Engelse toestanden zijn echt niet zo ver weg'

De verzorgingsstaat heeft een verderfelijk effect op een deel van de bevolking, vindt de Britse psychiater Theodore Dalrymple. 'Sentimentaliteit is rampzalig.'

Theodore Dalrymple (1949) is de tel een beetje kwijt, maar het zal de tiende of twaalfde keer zijn dat hij Nederland bezoekt. De Britse gepensioneerde psychiater/schrijver is hier een graag geziene gast. Zijn eerste boek, Leven aan de onderkant, zette hem in 2004 op de kaart als iemand met opvallende en originele opinies die sindsdien vooral door zogeheten neoconservatieven gretig worden opgezogen.


Toch zou hij zichzelf niet als neoconservatief of neoliberaal willen omschrijven. 'Ik ben veel meer een cultureel conservatief dan een conservatief in de betekenis van iemand die gelooft in de vrije markt. Ik geloof niet dat de vrije markt het antwoord is op alles en de sleutel tot het geheim van het menselijk geluk. Ik denk niet dat ik een ideologie heb, in de zin van een overheersend principe dat al mijn opinies bepaalt.'


Sinds een half jaar is hij columnist bij de Belgische krant De Standaard. In Nederlandse kranten schrijft hij om de haverklap essays en opiniestukken, waarmee hij hier een enorme status heeft opgebouwd. Tot zijn eigen verbazing. 'Nederland is het enige land waar ik die status heb', constateert hij. 'Ik weet niet precies hoe het komt, maar ik vermoed dat het te maken heeft met de twee moorden, die op Pim Fortuyn en op Theo van Gogh. Als die er niet geweest waren, zou denk ik niemand geïnteresseerd zijn in wat ik te zeggen heb. Die moorden hebben het debat in Nederland veranderd. Nou ja, veranderd: voor die tijd wás er geen debat.'


Iedereen is verantwoordelijk voor zijn eigen leven, is kort samengevat de boodschap die Dalrymple al jaren verkondigt. Door de mensen aan de onderkant van de samenleving liefdevol op te vangen en ze voortdurend duwtjes in de rug te geven, ontmenselijk je hen juist; je creëert er hulpbehoevende slappelingen mee die niet meer voor zichzelf kunnen zorgen. Dalrymple (pseudoniem van Anthony Daniels) baseert zijn mening vooral op de ervaringen die hij jarenlang opdeed als arts in een achterstandswijk en in een gevangenis in Engeland. Inmiddels woont hij in Frankrijk.


Zijn laatste boek heet Door en door verwend: kritiek op de sentimentele samenleving en verscheen in mei van dit jaar. Volgens Dalrymple gaan westerse samenlevingen gebukt onder een sentimentaliteit die zich uit in overdreven emoties op allerlei terreinen. Sentimentaliteit in de privésfeer kan geen kwaad, vindt Dalrymple, maar als bron van publiek beleid of van de publieke reactie op gebeurtenissen of maatschappelijke problemen, is die rampzalig.


Zo schrijft hij: 'Er schuilt heel wat sentimentaliteit in de moderne idee van het multiculturalisme, die ervan uitgaat dat alle aspecten van alle culturen met elkaar te verenigen zijn en even gemakkelijk naast elkaar kunnen bestaan als restaurants met verschillende kookstijlen in het centrum van een kosmopolitische stad.'


Kent u Geert Wilders?

'Ik weet wie hij is, ik heb over die rechtszaak tegen hem gehoord, maar ik volg niet wat hij zegt.'


Geert Wilders praat graag in karikaturen en clichés, met name als het over 'links' gaat. Hij zegt dat 'links' van Nederland een islamitische staat wil maken. Terwijl de meeste mensen alleen maar willen dat verschillende culturen een beetje normaal met elkaar samenleven. U gebruikt dat soort karikaturen ook, bijvoorbeeld als u het over multiculturalisten heeft.

'Er is een grote groep multiculturalisten die wel degelijk zegt dat diversiteit op zichzelf iets prachtigs is, zonder precies te weten wat die diversiteit werkelijk inhoudt. Het probleem is dat alles nu wordt vertaald in een ideologie. Zowel multiculturalisme als anti-multiculturalisme zijn ideologieën geworden.


'Maar ik concentreer me niet zozeer op multiculturalisme. Ik maak een onderscheid tussen raciale kwesties en de problemen met de onderklasse, die veel meer de consequenties zijn van de verzorgingsstaat dan van migratie. Het is niet moeilijk te begrijpen waarom we ooit zoiets als een verzorgingsstaat wilden, maar wat mensen vervolgens weigerden in te zien, was het verderfelijke effect ervan op een substantieel deel van de bevolking. Je kunt best van mening verschillen over hoe je een probleem moet aanpakken, maar als je ontkent dat het bestaat, kom je nergens.


'Ik ben nu aan het lezen in Henry Mayhews' London Labour and the London Poor. Het boek beschrijft de werkende klasse in de jaren veertig van de 19de eeuw - sociale voorzieningen waren er niet, behalve misschien voor wie echt doodging van de honger. Arme mensen deden toen hun uiterste best om iets te verdienen. Ze verkochten van alles op straat, ze namen initiatieven. Nu zijn er dorpjes in Wales waar het werkloosheidspercentage ongeveer 100 is en waar je geen enkele commerciële activiteit tegenkomt. Het is allemaal totaal dood; de mensen zijn lamgeslagen en ondernemen niets meer - of het moet een criminele activiteit zijn, hier of daar.'


Engeland heeft een veel grotere onderklasse dan Nederland.

'Nu nog wel, maar het kan groeien, en daar is niet zoveel voor nodig. Jullie kunnen onze problemen in Nederland echt nog wel krijgen, je bent er geen miljoen mijlen van verwijderd. Het hangt van jullie overheidsbeleid af, van de economie en van het onderwijssysteem. Maak het onderwijs nog wat slechter en je zult dezelfde toestanden krijgen als in Engeland. Ik ken Nederland niet goed genoeg; ik hoor dat het onderwijs slechter is dan vroeger, maar ik weet er te weinig van om te zeggen of dat klopt.


'Ik weet wel dat het onderwijs in Engeland extreem slecht is. Een kwart van de jongeren verlaat de middelbare school zonder dat ze goed kunnen lezen en schrijven. Terwijl we wel 40 duizend euro per hoofd uitgeven aan scholing. Hoe is het mogelijk dat we 40 duizend euro aan de scholing van een kind uitgeven en het daarna nog niet eens kan lezen? Hoe kan het dat we nu vier keer zoveel geld aan onderwijs besteden als in 1950, en het niveau er alleen maar slechter op is geworden? Een van de factoren is dat de sentimentaliteit ook het onderwijs heeft verziekt. Dingen als rijtjes stampen en jaartallen uit je hoofd leren, zijn taboe verklaard. Een andere factor is dat veel kinderen totaal geen discipline meer hebben.


'Eigenlijk ben ik ervoor de leerplichtige leeftijd te verlagen. Mij lijkt dat kinderen die niet willen leren en nu gedwongen worden naar school te gaan, de boel alleen maar slechter maken voor degenen die wél willen leren. 14 zou een mooie leeftijd zijn. Als je op je 14de nog niet goed kunt lezen en schrijven, leer je het tussen je 14de en je 16de ook niet meer.'


Dat Nederland het relatief goed doet, is wellicht juist te danken aan onze geschiedenis van een sterke verzorgingsstaat.

'Dat betwijfel ik erg. Het is vermoedelijk meer het resultaat van een lange geschiedenis van hard werken, dan van zoiets als de verzorgingsstaat. Het calvinisme is van veel grotere invloed geweest. Zelfs jullie hedonisme is calvinistisch. De reden dat het noordelijke hedonisme zo enorm onaantrekkelijk is, is dat het ideologisch van aard is. Het is niet van nature ontstaan, niet organisch gegroeid, maar het is een reactie.'


Hoe wordt in Engeland op uw opvattingen gereageerd?

'Het gekke is: mijn boeken zijn in Engeland jarenlang niet gepubliceerd, hoewel ze ze toch echt voor een substantieel deel over Engeland gaan. Maar uitgevers stelden de inhoud niet op prijs. Ik wil niet paranoïde overkomen, maar hier zie je dus hoe waanzinnig politieke correctheid kan zijn. Inmiddels is mijn werk in Engeland ook wel verkrijgbaar. Maar ik vervul daar in het publieke debat zeker niet de rol die ik in Nederland heb.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden