En weer dreigt het gezin uiteen te worden gerukt

Vandaag speelt de rechtszaak van de familie Deeb die onder de Dublinverordening uit elkaar gescheurd dreigt te worden. Voor de familie is dat een nieuwe zware klap.

De familie Deeb in hun huis in Vlaardingen. Op de bank Houmam tussen zijn moeder Fawziyeh en vader Raja. Achter hem, van links af, zijn broers Adham en Hasan en tante Fouda. Beeld An-Sofie Kesteleyn / de Volkskrant
De familie Deeb in hun huis in Vlaardingen. Op de bank Houmam tussen zijn moeder Fawziyeh en vader Raja. Achter hem, van links af, zijn broers Adham en Hasan en tante Fouda.Beeld An-Sofie Kesteleyn / de Volkskrant

De Syrisch-Palestijnse Houmam Deeb (27) kan de keren dat hij zijn vader Raja heeft zien huilen op één hand tellen. Vandaag een zonnige middag in september is een van die keren. Raja Deeb (62), een mensenrechtenactivist, zit op een bank in een krap appartementje in Vlaardingen-Oost en vertelt met tranen in zijn ogen hoe hij vanwege zijn humanitair werk in Damascus tot twee keer toe door Syrische veiligheidsdiensten werd opgepakt en gemarteld. Maar het zijn niet de gevangenschap en de martelingen die de tranen veroorzaken; het zijn het effect dat zijn gevangenschap had op zijn familie en de angst voor herhaling. Houmam: 'Een derde of vierde arrestatie zouden we niet aankunnen.'

Ook de moeder van het gezin, Fawziyeh (62), heeft het zwaar. 'Ik was er tijdens die tweede arrestatie zeker van dat hij nooit meer terug zou komen.' Uit wanhoop zegt ze toen een zelfmoordpoging te hebben gedaan. De kwelling voor de familie Deeb hield op toen Raja eind 2015 bij de Nederlandse ambassade in Libanon een visum voor hem en zijn vrouw aanvroeg en ook kreeg. De oudste zoon Hasan Deeb had hier in 2014 al asiel gekregen. In januari vlogen ze vanuit Beirut naar Amsterdam.

Sindsdien was het gezin weer compleet. Ook zoon Houmam, die in 2013 de Syrische dienstplicht ontvluchtte door op een studievisum naar Litouwen te reizen, voegde zich bij hen in Vlaardingen-Oost. Ze wonen er krap, maar in ieder geval leven ze weer samen onder één dak. En toen kwam 31 augustus. De familie Deeb dreigt weer uit elkaar te vallen. Reden hiervoor is een beslissing van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Die besluit dat zoon Houmam voor asiel in Litouwen moet zijn. Dat zou voortvloeien uit de zogeheten Dublinverordening, die stelt dat asielzoekers de verantwoordelijkheid zijn van het EU-land dat ze als eerste registreert. Litouwen gaf Houmam een studievisum en is daarom verantwoordelijk voor hem, stelt de IND. Vandaag gaat Houmam in beroep tegen deze beslissing.

'Strenge interpretatie van regels'

'Het is oneerlijk' zegt hij. 'Niet eens voor mij, maar voor mijn familie. Mijn moeder lijdt aan ptss. Voor mijn vader is het extra wrang. Hij heeft zich zijn hele leven ingezet voor mensenrechten en humanitair werk. Nu hij zelf hulp nodig heeft om zijn gezin bij elkaar te houden, struikelt hij over een strenge interpretatie van regels.'

Onder de Dublinverordening uitkomen kan als er zwaarwegende humanitaire redenen zijn. Volgens Houmam zijn die er ook. Zijn familie is getraumatiseerd, zegt hij. Daarom hebben ze een stabiel gezinsleven nodig. Daarvoor is Houmams aanwezigheid in Nederland noodzakelijk. Dat argument wordt ook aangevoerd in de beroepsprocedure: zonder Houmam in de buurt moet er gevreesd worden voor het psychisch welzijn van zijn ouders. Houmam: 'Mijn moeder heeft mij nodig om verder te kunnen. Ze is suïcidaal.'

Een arts concludeerde dat er 'een medisch belang is bij de eenheid van het gezin'. De IND is daar minder van overtuigd. Volgens de dienst maakte Houmam sowieso geen deel meer uit van het gezin aangezien hij al 27 jaar oud is en sinds 2013 niet meer bij zijn ouders woonde. Dat is een culturele misvatting, vindt de familie Deeb. Zolang je nog niet getrouwd bent, behoor je in de Syrische cultuur nog steeds tot het gezin van je ouders. Om Houmams zaak te versterken, staat zijn advocaat in het beroepschrift uitgebreid stil bij de humanitaire verdiensten van zijn vader Raja. Over die verdiensten vertelt Raja op zachte, bijna fluisterende toon. Hij is een van de drijvende krachten achter Al Aidoun (De terugkeerders), een organisatie die zich inzet voor Palestijnse vluchtelingen die generatie op generatie doorbrengen in Syrische vluchtelingenkampen.

Ook in Nederland wordt zijn werk opgemerkt. Sinds het uitbreken van het Syrische conflict was hij twee keer op uitnodiging van de vredesbeweging IKV Pax Christi (PAX) in Nederland. Zo gaf hij in 2013 in Vlaardingen een lezing over de toestand van Palestijnse Syriërs en in 2015 bezocht hij Nederland nogmaals, nu voor een werkoverleg met PAX. In Syrië wordt Raja's humanitaire werk minder gewaardeerd. In 2014 en 2015 wordt hij daarom gearresteerd. Volgens de Syrische veiligheidsdiensten zou hij in de Palestijnse vluchtelingenkampen, waar het verzet tegen de regering van Bashar Assad hevig is, oppositievechters ondersteunen met kleding en voedselpakketten. Met marteling probeerden ze Raja te laten bekennen dat hij met 'terroristen' samenwerkt.

Psychische klap

Raja: 'De fysieke marteling was te dragen. Moeilijker was het om te horen hoe anderen gemarteld worden. Hun geschreeuw, hun gehuil. Dat vergeet je niet zo snel.' Houmam verwacht dat zijn familie vandaag in de rechtbank een nieuwe psychische klap te verduren krijgt. Zijn advocaat Wil Eikelboom vertelde hem dat het beroep niet makkelijk zal worden. De mogelijkheid bestaat dat ook de rechter zal oordelen dat de Dublinverordening Nederland het recht geeft om Houmam door te schuiven naar Litouwen. Van de humanitaire clausule in die verordening wordt volgens Eikelboom zelden gebruikgemaakt. 'Nederland probeert asielzoekers zo veel mogelijk buiten de deur te houden. Zelfs als er zwaarwegende humanitaire gronden zijn om ze toe te laten.'

Er zijn andere manieren om aan de Dublinverordening te ontkomen. Als Houmam drie maanden buiten de EU verblijft, of besluit achttien maanden lang in de illegaliteit te leven, vervalt de Dublinverordening en kan hij gewoon asiel in Nederland aanvragen. Aan die opties kleven volgens Houmam te veel risico's. 'Als illegaal kan ik opgepakt worden. En stel dat ik de EU verlaat hoe kom ik dan weer binnen? Dan moet ik de maffia betalen om mij naar binnen te smokkelen. Dat is te gevaarlijk.' En terugkeren naar Litouwen en daar asiel aanvragen? Houmam: 'Dat is geen oplossing. Dan kan ik hooguit een keer in het jaar of zo op bezoek bij mijn ouders. Mijn familie heeft mij hier nodig. Ik wil dat ze elke dag mijn aanwezigheid kunnen voelen.'

Het enige waar Houmam nog op kan hopen, is op wat clementie van de rechterlijke macht. 'Ik vraag niet iets onmogelijks. Ik vraag alleen wat medemenselijkheid.' Raja: 'Natuurlijk moet er volgens de regels van de wet gewerkt worden. Maar regels moeten niet zwaarder wegen dan humanitaire gronden. Vooral als de regels ernstige persoonlijke consequenties kunnen hebben.' De familie Deeb zegt dat ze sinds de beslissing van de IND op 31 augustus nauwelijks kunnen nadenken over een toekomst in Nederland. Fawziyeh: 'Ik kan pas weer vooruit kijken en genieten als ik weet dat Houmam bij ons blijft.' Houmam: 'Ik weet niet wat ik ga doen als de rechter mijn beroep afwijst. Ik weet alleen dat de psychische toestand van mijn familie zal verslechteren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden