Energie lijkt uit Spaanse politiek te zijn weggetrokken

Het grote, eerste en enige verkiezingsdebat zou hét evenement worden van de Spaanse verkiezingscampagne. Voor het eerst mat de zittende premier, Mariano Rajoy (PP), zijn krachten met de leiders van de andere drie grote partijen. Dit zou de avond zijn waarop miljoenen twijfelende kiezers hun stem zouden bepalen. Maar ze zagen partijleiders die zo druk waren als een minister-president over te komen, dat ze vergaten het elkaar moeilijk te maken.

Van links af: Mariano Rajoy (PP), Pedro Sánchez (PSOE), Albert Rivera (Ciudadanos) en Pablo Iglesias (Unidos Podemos). Foto EPA

Over krap twee weken, op 26 juni, gaat Spanje naar de stembus. Toch staat de campagne op een laag pitje. Op straat merk je niets van de naderende verkiezingen: geen posters, geen vlaggen, geen reclames. Het is alsof de Spaanse politieke partijen zich schamen dat ze de Spanjaarden alwéér vragen hun stem uit te brengen, nu ze hebben gefaald om een regeerakkoord te sluiten.

Tijdens deze lauwe verkiezingscampagne was één opleving voorzien: het verkiezingsdebat tussen de leiders van de vier grootste partijen, een unicum in de Spaanse geschiedenis. Een half jaar geleden durfde premier Rajoy (Volkspartij, PP) zo'n confrontatie nog niet aan. Hij stuurde zijn nummer twee. Maar deze keer was er geen ontkomen aan - schoorvoetend zegde Rajoy zijn deelname toe aan precies een debat. Maandagavond 13 juni moest het gebeuren. Van tien tot twaalf uur 's avonds, prime time in Spanje, stemden bijna tien miljoen kijkers af op de confrontatie tussen de grote vier - meer dan eerder op de dag naar de voetbalwedstrijd van Spanje tegen Tsjechië keken. Het werd een ingetogen debat. De energie lijkt uit de Spaanse politiek te zijn weggetrokken.

Natuurlijk was het alle ballen op Rajoy. De leiders van de sociaal-democratische PSOE, het socialistische Podemos en het hervormingsgezinde Ciudadanos vielen hem eensgezind aan. Ze verweten Rajoy de torenhoge werkloosheid, de 'pulpbanen' zonder vaste contracten en het feit dat een aanzienlijk aantal Spanjaarden geen vlees of kip kan betalen. 'Niemand heeft de verzorgingsstaat zo veel schade toegebracht in zo weinig tijd', meende Pedro Sánchez (PSOE).

Nog venijniger werd het toen de corruptie in Spanje ter sprake kwam. 'Spanje verdient een premier met morele autoriteit', zei Albert Rivera (Ciudadanos). 'Het is erg moeilijk om u te vertrouwen, meneer Rajoy.' De penningmeester van Rajoys PP beheerde een schaduwrekening waarop hij grote bedragen ontving van bouwbedrijven. Ook verrichtte hij zwarte betalingen aan partijbonzen.

Toch werd Rajoy niet aan het wankelen gebracht. 'U heeft de mentaliteit van de inquisitie: u wilt tegelijkertijd politicus en rechter zijn', voegde hij Rivera toe. En verder zei hij herhaaldelijk dat regeren niet gemakkelijk is. Rajoy wees op de economische groei en de dalende werkloosheid. Hij beloofde nog twee miljoen banen te creëren.

Rajoy speelde met verve de rol van oude, wijze grootvader. Hij is ruimschoots ouder dan de andere drie en de enige met regeringservaring. 'U moet de zaken toch wat beter bestuderen', zei hij tegen de anderen, als ze weer met allerlei cijfers en grafieken kwamen aanzetten die volgens Rajoy niet klopten of op z'n minst eenzijdig waren. De anderen begonnen hem spontaan aan te duiden met 'de heer Rajoy', terwijl ze er net aan waren gewend elkaar bij de voornaam te noemen.

Ondertussen probeerde ook Podemos-leider Pablo Iglesias zich een premiersuitstraling aan te meten. De protestpartij Podemos wordt inmiddels gepeild als de tweede van het land, nu ze de krachten heeft gebundeld met de communisten. Iglesias buitte die positie uit door zich alleen te verwaardigen Rajoy aan te spreken. Om het gebrek aan bestuurlijke ervaring van zijn partij te camoufleren wees hij voortdurend op de successen van Podemos in Madrid en Barcelona; in beide steden heeft Podemos een burgemeester geleverd.

De sociaal-democraten van PSOE kwamen klem te zitten tussen de beide flanken. De ondergang van de sociaal-democratie in Spanje lijkt nabij. Spaanse media spreken van een sorpasso: het is alsof de SP de PvdA zou inhalen. Maar Pedro Sánchez, PSOE-leider, lijkt die nieuwe realiteit niet onder ogen te zien. Hij negeert Podemos simpelweg, terwijl zijn kiezers overlopen. Wel etaleert hij zijn eigen onmacht door steeds te verwijzen naar het regeerakkoord waarvoor hij geen steun kreeg.

Het werd een viermansdebat zonder duidelijke winnaar. Een loopgravenoorlog, somberde El País, waarin geen vooruitgang werd geboekt. De partijen bestookten elkaar vooral met cijfers - geen oneliners, geen steken onder water, heel redelijk en volwassen. Tegelijkertijd sluiten ze elkaar uit, op zo'n manier dat geen enkele regering mogelijk is. Zelfs een derde verkiezingsronde lijkt niet meer ondenkbaar, tenzij Rajoy zichzelf opoffert.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.