Nieuws

Epidemiologen zeer somber: drastische maatregelen voor ‘lange winter’ onherroepelijk op komst

Een nieuwe lockdown, of in elk geval: strenge, snelle maatregelen. Nu steeds duidelijker wordt dat de ‘korte klap’ die het kabinet het virus wilde toebrengen niet werkt, zwelt de roep om nieuwe maatregelen aan. Zelfs het taboewoord vaccinatieplicht lijkt niet meer onbespreekbaar.

De ic in het Martini Ziekenhuis in Groningen. Beeld Hollandse Hoogte / Corné Sparidaens
De ic in het Martini Ziekenhuis in Groningen.Beeld Hollandse Hoogte / Corné Sparidaens

Woensdag een OMT-bijeenkomst. Donderdag Catshuisberaad. En vrijdag een extra, ingelaste persconferentie, met de aankondiging van een nieuw, drastisch maatregelenpakket.

Corona-cijferanalist Yorick Bleijenberg denkt het wel te weten: dát is zoals het deze week zal gaan. ‘Met twintigduizend besmettingen kost elke dag extra ongeveer 33 doden, ongeveer 300 ziekenhuisopnames en ongeveer 50 ic-opnames’, stelt hij, in een ruwe berekening die hij zondag postte op zijn twitterpagina. ‘De kans dat op 3 december het huidige pakket zal worden verlicht: nul procent.’

Het was de bedoeling dat de maatregelen de huidige coronabesmettingsgolf met een kwart zouden dempen. ‘Met onmiddellijke ingang’, zei premier Rutte anderhalve week geleden nog over die ‘korte klap’. Maar inmiddels, bijna twee incubatietijden later, wordt steeds duidelijker dat dat niet is gelukt. Het aantal besmettingen lijkt weliswaar iets te stabiliseren, maar ligt nog altijd rond de twintigduizend per dag – en dat zijn alleen nog de cijfers uit de teststraat.

‘De zorg staat al enorm onder druk. Maar wat we nu zien in het ziekenhuis, is het gevolg van de besmettingen die een paar weken geleden plaatsvonden’, legt epidemioloog Alma Tostmann (Radboud UMC) het probleem nog maar eens uit. ‘We weten dus nu al dat er nog een piek aan opnames en sterfte zal volgen.’ De getallen van Bleijenberg, hoe grof ook, neemt ze serieus.

‘Geen kentering’

Het rommelt, het dondert: zoveel is wel duidelijk. ‘We zien de kentering nog niet. En het is duidelijk dat als deze lijn doorgaat, de zorg het niet aankan’, constateerde ook viroloog Marion Koopmans zondag in actualiteitenprogramma Buitenhof. ‘Ik vrees dat we aan het begin staan van de noodzaak tot strengere maatregelen’, zegt desgevraagd ook OMT-lid en hoogleraar epidemiologie Marc Bonten.

Zeg maar gerust: een nieuwe lockdown, aldus Tostmann. ‘Ik ben heel bang dat dat het enige is wat nu nog zou kunnen helpen. Het virus zit overal, en gaat in alle leeftijdsgroepen rond. Daarom vrees ik dat het te laat is voor precies afgestemde maatregelen.’

Zelfs het sluiten van de scholen acht Tostmann weer aan de orde. ‘Hoe onwenselijk dat ook is’, benadrukt ze. ‘Maar puur rationeel gedacht, is het wel waar je op uitkomt. Er gaat erg veel virus rond op de scholen. Nu al zitten er voortdurend hele klassen thuis in quarantaine, omdat er bijvoorbeeld meerdere kinderen positief zijn getest.’

Ongevaccineerden

Een andere gedachte is om nog sterker in te zetten op de coronadoctrine die het kabinet de afgelopen maanden stilzwijgend uitzette: richt de pijlen op de ongevaccineerden. Zij zijn het immers die het leeuwendeel van de zorgbelasting geven. Zo is op de intensive cares tweederde ongevaccineerd, en zijn de wél ingeënten in het ziekenhuis vrijwel uitsluitend 70-plussers met onderliggende ziektes. ‘Het advies van het OMT is al tijden hetzelfde: zorg dat de vaccinatiegraad omhoog gaat’, zegt Bonten.

Hoe dat precies moet? Een vaccinatieplicht, misschien? ‘Dat woord zal ik niet gebruiken’, zegt Bonten. ‘Maar noem me eens iets anders dat de vaccinatiegraad naar 98 procent krijgt?’ Bij zo’n vaccinatiegraad zullen er zonder aanvullende maatregelen nog steeds ziekenhuisopnames zijn, benadrukt hij, maar wel aantallen die behapbaar zijn. ‘Ik vraag me af wanneer het proportioneel wordt om steviger in te grijpen. Dat er iets moet gebeuren, lijkt me duidelijk. En langzaamaan is alles proportioneel.’

Het probleem zit diep. Zo groot is de groep nog ongevaccineerden in Europa, dat er in theorie bijna een miljoen mensen met covid in het ziekenhuis kunnen belanden, blijkt uit een nieuwe, Britse analyse. Honderdduizenden van hen zouden kunnen overlijden. ‘De onaangename verrassing van de laatste tijd is dat de epidemie in dit compartiment ongevaccineerden zo heeft kunnen exploderen’, zegt hoogleraar klinische virologie Louis Kroes (LUMC). ‘Geen infectieziektemodelleur had dit voor mogelijk gehouden.’

Kroes zou ‘ogenblikkelijk’ een streng systeem van 2G-coronapassen aanraden, om ongevaccineerden op allerlei plekken buiten de deur te houden. ‘Dat is het enige wat je kunt doen behalve alles dichtgooien, wat natuurlijk een geweldige knauw zou zijn’, vindt hij. ‘De rondgang van het virus kun je met 2G niet stopzetten. Maar je kunt wel besmettingen voorkomen. Dat moet toch uitmaken.’

Droge luchtwegen

Zo vermoedt Kroes dat wie gevaccineerd is en geïnfecteerd raakt, wel eens verraderlijk besmettelijk zou kunnen zijn voor anderen. ‘Gevaccineerden krijgen weinig klachten, en houden zodoende droge luchtwegen, waardoor ze heel fijne deeltjes uitademen, aerosolen.’ Zet zo iemand in de bioscoop, en ‘dan gaat iedereen voor de bijl die niet beschermd is’, vermoedt Kroes. Ruw schat hij in dat 2G al snel een kwart van de besmettingen kan afhalen.

Het OMT had voor de ‘korte klap’ van Rutte overigens strengere maatregelen aanbevolen, zoals een algehele stop op haast alle grote evenementen, een dringend advies om alleen nog voor het hoognodige van huis te gaan, een sluiting van theaters en bioscopen en al om zes uur ’s avonds van de horeca.

Bonten kan zijn irritatie over de gang van zaken nauwelijks bedwingen. ‘Ons advies afgelopen september was: ga nou in kleine stapjes open, en zorg dat je tussentijds voortdurend evalueert hoe het gaat. Maar wat er is gebeurd, wijkt toch behoorlijk af van die lijn. Het is allemaal veel te massaal en te snel gegaan.’ Met alle gevolgen van dien, zegt hij: ‘We moeten nu iets hebben dat heel snel werkt. Er komt nog een lange winter aan, hoe komen we die door?’

Wat Bleijenberg betreft is het wel duidelijk. ‘De kans op een persconferentie deze week is 87,4 procent’, constateert hij, met ironische schijnprecisie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden