Episode 22: On the Waterfront (1954)

De jonge Marlon Brando, met voorover gekamd haar en geruit jack, droeg het rauwe sociaal-realistische drama On the Waterfront.

On the Waterfront (1954)

Genre: sociaal-realistisch drama

Regie: Elia Kazan

Met: Marlon Brando, Karl Malden, Lee. J. Cobb, Rod Steiger, Eva Marie Saint e.v.a.

Zwart-wit. 108 minuten.

Winnaar van 8 Oscars.

'Soms moet je een mening over een film na verloop van tijd volkomen bijstellen, daarover gaat het de komende twee episodes. Die bewuste film is On the Waterfront, het sociaal-realistische drama van Elia Kazan over de havens van New York. De hoofdrol is voor de jonge Marlon Brando, en toen ik de film op mijn 16de zag, werd ik op slag verliefd op hem. Ik heb mijn moeder horendol gemaakt met mijn gezeur dat ik ook zo'n geruit jack als Brando wilde. En zodra het menens wordt in het verhaal, kamt hij zijn haar naar voren, dus dat deed ik voortaan ook. Noem het een vorm van overidentificatie, misschien hoort het bij je puberteit.

Ik kende zo'n verliefdheidsgevoel al wel, want in de zesde klas van ons gymnasium Haganum in Den Haag zat een waterpoloër van wie ik enorm onder de indruk was. Zijn torso leek precies op de klassieke Griekse beelden die in de hal stonden, en altijd als hij op het sportveld gymde, ging ik in het gras liggen kijken. In die levensfase - ik was toen 12 - ligt alles nog open, seksueel gesproken. Bij mij zijn het 'de vrouwen' geworden, maar Brando kwam met een gigantische beng! mijn particuliere universum binnen, ik was idolaat.

Als ik On the Waterfront terugzie, begrijp ik wel waar dat allemaal vandaan kwam. Brando draagt als Terry Malloy de film, en ook de overige acteurs/actrices zijn uitmuntend. Karl Malden als de priester, Lee J. Cobb als maffiabaas Johnny Friendly, Rod Steiger als Charley Malloy - de oudere broer van Brando, Eva Marie Saint als Brando's liefje, stuk voor stuk rollen die door regisseur Elia Kazan perfect zijn ingevuld.

De rauwe sfeer doet wel wat aan The French Connection denken, waarover we vorige week spraken. Met dit verschil dat On the Waterfront in atmosferisch zwart-wit is gedraaid: groezelig, grijs en duister. Dat klopt goed met de plot waarin de maffia de havenvakbond heeft overgenomen, en mensen maakt en breekt zoals het hun goeddunkt. De priester wil dat regime een halt toeroepen, maar hij heeft zegslieden nodig die tegen maffiabaas Johnny Friendly willen getuigen. Uiteindelijk wordt dat Marlon Brando, hij betaalt daar een hoge prijs voor. Hoewel hij ex-bokser is, wordt hij tegen het slot op de kade totaal in elkaar geslagen.

De film staat bol van de christelijke symboliek, want na die knokpartij komt Brando moeizaam overeind en strompelt richting het pakhuis op de kade, het is zijn eigen kruisgang. Medestanders volgen zijn bloedspoor, en de boodschap is duidelijk. Uit lijden komt iets moois voort, in dit geval: de macht van de maffia in de haven is gebroken. Ja, van een lijdende held gaan Amerikanen al snel uit hun dak.

De beroemdste scène is de confrontatie tussen Terry Malloy en zijn broer Charley in een taxi. De maffia weet dat Terry wil getuigen en ze sturen Charley om dat uit zijn hoofd te praten. Op een zeker moment bedreigt hij Terry met een revolver, maar die kijkt zijn broer bijna bedroefd aan en duwt het wapen met een liefdevol gebaar weg. Dan komt de aap uit de mouw. Voorafgaand aan een belangrijke bokspartij heeft Charley - die voor de maffia in het illegale gokcircuit zit - zijn broertje gesommeerd met opzet te verliezen, 'taking a dive', zogezegd.

Dat heeft Terry zijn bokscarrière gekost, en in die taxi zegt hij: 'Jij was mijn broer, Charley. Jij had een beetje op mij moeten passen. Ik had klasse kunnen hebben. Een uitdager voor de wereldtitel. Ik had iemand kunnen zijn, in plaats van de nietsnut die ik nu ben.' Waarmee hij óók uitdrukt: dat zal hem niet nog eens gebeuren, hij wil niet langer doof en dom blijven, hij gaat getuigen én namen noemen. Dat vastberaden voornemen kost Charley zijn leven, want voor de maffia heeft hij gefaald.

Een aangrijpende dialoog, maar op de ochtend dat-ie gedraaid moest worden, was Elia Kazan helemaal zo blij niet. Producer Sam Spiegel had hem een achtergrondprojectie beloofd om dat ritje in de taxi wat levensechter te maken. Eenmaal op de set stond er alleen een opengewerkte taxi, en hing er een gordijntje voor het achterraam. Kazan was woest, en ik kan dat goed navoelen, want als regisseur ga je omwille van de kostenbesparingen regelmatig voor de bijl. Dat hoor je pas als je moet draaien. Dat ging in Nederland ook vaak zo, en bij RoboCop niet minder, trouwens. Kazan heeft het - met zijn rug tegen de muur - opgelost door een paar lampen achter die taxi heen en weer te bewegen, zodat het lijkt of er schijnsel van passerende koplampen binnenstraalt.

Het interessante is dat het spel van Brando en Rod Steiger hier dermate adembenemend is dat niemand zich ooit om die krakkemikkige enscenering heeft drukgemaakt. Zo koesterde ook ik On the Waterfront in mijn herinnering. Maar toen ik 'm een jaar of vijftien geleden terugzag, kantelde mijn blik.'

(wordt vervolgd)

-------------------------------------

'I COULD HAVE BEEN SOMEBODY'

Een dialoog tussen Terry Malloy (Marlon Brando) en zijn broer Charlie is door het American Film Institute gekozen tot derde memorabele tekst in de filmgeschiedenis.

Terry: 'You should have taken care of me just a little bit so I wouldn't have them dives for the short end money.'

Charlie: 'Well, I had some bets down for ya. You saw some money.'

Terry: 'You don't understand! I could have had class, I could have been a contender. I could have been somebody. Instead of a bum, which is what I am, lets face it. It was you Charlie.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden