'Enige die ziel der natie aanvoelde'

De 'held van IJsland' dankt populariteit aan de referenda die hij uitschreef over Icesave.

REYKJAVIK - Vlaggetjes zwaaien, hordes journalisten en fotografen; het is er allemaal niet bij op deze op een na laatste campagnedag voor de IJslandse president Ólafur Ragnar Grímsson, die zaterdag hoopt te worden herkozen voor een bijna on-Europese vijfde termijn.


In alle rust verlaat de 69-jarige, zilvergrijze president met zijn vrouw het gloednieuwe glazen Harpa-theater aan de haven van de hoofdstad Reykjavik, waar hij zojuist een bijeenkomst over innovatie heeft bijgewoond.


Openlijke steunbetuigingen lijken ook niet nodig: iedereen gaat er vanuit dat Ólafur, zoals velen hem liefdevol noemen, wint. De president wordt als een 'held' gezien omdat hij tot tweemaal toe zijn veto uitsprak over een besluit van het IJslandse parlement om miljarden terug te betalen aan Nederland en Groot-Brittannië in de Icesave-affaire.


Spaarbank Icesave, die 3,8 miljard euro had opgehaald onder Nederlandse en Britse spaarders, ging ten onder in de bankencrisis van 2008. Als gevolg van de totaal uit de hand gelopen expansiedrift van een groep IJslandse bankiers was de schuld van de bankensector geëxplodeerd tot circa negen keer het bruto binnenlands product van IJsland. In een week tijd gingen drie banken ten onder. In alle tumult liet Grímsson de IJslandse bevolking via twee referenda zelf beslissen of zij instemden met de terugbetalingen aan Nederland en Groot-Brittannië.


Tot tweemaal toe zeiden de IJslanders 'nee' en ze zijn hem nog altijd dankbaar voor het gebruiken van zijn presidentiële macht. Volgens de peilingen krijgt hij 57 procent van de stemmen, zijn belangrijkste tegenstander Thóra Arnórsdóttir, journaliste en tv-presentatrice, rond de 30 procent. De zes andere kandidaten zijn kansloos. Grímsson, die vier jaar geleden zonder tegenkandidaat werd herkozen, wilde na zestien jaar presidentschap aanvankelijk afzien van een vijfde termijn. Maar na een petitie van 30 duizend IJslanders stelde hij zich dit voorjaar alsnog kandidaat.


Onafhankelijk denken

'Hij is de enige die de ziel van de natie aanvoelde tijdens de crash', zegt één van IJslands bekendste kunstenaars Gudmundur Oddur Magnusson. 'Grímsson bleef ondanks de crisis onafhankelijk denken. Eigenlijk is zijn tijd voorbij, maar hij is verreweg de slimste van allemaal. Ik ga op hem stemmen. Dit is niet de tijd om te experimenteren.'


Ook Bragi Finnbogason uit Reykjavik twijfelt niet: 'De regering en het parlement spelen onder één hoedje met de banken. Grímsson heeft naar het volk geluisterd. We hadden Icesave nooit kunnen terugbetalen.'


Grímsson heeft het tij mee. Na twee jaar diepe recessie begint de IJslandse economie aan te trekken. De werkloosheid neemt voorzichtig af, al zitten veel IJslandse huishoudens nog in de financiële problemen.


Ook het anti-EU-standpunt van Grímsson is populair. De meerderheid van de IJslanders is tegen toetreding tot de EU. Verder wordt Grímssons positie verstevigd door het geringe vertrouwen in de IJslandse politiek. Volgens peilingen steunt slechts 20 procent van de IJslandse bevolking het huidige kabinet; de allereerste linkse regering van IJsland. 'Veel mensen hebben op deze regering gestemd omdat ze kwaad waren op de vorige', zegt de IJslandse internetondernemer Frosti Sigurjónsson. 'Maar deze regering doet het dramatisch slecht. Iedereen wacht op de volgende verkiezingen in april.'


Grímssons ferme optreden in de Icesave-affaire heeft hem kritiek opgeleverd binnen het parlement, dat vindt dat hij zijn bevoegdheden wel erg ruim opvat. Grímsson wimpelde die kritiek af met de opmerking dat 'het presidentschap meer inhoudt dan boeken lezen en af en toe wat wijsheden debiteren over IJsland'. 'Maar ik heb niets gedaan dat niet binnen de grondwet valt.'


Toch heeft ook Grímsson boter op zijn hoofd, zegt Einikur Gudjönsson Wulkan, campagnemedewerker voor juriste Herdis Thorgeirsdóttir, een presidentskandidate die amper kans maakt.


Gudjönsson Wulkan: 'Grímsson werkte voor de crash nauw samen met de bankensector. Hij vloog in de privéjets van dezelfde tycoons die later verantwoordelijk waren voor de financiële rampspoed. Maar het publieke geheugen is kort. Grímsson speelt nu handig in op de woede van de bevolking. Hij surft op de golven van de crisis.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden