Enkelaar voorzag chaos in de ether

Godfather, keizer, haantje de voorste. Het etiket 'bescheiden' is nooit op Carel Enkelaar van toepassing geweest. Van televisierecensent werd hij hoofdredacteur van het NTS-Journaal....

AL OP JONGE leeftijd wist Carel Enkelaar dat hij journalist wilde worden.

'Terwijl ik met stofzuigers colporteerde, rondfietste met kappersartikelen, brood ventte en wasmachines afstofte, bleef ik artikeltjes en verhalen verzinnen', schreef de zondag op 75-jarige leeftijd overleden journalist in zijn in 1992 verschenen boek Ooggetuige - Achterkanten van de media. Een lijvig werk (vijfhonderd bladzijden), waarin hij terugblikt op zijn loopbaan, die onder meer het eerste hoofdredacteurschap van het Journaal omvatte.

In 1938, op achttienjarige leeftijd, begon hij als verslaggever bij Het Centrum, dagblad voor Twente. Hij kreeg er vijf gulden per week voor. Maar het ging hem eigenlijk om de perskaart. Het verschafte hem plotseling een maatschappelijke status, hetgeen hij prachtig vond.

Kort na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog kreeg hij, na het leveren van een primeur, een vaste aanstelling bij de Nieuwe Hengelosche Courant. In de oorlog was hij redacteur bij het illegale Het Parool in Twente. Daarna was hij bijna tien jaar werkzaam voor de Volkskrant. Hij maakte als 'sterverslaggever' deel uit van een team getalenteerde reporters onder leiding van de jonge hoofdredacteur Joop Lücker.

In 1955 stapte Enkelaar over naar de televisie. Een medium dat hem boeide. Voor de Volkskrant was hij de eerste televisierecensent. Daardoor wist Enkelaar dat er werd gezocht naar een hoofdredacteur Journaal, iemand met de kwaliteiten van Enkelaar, zo werd hem verteld. Tot 1963 bleef Enkelaar hoofdredacteur van het toenmalige NTS-Journaal.

In de beginperiode van het Journaal kwam Enkelaar veelvuldig in aanraking met de 'onmogelijkheden van tv'. Toen hij in zijn eerste week om een telex vroeg, kreeg hij van de NTS-leiding te horen: 'Een telex? Het is hier geen krant' Vaak wachtte hij tevergeefs op beeldmateriaal uit het buitenland, en kon het gebeuren dat een vliegtuig Schiphol niet kon aandoen. 'Wegens mist geen buitenlands nieuws', stond er dan in beeld.

Maar teleurgesteld of uit het lood geslagen was hij bijna nooit. In een interview met Elseviers Magazine noemde hij zichzelf een rare optimist. 'Ik sta elke morgen opgewekt op en kom 's avonds weer even opgewekt thuis. Ik denk: wat zal er vandaag weer allemaal gebeuren. 't Kan me niet schelen wat, als er maar iets gebeurt.'

Het etiket 'bescheiden' is op Enkelaar nooit van toepassing geweest. In zijn boek Ooggetuige beschrijft hij graag grootse momenten uit zijn carrière. Ook ijdelheid was hem niet vreemd. Hij bewaarde alles wat hij geschreven had en las het met plezier na, om vervolgens te constateren dat het 'niet eens zo slecht was'.

Enkelaar was een groot liefhebber van groots opgezette operaties. Toen koningin Juliana in 1971 een staatsbezoek aan Indonesië bracht, stuurde Enkelaar een tv-ploeg van 27 man. Toen uitlekte dat deze operatie bijna zes ton had gekost, stuitte dat op veel weerstand in de nationale pers.

Bovendien was er kritiek op de aanstelling van broer Joop als cameraman en broer Henk als politiek radioverslaggever. Volgens Enkelaar was het belangrijk dat er een rechtstreekse beeldverbinding was tussen Indonesië en Nederland. In de pers werd de aanpak omschreven als 'Circus Enkelaar'.

Tijdens zijn televisieperiode grossierde Enkelaar in bijnamen: de Godfather, de keizer van Hilversum, programmabaas van de NOS, haantje de voorste van omroepland en de stuntman van 't Gooi zijn slechts enkele aanduidingen voor een man die tot zijn pensionering, halverwege de jaren tachtig, de touwtjes in handen had bij de NOS.

Bij zijn afscheid van de NOS in 1985 zei hij verontrust te zijn over de ontwikkelingen in omroepland. Zijn eeuwige optimisme kreeg een knauw.

'Het lijkt wel alsof ze in Hilversum en Den Haag niet in de gaten hebben dat er een heel ander medialandschap aan het ontstaan is met satellieten, kabel- en abonnee-tv en commerciële televisie. Als er niet snel een fundamentele verandering komt, zitten we binnen enkele jaren in een grote, onoverzichtelijke chaos in de Nederlandse ether.'

Ellen van den Boomgaard

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden