behoorlijk aan de werkelijkheid. Het scenario is een bewerking van de oorspronkelijke Scarface uit 1932 van Howard Hawks, en werd geschreven door Oliver Stone. Van hem kennen we zijn fascinatie voor geweld, zie bijvoorbeeld Platoon. Niet zo verwonderlijk, hij heeft zelf in Vietnam gediend. Die generatie van Coppola, De Palma, Scorsese en ook Stone hebben iets met dat gewelds-thema, ze zijn de laatsten die - net als ikzelf - opgroeiden met de Tweede Wereldoorlog, zij hadden daarna ook nog Korea en Vietnam. Coppola werkte dat uit in Patton, The Godfather en vooral Apocalypse Now. Maar De Palma gaat in Scarface nog wel een stapje verder met dat radicale gebruik van geweld. Dit is een van de grimmigste films ooit gemaakt. Lager dan Tony Montana kan de mensheid niet zinken. Nou ja, in Hollywood dan. Want in het écht kan het altijd nog erger, natuurlijk.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden