Commentaar

Enquêtecommissie mag politiek niet sparen

De Fyra toont aan wat gebeurt als de overheid liberaliseert maar intussen op twee gedachten blijft hinken.

Leden van de parlementaire enquetecommissie Fyra. Beeld anp

Het waren Britse inspecteurs die in 2013 onomwonden vaststelden dat de splinternieuwe Italiaanse flitstrein van de NS helemaal geen flitstrein was: de remmen niet berekend op hoge snelheden, accu's die spontaan konden ontbranden plus de verontrustende conclusie dat er weinig lijn zat in de assemblage bij producent AnsaldoBreda: geen twee Fyra-treinen bleken hetzelfde te zijn.

Dat was nog voordat de NS na een paar weken proefrijden dezelfde conclusies trok en de treinen terug stuurde naar Italië. Dat was tevens het startschot voor de lange zoektocht naar de schuldigen, een tocht die in de afgelopen weken z'n apotheose kreeg met de openbare verhoren van de parlementaire enquêtecommissie. Wat de conclusies in het eindrapport straks ook zullen zijn, nu al is zeker dat de Fyra nog decennialang model zal staan voor alles wat mis kan gaan als politici, ambtenaren en beroepsmanagers zonder technische kennis zich begeven op een markt waar zij niet thuis zijn. Een modelvoorbeeld ook van hoe goedkoop duurkoop wordt.

De NS gaan er straks van langs krijgen. Maar de enquêtecommissie mag ook kabinet en Kamer niet sparen. Het was de politiek die likkebaardend toekeek toen NS-dochter HSA een veel te hoog bod deed op de concessie voor de hogesnelheidslijn. Het was de politiek die daarna jarenlang niet ingreep toen NS in grote financiële problemen kwamen. De ideologie van de markt, eind jaren negentig zeer dominant op het Binnenhof, maakte blind voor de dreigende realiteit; de NS moesten zelf weten wat voor risico's ze namen. Toen de politiek vervolgens wel weer ingreep - en de marktjongens in de top plaats maakten voor behoudende ambtenaren - werd het verlies niet genomen maar kwam er een paniekerig plan om met goedkoop materieel nog iets van een flitstrein op de rails te zetten.

Boven alles toont het Fyra-debacle aan wat er gebeurt als een overheid de marktwerking aanhangt, maar deze filosofie slechts voor de helft doorvoert en de markt verstoort door er bedrijven op los te laten die met handen en voeten aan de overheid gebonden zijn. Nu de Europese Unie aanstuurt op de liberalisering van alle spoorwegstelsels, komt de Fyra-enquête wellicht net op tijd om nieuwe blunders te voorkomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden