Enquête CDU-affaire verzandt in politiek steekspel

De parlementaire enquête naar de zwarte miljoenen van Helmut Kohl loopt op niets uit. De getuigen zwijgen, de commissieleden proberen politieke punten te scoren....

'Dus u kunt zich niet meer herinneren of meneer Terlinden een envelop met geld heeft afgehaald op uw bureau?' Voorzitter Neumann (SPD) van de enquête-commissie die het zwarte geld van de CDU onderzoekt, klinkt ongelovig en enigszins geïrriteerd.

Maar Juliane Weber houdt vol: 'Daar heb ik geen kennis van', antwoordt ze steeds weer. 'Daar was ik niet bij', of: 'Het zou kunnen dat ik hem heb ontmoet, maar dat weet ik niet meer.' Ze had een dienende functie, en wist lang niet alles, benadrukt Weber.

Toch is ze al sinds 1964 de persoonlijke secretaresse van Helmut Kohl. Ze werkte zo nauw met de kanselier samen, dat de pers in Bonn jarenlang gespeculeerd heeft over een amoureuze verhouding. Een hoofdrolspeler in de vorige zwartgeldzaak, de Flick-affaire, beschreef in een boek hoe Kohl placht op te bellen met de korte mededeling 'Juliane komt', waarop het bedrijf tienduizenden marken voor haar gereed legde.

Sindsdien heeft Kohl haar buiten de financiële zaken gehouden, beweert Weber. Maar de secretaresse weet veel meer dan ze bereid is te vertellen, beseffen de commissieleden en journalisten, die gespannen naar haar luisteren in het bedompte zaaltje van de katholieke academie in Berlijn, waar de enquêtecommissie haar zittingen houdt .

Het is het lot van deze parlementaire enquête. Al vier maanden proberen de bondsdagleden antwoord te vinden op de vraag of de politiek van de regering-Kohl is beïnvloed door donaties uit het bedrijfsleven. Maar er is niets nieuws boven tafel gekomen . De getuigen van wie zeker is dat ze meer weten, zeggen niets, ook al staan ze onder ede.

Sommigen, zoals Juliane Weber, kunnen dat doen omdat nooit kan worden achterhaald hoeveel ze wisten. Anderen hebben het recht te zwijgen omdat er een strafrechtelijk onderzoek tegen hen loopt. 'Wij moeten het vooral van de dossiers hebben', zegt Hans-Christian Ströbele, een Groene afgevaardigde die zich heeft ontpopt tot de belangrijkste figuur in de enquêtecommissie.

Ströbele geeft toe dat de commissie de hele waarheid over de zwartgeldaffaire nooit boven water zal krijgen. 'We mogen al blij zijn met een beetje', zegt hij, voor hij zich naar zijn plaats spoedt om Juliane Weber aan de tand te voelen.

Want streng ondervraagd wordt er, ook als het niets oplevert. De zittingen van een enquêtecommissie zijn in het Duitse politieke stelsel in de eerste plaats een podium voor politieke strijd, en pas daarna een instrument om de waarheid vast te stellen. Dat blijkt duidelijk bij het eerdere verschijnen van Kohls voormalige minister van Binnenlandse Zaken, Manfred Kanther, als man van law and order een object van haat voor linkse Duitsers.

Ströbele leest een paar zinnen voor uit een toespraak over het witwassen van geld, die Kanther als minister in de Bondsdag hield. Dan stelt hij de vraag: 'Dacht u toen misschien aan uw eigen zwarte miljoenen?' Kanther antwoordt: 'Is dit een vraag aan een getuige, of wil afgevaardigde Ströbele zijn eigen mening uiten?'

Hoe het onderzoek met deze woordenwisseling vooruit komt, blijft onduidelijk. Na enkele uren vruchteloos hakken spoeden de commissieleden van SPD en de Groenen zich naar de foyer, waar de televisiecamera's wel mogen komen. Ze beklagen zich voor de kijkers in het land over 'de ongeloofwaardigheid' van de getuige. Het is onderhand een vast ritueel.

Ströbele vindt dit een normale gang van zaken. 'Wij zijn politici, politiek handelende afgevaardigden', zegt hij. De tegenspelers van Ströbele, van de CDU-minderheid in de commissie, denken er niet anders over. 'Een enquêtecommissie is een politiek strijdinstrument, dat wordt gebruikt om de politieke tegenstander te raken ', zegt het prominentste CDU-lid, Andreas Schmidt.

Bij het verhoor van Juliane Weber roept Schmidt zelf dan ook regelmatig zijn commentaar op de vragen van commissievoorzitter Neumann de zaal in. Neumann reageert geërgerd. De commissiezitting begint bijna op een zitting van de Bondsdag te lijken.

SPD en Groenen hadden gehoopt met de parlementaire enquête de CDU-affaire aan de kook te houden. Dat is niet gelukt. Kohls zwarte miljoenen zijn bijna uit de kranten verdwenen, de CDU is in de opiniepeilingen weer helemaal bij. Daarentegen groeit in de media en in de regeringspartijen zelf juist de kritiek op het werk van de commissie.

De commissieleden hebben zich belabberd voorbereid, verliezen zich in details en ondervragen te veel getuigen, schrijven de kranten. Intussen schreeuwt de vraag over de beïnvloeding van Kohls beleid nog altijd om een antwoord. Onlangs zei een vroegere Kohl-medewerker dat het Siemens-concern de CDU jarenlang miljoenen heeft betaald, zodat de regering de onwettige technologie-export naar de DDR door de vingers zag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden