Energiedebat wordt nu eindelijk scherp gevoerd

De optie van kernenergie is een geschikte methode om het politieke debat over het energiebeleid aan te jagen. Maar ook niet meer dan dat omdat de keuze voor of tegen kernenergie niet losstaat van andere energiebronnen, concluderen Jan Staman en Rolf de Vos....

Jan Staman en Rolf de Vos

Door het opperen van nucleaire nieuwbouw heeft staatssecretaris Van Geelvan Milieu vorige maand terecht het energiedebat geopend. Een complexdebat, waarbij de opties niet alleen op prijs worden beoordeeld, maarvooral op hun bijdrage aan een goed milieu en een zekere voorziening.Politiek en publiek hebben daarbij de keus: mét of zonder kernenergie.

De staatssecretaris maakte handig gebruik van het feit dat kernenergienog altijd veel emoties losmaakt. Aanleiding voor zijn uitspraken was hetOptiedocument van ECN en het Milieu- en Natuur Planbureau, dat op dinsdagis gepresenteerd. Dat document becijfert voor 170 opties de kosten voor hunbijdrage aan emissiereductie van broeikasgassen (tot 15procent) in 2020.

Natuurlijk is de kostenbenadering alléén te beperkt. Het energiedebatgaat ook over duurzaamheid, voorzieningszekerheid, innovatiekansen voor deindustrie. Ook moeten we verder kijken dan 2020. Kernenergie en kolen metCO2-opslag worden gezien als tussenoplossingen.

Moeten we dan niet onmiddellijk overschakelen op zon, biomassa en wind,en een andere infrastructuur?

Als opmaat naar dit debat begon het Rathenau Instituut twee jaar geledeneen verkenning van de actuele feiten en meningen rond kernenergie. Aan eendebat over kernenergie had staatssecretaris Van Geel toen geen behoefte,want hij was nog druk met de sluiting van Borssele en het ontwerp van denieuwe Kernenergiewet. Maar nu is de tijd wel rijp voor een politiek enpubliek debat.

Vorig jaar werd een vervolgdebat gehouden naar aanleiding van deresultaten van de verkenning Het Nucleaire Landschap. Interessant was toenhet debat met zo'n veertig experts over een - thans niet meer zodenkbeeldige - casus van nieuwbouwplan voor een kerncentrale.

In afwezigheid van de milieubeweging - die afzegde - waren enkeleopinies opvallend unaniem. Zo is kernenergie, met een realistisch geachte3 tot 4 procent emissiereductie in 2020, niet noodzakelijk in de strijdtegen klimaatverandering, noch voor de zekerstelling van deenergievoorziening. Met andere woorden: het helpt, maar we kunnen zonder.Het Optiedocument bevestigt dat, maar dan kost het per Nederlanderjaarlijks ongeveer 40 euro extra.

Het is de vraag hoe realistisch dat getal is. Kosten vormen namelijk eenvan de drie fundamentele dilemma's rond kernenergie. In Het NucleaireLandschap staat dat over de kosten van kernenergie veel verschillendeberekeningen bestaan en weinig eensluidende feiten. Ook de deskundigentijdens het genoemde debat van vorig jaar constateerden veel onzekerheden.De hoge aanloopinvesteringen en de reserveringen voor ontmanteling enafvalberging houden een zeker risico in voor het afwentelen van hoge kostenop de belastingbetaler (bijvoorbeeld bij faillissement). Ook de schade bijeen groot ongeval komt deels uit publieke middelen. De experts zien in dedekking van deze kostenrisico's een belangrijk dilemma.

Een tweede, wellicht nog groter dilemma wordt gevormd door het nucleaireafval. Unaniem waren de deskundigen vorig jaar in hun oordeel dat het afvalde achilleshiel van kernenergie is. Ondanks veelbelovende technologischeontwikkelingen de schadelijkheid van radioactief afval via 'transmutatie'te reduceren, zal dit nog vele tientallen jaren onderzoek en ontwikkelingvergen.

Ten slotte is er nog de fundamentele paradox van de investeerder inkerncentrales, die consistentie en langjarige steun van de overheid wenst.Hij heeft die nodig omdat de hoge aanloopinvesteringen moeten wordenterugverdiend. Maar de overheid kan die zekerheid per definitie nietleveren, want zij zal zich altijd moeten aanpassen aan maatschappelijkeveranderingen. Niemand kan voorspellen hoe de maatschappij er over veertigjaar uitziet.

De discussie over nieuwe kerncentrales in Nederland zal ongetwijfeldlosbarsten in het debat over de nieuwe Kernenergiewet. Het wetsvoorstel isduidelijk nog onvoldoende voor de dappere investeerder in een kerncentrale.Staatssecretaris Van Geel zei twee weken geleden dat de politiek deaanvullende randvoorwaarden stelt die een nieuwe kerncentrale mogelijk ofonmogelijk moet maken. Die randvoorwaarden gaan over de veiligheid, overde behandeling van kernafval en de dekking van de financiële risico's.

Het is goed daarover te debatteren, maar de keuze voor of tegenkernenergie staat natuurlijk niet los van de keuze voor andereenergiebronnen. Het Optiedocument geeft een goede aanzet om verschillendeopties met elkaar te vergelijken, maar dan alleen nog maar op kosten eneffect op broeikasgassen.

In het politieke energiedebat gaat het ook over voorzieningszekerheid,over economische kansen, over innovatie. Voor dat debat is kernenergie duseen goed breekijzer, maar voorlopig niet meer dan dat.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden