Analyse Protest in Rusland

En weer is de Russische oppositieleider Navalny opgepakt; het tekent de zenuwen over de nieuwe protestgolf

De Russische oppositieleider Aleksej Navalny is woensdag opnieuw opgepakt. Het heeft er alle schijn van dat de Russische autoriteiten zenuwachtig zijn geworden sinds ‘de grootste demonstratie van de laatste jaren’, afgelopen weekend in Moskou. Het verzet lijkt zich te hebben verplaatst naar lokaal niveau.

De Russische oppositieleider Aleksej Navalny in een videoboodschap vanuit een politiebureau in Moskou. Beeld AP

Iedereen in de Russische oppositie wist dat het hoog tijd was voor Aleksej Navalny om zijn gevangeniskloffie weer aan te trekken. Bij demonstraties tegen de autoriteiten is de laatste tijd veel te veel publiek. Het doet er daarbij niet toe dat die demonstraties door anderen worden georganiseerd. Zoals oppositiepoliticus Ilja Jasjin op Instagram schreef: ‘Ambtenaren hebben lang geleden een reflex ontwikkeld: doet zich een ongewisse situatie voor, arresteer dan Navalny.’

De ongewisse situatie bestond afgelopen zaterdag uit 22 duizend demonstrerende mensen in Moskou. ‘De grootste demonstratie van de laatste jaren’, juichte Navalny op Twitter. Hij riep Russen op om komende zaterdag nieuwe demonstraties van zijn collega’s ook bij te wonen.

Vijf dagen later zit de oppositieleider vast. Een groep agenten belaagde Navalny woensdagochtend tijdens een hardlooprondje waarin hij bloemen had willen kopen voor zijn jarige vrouw Joelia, first lady van de Russische oppositie. ‘Sorry, Joelia’, zei Navalny in een videoboodschap vanuit het politiebureau.

Navalny wordt volgens zijn advocaat vervolgd voor het organiseren van een illegale demonstratie. Hij kan rekenen op maximaal 30 dagen cel, zijn veertiende celstraf alweer.

Maar deze celstraf is anders dan de vorige. De afgelopen jaren klaagde Navalny weleens over de lage bereidheid van Russen om te demonstreren tegen president Poetin – volgens Russische traditie beperken Russen hun verzet tegen de tsaar tot gekanker aan de keukentafel. Nu trekken steeds meer Russen de straat op, alleen niet rechtstreeks tegen Poetin.

Lokaal niveau

Het verzet lijkt zich te hebben verplaatst naar het lokale niveau. De demonstraties van de afgelopen anderhalve week in Moskou zijn gericht tegen de autoriteiten van de hoofdstad. Die weigeren om tientallen onafhankelijke kandidaten toe te laten tot de gemeenteraadsverkiezingen van 8 september.

De argumentatie van de kiescommissie heeft veel Moskovieten ervan overtuigd dat niet zij, maar de machthebbers hun volksvertegenwoordigers weer uitkiezen. Volgens de kiescommissie deugen de handtekeningen niet die de kandidaten moesten verzamelen om mee te mogen doen. Steunbetuigingen aan Navalny’s rechterhand Ljoebov Sobol en oppositiepoliticus Ilja Jasjin zouden niet binnen de lijntjes zijn getekend, zijn vervalst of zijn voorzien van onleesbare handschriften.

De kiescommissie beweert zelfs dat sommige handtekeningen niet kunnen kloppen omdat de bijbehorende personen zijn overleden of niet bestaan. Videoboodschappen waarin de betreffende mensen teken van leven geven, hebben het oordeel van de commissie niet veranderd.

Stapels handtekeningen van andere kandidaten zijn afgewezen wegens gebrek aan paginanummering op hun papieren. En politicus Timoer Aboesjajev mag niet meedoen omdat hij op een formulier het vakje ‘buitenlandse bezittingen’ opengelaten had, aangezien hij die niet heeft. Volgens de kiescommissie had hij ‘geen’ moeten invullen.

Moskou is niet de enige plek waar een stevige protestwind is opgestoken. Ook in andere steden leiden lokale kwesties tot fikse opstanden, zoals het geslaagde verzet tegen de bouw van een orthodoxe kerk in Jekaterinenburg en maandenlange demonstraties in Archangelsk tegen de komst van Moskous vuilnis naar de provincie in de poolcirkel.

Landsbelang

‘Een ongekende crisis van politieke vertegenwoordiging’, zo omschrijft columnist Kirill Martinov van Novaja Gazeta de wortels van de protestgolf. De autoriteiten vinden dat Russen het in het landsbelang maar moeten accepteren dat ze niet hun favoriete volksvertegenwoordigers kunnen kiezen, maar kunnen onvoldoende uitleggen wat dat landsbelang is. Geopolitieke of economische voorspoed kunnen ze niet overleggen. De reële inkomens van Russen dalen al zes jaar op rij en de regering slaagt er niet in om groeibeloftes waar te maken – dinsdag zwakte het Internationaal Monetair Fonds zijn groeivoorspelling voor de Russische economie af naar 1,2 procent voor 2019. ‘Mensen worden zich steeds bewuster van hun politieke rechten’, aldus Martinov.

Peilingen bevestigen dat: 11 procent van de Moskouse bevolking zegt bereid te zijn om mee te demonstreren voor deelname van de onafhankelijke kandidaten.

Maar het is onwaarschijnlijk dat zij allemaal komen opdagen als de autoriteiten demonstreren gaan verbieden. De bijeenkomst van afgelopen zaterdag, op een brede straat net buiten de ring van Moskou, was toegestaan. Maar de demonstratie van komende zaterdag, aangeprezen door Navalny, vindt plaats in de Tverstraat – en in de Tverstraat loopt het altijd uit de hand. Burgemeester Sobjanin geeft nooit toestemming voor bijeenkomsten van de oppositie in de straat die leidt naar de toegangspoorten van het Rode Plein en Poetins werkpaleis. Ook nu is het zo goed als uitgesloten dat hij toestemming verleent. Zaterdag belooft uit te lopen op meppende oproeragenten en spartelende demonstranten.

Het is nog geen code rood voor de autoriteiten. Ruim 22 duizend betogers op een bevolking van 12,6 miljoen mensen valt mee vergeleken met de honderdduizenden mensen die in 2011 en 2012 demonstreerden tegen Poetin en diens regering. Maar het is ‘een ongewisse situatie’ dat de oppositie nu zoveel mensen de straat op krijgt met een lokale kwestie. Dus is het voor de autoriteiten de hoogste tijd om te voorkomen dat de strakke protestwind omslaat in een storm. Navalny arresteren zou daarvoor weleens onvoldoende kunnen zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden