Enthousiasme alom, maar is nieuw Syrië-plan haalbaar?

Gewild of niet, John Kerry, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, laat de internationale raderen op volle toeren draaien sinds hij gisteren een voorstel aan Assad deed: geeft de Syrische president zijn chemische wapens op, dan zal hem een militaire aanval bespaard blijven. Het plan is wereldwijd met veel enthousiasme begroet, maar hoe realistisch is het eigenlijk? Een aantal argumenten voor en tegen.

Een man in de wijk Bustan al-Qasr, Aleppo, zoekt naar bezittingen tussen de brokstukken van beschoten huizen.Beeld reuters

1. VOOR: Er is animo voor het plan
Toen John Kerry gisteren al dan niet per ongeluk opperde om Assads chemische wapenarsenaal te ontmantelen om zo een militaire interventie te voorkomen, bleek al snel dat er animo voor zijn voorstel was - ook al bestempelde het Witte Huis het als 'retorisch'.

De Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergei Lavrov, raakte er zodanig door geïnspireerd dat hij nog diezelfde dag aan Syrië voorstelde om in te gaan op het onder toezicht stellen van zijn chemische wapens én het ondertekenen van het Verdrag voor het Verbod op Chemische Wapens.

In Syrië werd het voorstel warm onthaald en vandaag ging de regering zelfs akkoord (in ieder geval met het onder toezicht stellen, over de ondertekening van het verdrag wordt vooralsnog met geen woord gerept). Volgens de Syrische minister van Buitenlandse Zaken, Walid al-Mouallem, neemt deze ontwikkeling 'de redenen voor Amerikaanse agressie weg'.

Ook Ban Ki-moon, secretaris-generaal van de Verenigde Naties, de Arabische Liga, De Duitse regering en de Britse premier David Cameron - die eerder onder druk van zijn parlement een militaire interventie in Syrië afkeurde - toonden zich enthousiast. President Obama beschreef het voorstel van Kerry (dan wel Lavrov) als 'in potentie positief'.

2. VOOR: Het is een wenselijk alternatief voor Assad én Obama
De Syrische president zal blijven ontkennen dat zijn troepen op 21 augustus chemische wapens hebben ingezet in een aantal buitenwijken van Damascus, maar hij weet tegelijkertijd ook dat hij internationaal te boek staat als de dader (of in ieder geval de verantwoordelijke) en dus waarschijnlijk niet onder een 'bestraffing' uitkomt.

Dat Syrië zo snel heeft ingestemd met het voorstel van Lavrov laat zien hoe bang Assad is voor een beoogde militaire aanval. Die zou immers gericht zijn op het vernietigen van strategische regeringsdoelen en zou zijn positie in de strijd ernstig verzwakken. Dan dus liever een relatief onschuldige maatregel als het onder toezicht stellen van zijn chemische wapenarsenaal. Zelfs de vernietiging daarvan zou in de ogen van Assad waarschijnlijk wenselijker zijn dan een militaire aanval (die in potentie ook op de vernietiging van munitiedepots gericht is).

 
Permanente controle in een land dat in oorlogssituatie verkeert, lijkt bijna onmogelijk.

3. TEGEN: Het valt moeilijk tot niet te achterhalen waar Assad zijn chemische wapens heeft opgeslagen
Het is al decennia een goed bewaard geheim waar de Syrische regering zijn gifgas heeft opgeslagen. En dat is niet per definitie des Syrisch - ook in Irak kon een inspectieteam van de VN na de Golfoorlog van 1991 niet meteen achterhalen waar Sadam Hoessein zijn geheime wapens verstopt hield. Het duurde jaren voordat de Verenigde Naties daar zicht op kregen en zelfs toen waren de opslagplaatsen niet duidelijk op de kaart aan te wijzen - zo bleek na afloop van de invasie in Irak in 2003, die gebaseerd was op foutieve informatie over de opslag van massavernietigingswapens.

Hier valt nog iets aan toe te voegen: hoe meer tijd er over een uiteindelijk beslissing inzake Syrië heengaat, des te meer ruimte heeft Assad om zijn chemische wapens te verplaatsen naar alternatieve locaties.

4. TEGEN: Het is onmogelijk om de wapendepots in Syrië te controleren

Mocht Assad en de internationale gemeenschap toestemmen met het onder toezicht stellen van het Syrische gifgas, dan is de vraag wie deze taak - met gevaar voor eigen leven - gaat uitvoeren. Permanente controle in een land dat in oorlogssituatie verkeert, lijkt bijna onmogelijk.

Het (achteraf als foutief aangeduide) bewijsmateriaal dat Colin Powell aanhaalde om een militaire interventie in Irak (2003) te legitimeren.Beeld AFP

5. TEGEN: De rebellen zouden chemische wapens als vergelding kunnen inzetten
Er zijn bewijzen dat ook de Syrische rebellen toegang hebben tot een (klein) deel van het chemische wapenarsenaal. Indien de internationale gemeenschap de wapens die aan de regering toebehoren onder toezicht gaan stellen, kan dat voor de rebellen een motief zijn om gifgas in te zetten. Op die manier kunnen ze Assads 'onbetrouwbaarheid' aantonen.

6. TEGEN: Het hele plan dient als afleidingsmanoeuvre
Zoals in de diplomatie niet ongebruikelijk is: plannen - ook al zijn ze bij voorbaat niet haalbaar - kunnen zo nu en dan perfect dienen om de aandacht van het eigenlijke plan af te leiden. Nu Obama al wekenlang worstelt met een gepaste reactie op de Syrische gifgasaanval van 21 augustus, komt dit alternatieve plan zeker niet ongelegen. Het neemt wat druk van de ketel; de internationale gemeenschap moet immers de tijd krijgen om dit nieuwe plan goed uit te denken.

Ook vanuit Rusland komt het alternatieve voorstel uiterst gelegen - het kan Obama's inspanning om het publiek te overtuigen van de noodzaak tot militair ingrijpen ondermijnen. Ze koesteren de stille hoop dat een militaire actie met het nieuwe plan definitief van de baan is.

Een mortier die - volgens de oppositie - is ingezet tijdens de chemische wapenaanval van 21 augustus.Beeld YouTube
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden