Vier vragenBrexit

En weer een Brexit-debat over een onoplosbaar grensprobleem

De grens land tussen Ierland en Noord-IerlandBeeld Getty Images

Waar de grens ook gaat lopen, op de Ierse Zee of op het land, er zal altijd iemand ontevreden zijn. Katholieken of unionisten in Noord-Ierland, Amerikanen, of: de Britten zelf. Die willen vrije handel met Noord-Ierland, ongeacht hun eigen Brexit-deal.

Zo theatraal en spannend als in voorgaande jaren zullen de Brexit-debatten in het Lagerhuis niet meer worden. Er is nu een neutrale Speaker, de kamer is wegens coronavrees slechts voor eenvijfde gevuld, en de Conservatieven van Boris Johnson hebben een grote meerderheid. Toch staat er nog veel op het spel, zeker nu de afgevaardigden dinsdag stemmen over een controversieel wetsvoorstel dat het Britse imago kan schaden. Waarom is het zo belangrijk?

Hoe staat het met de beruchte Interne Markt-wetgeving die inbreuk maakt op het Brexit-akkoord?

Het wetsvoorstel, dat vrijhandel tussen Groot-Brittannië en Noord-Ierland moet garanderen, komt dinsdag weer ter sprake in het Lagerhuis. Bij de eerste stemming vorige week kon de regering bogen op een comfortabele meerderheid, maar er blijft onvrede over het feit dat de nieuwe wet indruist tegen het Brexit-akkoord dat een klein jaar geleden met de Europese Unie gesloten is. Immers, daarin staat dat er wel degelijk hindernissen kunnen komen – controles, en misschien zelfs tarieven – in het geval van de gevreesde No Deal Brexit. 

Het Conservatieve kamerlid Sir Bob Neill dient nu een amendement in waarin staat dat het parlement zo’n inbreuk op een gemaakte afspraak later dit jaar alsnog kan blokkeren. Enkele tientallen Conservatieven zullen dat amendement steunen bij de stemming van dinsdagavond, maar dat is waarschijnlijk niet genoeg. De meeste weerstand wordt komende weken in het Hogerhuis verwacht. Ondertussen tikt de klok in Brussel door. De EU eist dat de hele wet voor het einde van deze maand van tafel verdwijnt, omdat verder praten met een ‘onbetrouwbare’ partner geen enkele zin meer heeft.

Is de voorgestelde wet eigenlijk wel in strijd met het Goede Vrijdag-akkoord van 1998?

Ja en nee. De grens op de Ierse Zee, tussen Groot-Brittannië en Noord-Ierland, is bedoeld om een controversiële grens op het land tussen Ierland en Noord-Ierland te voorkomen. De Ierse premier Leo Varadkar heeft gezegd dat het Noord-Ierse vredesakkoord – het Goede Vrijdag-akkoord – moet worden nageleefd, een oordeel dat veel bijstand krijgt. In dat akkoord staat echter niet zoveel over de 499 kilometer lange kronkelgrens. Wat er staat is dat alle militaire infrastructuur moet verdwijnen, zoals blokkades en wachttorens met soldaten. Er staat niets over douaneposten waar goederen worden gecontroleerd. Wel kan worden beargumenteerd dat het in de strijd is met de geest van het akkoord, en bovendien is de kans op een terugkeer van IRA-terreur niet ondenkbaar als er een 'harde’grens komt tussen Ierland en Noord-Ierland. Sommige Britse politici hebben gezegd dat wat hen betreft de Noord-Ierse achterdeur open kan blijven staan, en dat het aanleggen van grensposten een beslissing is die op het conto van Brussel of Dublin komt. Volgens de Britten is een technologische grens nog steeds mogelijk, compleet met gezichtsherkenning voor schapen en koeien.

Waarom hebben de Britten zo’n moeite met die alternatieve zeegrens?

Omdat het Verenigd Koninkrijk in zekere zin wordt opgebroken als Noord-Ierland onder de paraplu van de Europese Interne Markt blijft. Bovendien wekt het wrevel bij de helft van de Noordierse bevolking die zich verwant voelt met de rest van het Verenigd Koninkrijk, de unionisten. Dat is de kern van het probleem: waar de grens ook komt, te land, ter zee of in de lucht, de helft van de Noordieren is er niet blij mee, met name om emotionele en identitaire redenen. In de praktijk brengt het administratieve rompslomp met zich mee, maar dat is overkomelijk. Er is evenwel nog wat anders aan de hand: Londen wil na Brexit de vrijheid hebben om staatssteun te geven aan bedrijven, met name in de florerende tech-sector. China en de Verenigde Staten doen dat ook. Probleem: omdat Noord-Ierland in feite onder de Europese jurisdictie blijft, valt het onder het Europese verbod op staatshulp. In het verlengde daarvan geldt dat verbod wat Brussel betreft ook voor de rest van het Verenigd Koninkrijk, iets wat de Britten belachelijk vinden. Er is hoop op een oplossing, temeer daar staatshulp in het Verenigd Koninkrijk gaat om 0.34 procent van het BNP.

Is het werkelijk zo dat de Britten, zoals Brussel beweert, hun eigen ruiten ingooien?

Eurocraten hebben beweerd dat de Britten hun internationale imago als betrouwbare handelspartner op het spel zetten door in te gaan tegen een ondertekend verdrag, een bezwaar dat ook Neill en andere Conservatieve rebellen koesteren. De regering voelt zich gesterkt door pas gesloten handelsovereenkomst met Japan, het eerste belangrijke en lucratieve akkoord sinds de Britten de EU begin dit jaar hebben verlaten. Maar de ruzie met de EU kan gevolgen hebben voor de ultieme Brexit-prijs: een handelsakkoord met de Verenigde Staten. Beïnvloed door een flinke Ierse diaspora in zijn land heeft de Democratische presidentskandidaat Joe Biden duidelijk laten weten dat de Britten zich aan het akkoord moeten houden. De Amerikaanse ambassadeur in Londen, de Trumpiaan Woody Johnson, heeft zijn naamgenoot eveneens gewaarschuwd. Mocht dat Brits-Amerikaanse akkoord er toch komen, dan wordt de grens weer relevant, omdat de EU wil verhinderen dat de chloorkippen via de achterdeur Europees grondgebied binnen marcheren.

De Iers-Noord-Ierse grens die sinds het Goede Vrijdag-akkoord open is. Beeld Getty Images
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden