Engelen moet op zoek naar een nieuwe toon

Lezers van de columns en opiniestukken van hoogleraar financiële geografie en polemist Ewald Engelen vallen in twee kampen uiteen. Zij die vinden dat hij met zijn uitbundig taalgebruik een belangrijke boodschap weet over te brengen aan een groot publiek. En zij die aanstoot nemen aan slordigheden, het overvloedig gebruik van de overtreffende trap en het gebrek aan nuance.

De overdrijving is Engelens stilistische handelsmerk in het publieke debat. Daarom wekt de storm van verontwaardiging die de afgelopen week door de krantenkolommen en over twitter raasde, nadat Engelen de namenlijst uit zijn boek de Schaduwelite een gimmick noemde, verbazing.

Wie nam die lijst überhaupt serieus? Telegraaf-journalist Martin Visser onthulde op zijn blog: 'Tijdens het eten voorafgaand aan de boekpresentatie zei hij al tegen mij dat die lijst met personen een gimmick was. Nogal logisch, want de samenstelling ervan was nogal willekeurig.' Visser en zijn krant vonden het niet nieuwswaardig. Dat zag de Volkskrant anders. Vorige week bracht ze het 'nieuws' prominent. Inclusief een vileine verwijzing naar in hun wetenschappelijk werk frauderende academici. Een misplaatste vergelijking, voortkomend uit hetzelfde effectbejag als waar Engelen zich aan heeft vergaloppeerd.

Ook de hoofdredactie van het NRC Handelsblad velde een hard oordeel. Niet alleen over de gimmick. Het hele boek werd gediskwalificeerd als 'effectbejag'. Engelen had zijn 'geloofwaardigheid als auteur om zeep geholpen'.

Dit doet Engelen en zijn boek tekort. In het tv-programma Pauw was ook oud-DNB president Nout Wellink uiterst kritisch over het boek van Engelen ('niet compleet', 'misleidend'). Hij beaamde echter dat Engelen de 'goede thema's' aan de orde stelde en dat er nog 'grote problemen' zijn in de sector. Wellink ontdekte zelfs even de Engelen in zichzelf door het verzet van de Nederlandse banken tegen hogere kapitaalseisen te bestempelen als 'volslagen onzin'.

Wellink had vooral gewenst dat Engelen het allemaal wat completer en neutraler had opgeschreven. Die wens deel ik. Al ken ook ik de spanning tussen compleetheid en neutraliteit en de noodzaak een breed publiek te bereiken. Met Ewald Engelen maak ik deel uit van een club die zich inzet voor een stabielere en duurzamere financiële sector. Merendeels academici, waarvan verschillende al ver voor 2008 waarschuwden voor de maatschappelijke schade die de sector aanrichtte. Tevergeefs.

Zij verlaten nu hun ivoren toren en mengen zich in het debat met de sector, beleidsmakers en het publiek. Maar het samenbrengen van deze werelden is niet altijd makkelijk. De complexe en ondoorzichtige financiële sector laat zich niet altijd eenvoudig beschrijven. Begrijpelijke en prettig leesbare taal kunnen ten koste gaan van de nuance. Met technische termen haal je de krant niet. Wetenschappelijke voorbehouden helpen beleidsmakers niet die een besluit moeten nemen.

Wat niet wil zeggen dat er geen ruimte is voor verbetering. Door te schelden op 'de bankiers' raakt Engelen ook degenen die proberen iets te veranderen. En ja, er moet nog veel veranderen. Maar er is ook al het nodige gebeurd. De Nederlandse bankensector is inmiddels een hele andere dan die van voor 2008. Het merendeel van 'de schaduwelite' heeft zijn biezen gepakt. De sector is een stuk kleiner en de financiering van de banken aanzienlijk stabieler. Hogere eisen komen eraan. Toezichthouder en politiek zijn een stuk kritischer.

Daarmee zijn zeker niet alle problemen opgelost en alle lessen geleerd. De belastingbetaler loopt nog altijd aanzienlijke risico's, de diversiteit in de sector is verder afgenomen en de politiek wil ABN Amro zo snel mogelijk aan de hoogst biedende verkopen. Maar toch, er is vooruitgang, en ook dat mag gezegd.

Engelen is een intelligente, kritische en onafhankelijke geest die als één van de weinigen een breed publiek weet te bereiken. Zo'n geluid van buiten de financiële sector blijft hard nodig. Bankieren is te belangrijk om alleen aan de bankiers over te laten. Met zijn nog steeds grote financiële sector kan dit land dergelijke beschermengelen goed gebruiken.

Wel is Engelens stijl van de straatvechtende hoogleraar ondertussen verworden tot een gimmick. Zoals bij alle gimmicks, is ook van deze de levensduur beperkt. Engelen moet op zoek naar een nieuwe toon, één waarbij hij zich wat minder aan de medialogica ('overdrijf', 'maak het persoonlijk') gelegen laat liggen. Een toon waardoor zijn j'accuse des te helderder zal klinken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden