Episode 18: The Godfather (1972) - deel II

Sleutel tot het succes van The Godfather is het met zoveel liefde verzorgde production design.

The Godfather (1972)


Drama


Regie: Francis Ford Coppola


Met: Marlon Brando, Al Pacino, James Caan, Robert Duvall, Diane Keaton e.v.a.


Technicolor. 175 minuten


Winnaar 3 Oscars


'Hier in Californië kom je in elke supermarkt de wijnen tegen die Francis Ford Coppola met zijn bedrijf produceert. Hij doet dat in Napa Valley, een gekende wijnstreek. Elke keer als ik met zo'n fles in mijn handen sta, denk ik: de worsteling om het Vietnam-epos Apocalypse Now in 1979 tot een goed einde te brengen, moet hem mentaal hebben geknakt. Sindsdien is Coppola eigenlijk voor de filmkunst verloren, en hij heeft hij zijn heil gezocht in deze nevenactiviteit. Maar als regisseur verkeerde Coppola met The Godfather I op de toppen van zijn kunnen, en kreeg hij alles voor elkaar wat bij Apocalypse Now mislukte.


We hebben het er al over gehad hoe de sterke bijrollen een van de verborgen krachten van The Godfather zijn. Een andere is het voortreffelijke production design. Binnen de Nederlandse film wordt die term nauwelijks gebruikt, daar heet het art direction. Maar de production designer is veel meer dan dat, hij is de visuele supervisor van de film. Hij zoekt in eerste instantie de locaties waar de film zich zal afspelen, ontwerpt de decors, overlegt nauwgezet met de kledingafdeling opdat de kleuren van de kostuums met die van de achtergrond kloppen, en ook de stijl van de haardracht, de kleding en de decors consistent zijn met de tijdsperiode. Kortom: samen met de regisseur en cameraman is hij verantwoordelijk voor de complete vormgeving van de film, en heeft hij een aantal art directors voor specifieke deelgebieden onder zich. Bij The Godfather hadden ze een heel goede: Dean Tavoularis, van Griekse komaf.


Hij had de opdracht het New York van de late jaren veertig te herscheppen, en dat is zo liefdevol gedaan. De auto's, de kostuums, het ziet er allemaal prachtig uit. Dat is geen geringe opgave, want alleen maar het verleden kopiëren werkt juist niet. Soms moet je in de vormgeving van een film de historische waarheid enig geweld aandoen, omdat het anders te vervreemdend werkt. Je kijkt toch terug vanuit het heden, daar hoort een moderne blik bij, het mag ook weer niet té stoffig worden. Dat kun je in deze film bijvoorbeeld zien aan de haardracht van de vrouwen. De makers hebben de mode uit de late jaren veertig, begin jaren vijftig zo minutieus willen overdoen - met al die suikerspinkapsels - dat het op zeker moment enigszins begint te ergeren, maar dat is dan ook het enige minpuntje. Voor al het overige ademt deze film een natuurlijk soort cool uit, tot de hoeden van de mannen aan toe, en dat is de verdienste van Dean Tavoularis, hij heeft nog vele andere grote films 'ontworpen'.


Er wordt wel gezegd dat een geslaagde film een heel universum schept, a world of its own - en daar mag je als kijker dan even op bezoek. Dat gevoel krijg je bij The Godfather heel sterk, het is een wereld waar de meesten van ons natuurlijk maar zelden zullen komen. Ze hebben daar zo hun eigen erecodes, hun eigen waarden en rituelen, en familie gaat boven alles. Althans, zo doen ze het voor de buitenwereld voorkomen: ondertussen grijpt James Caan - die zoon Santino 'Sonny' Corleone speelt - iedere vrouw die hij maar krijgen kan. Zo dubbel is het allemaal ook wel weer.


Niets menselijks is de Corleones vreemd, maar juist die dubbele moraal blijft een van de fascinerendste thema's van de film. Aan het slot heeft Coppola de scènes zo in parallelmontage gesneden dat Al Pacino in de kerk bij de doop van zijn nieuwgeboren neefje - voor wie hij nu de godfather zal worden - een getuigenis aflegt dat Jezus zijn verlosser is, en dat hij de duivel verwerpt, terwijl zijn mannen op hetzelfde moment alle Dons van de concurrerende bendes uitmoorden, en ook nog eens de verraderlijke vader van de net gedoopte baby. Het gaat zelfs zover dat hij even later aan zijn vrouw Kay (Diane Keaton) niet wil bekennen dat hij van het rechte pad is afgeraakt, en glashard tegen haar liegt. Maar haar is het evenzogoed wel duidelijk dat Michael Corleone de nieuwe Don is, de opvolger van zijn overleden vader.


Ik begreep dat in de tijd dat de film uitkwam de échte maffia zeer te spreken was over de wijze waarop hun wereld was geportretteerd, en ook de Heineken-ontvoerders schijnen groot fan van The Godfather te zijn geweest. Ik vrees dat ze dan toch wat oppervlakkig hebben gekeken, want tussen alle glamourisering en romantiek door toont Coppola de Corleones toch ook als meedogenloze gangsters. Gangsters met stijl, dat wel. Deze film is zo rijk, en je kunt er zoveel in projecteren, dat ik 'm keer op keer kan zien. Voor deze Coppola kunnen we niets anders dan groot respect hebben, om het maar eens in de toon van de film te zeggen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden