Engeland: kiezen in districten is heilloos

Als een bedrijf overweegt een nieuw product uit te brengen, is het gebruikelijk het marketingteam aan het werk te zetten om uit te zoeken of het nieuwtje enige kans van slagen heeft....

Graham Bennett

Deze zorgvuldige manier van werken wordt bij allerlei soorten initiatieven toegepast. Behalve kennelijk bij de bestuurlijke vernieuwing. Hans Anker en Erik van Bruggen steunen het voorstel van VVD-fractieleider Van Aartsen voor een districtenstelsel (Forum, 23 december). 'Zo komt de kiezer weer centraal te staan in onze democratie.' O ja? Laat mij dan al de prachtige ervaringen met districtenstelsels zien die democratischer werken dan het huidige Nederlandse stelsel en ook nog bestuurlijk effectiever zijn.

Zelf ben ik in Engeland opgegroeid, een land dat van oudsher een districtenstelsel kent. Wat blijkt? De Britse kiezer is nog verder verwijderd van de politiek dan die zeurende buren aan de overkant van de Noordzee.

Hoe kan dat nou? Omdat veruit de meeste Britse kiezers niet het gevoel hebben dat ze werkelijk vertegenwoordigd zijn. Het parlementslid is jammer genoeg meestal van een andere partij dan die waarop een kiezer had gestemd, want vrijwel geen enkel lid krijgt een meerderheid van de stemmen.

Ooit een debat in het Britse lagerhuis gezien? Levendig, zeker. Maar is zo'n toneelvoorstelling een effectieve en democratische manier om zorgvuldige besluiten te nemen over ingewikkelde problemen? Nee, maar daar gaat het natuurlijk voor veel Britse parlementsleden er niet om.

Want een zuiver districtenstelsel leidt onvermijdelijk tot een politiek landschap dat bevolkt wordt door slechts twee grote partijen. De regerende partij meestal aan de macht gekomen met veel minder dan 50 procent van de stemmen kan automatisch op een meerderheid in het parlement rekenen. Daarom hebben de kamerdebatten nauwelijks invloed op de echte besluitvorming. Het blijven voornamelijk mooie gelegenheden om ego's op te vijzelen.

Uit het politieke debat verdwijnt de nuance. Er blijven slechts tegenstellingen over waardoor de politiek gereduceerd wordt tot een links-rechts, wij-hen spel. 'Herkenbaarheid voor de burgers'? Ja, voorzover je eigen politieke opvattingen op de achterkant van een foto van Arnold Schwarzenegger geschreven kunnen worden.

Anker en Van Bruggen kunnen 'niet anders dan concluderen dat individuele personen een duidelijkere en meer prominentere rol moeten gaan spelen in de politiek'. Ik wel. Want wat we van de politieke geschiedenis hebben geleerd is dat je de macht voorzover mogelijk bij sterke, transparante en controleerbare politieke instituties moet leggen, inclusief democratische partijen. Meer directe democratie betekent meer populisme, meer grote ego's, meer korte termijn besluitvorming en minder effectief openbaar bestuur. Kijk naar de voorbeelden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden