En we noemen hem Jozef

Door Peter BrusseJos van Leeuwen was enorm veelzijdig. Van muziekrecensent tot leraar Nederlands, maar ook schrijver en dirigent. Thuis hingen portretten van Stalin, de paus en de koningin aan de muur....

Jos van Leeuwen, op 27 december 66-jarige leeftijd overleden, was muziekcriticus en schrijver van biografieën, stedengidsen en nonsensgedichten, kok en gastheer, stadswandelaar, practical joker, pianist en organist. Hij was dirigent van kerkkoren en begeleidde zijn vrouw Els bij het zingen van smartlappen. Hij was medeoprichter van de Amsterdamse studentenecclesia met pater Van Kilsdonk en Huub Oosterhuis en had als lid van de CPN in Alkmaar op de solex de Waarheid rondgebracht. Hij werkte mee aan het plan voor een kleine, voor elke beurs betaalbare politiek georiënteerde opera in Den Haag. Van de paus van Rome wilde hij niets weten, maar de begrafenis van paus Johannes Paulus vond hij de mooist denkbare opera ter wereld.

Hij werd als zesde in een gezin van zeven kinderen in de Amsterdamse Chasséwijk geboren, de volksbuurt waarin ook Rinus Michels en Kees Fens opgroeiden. Het was een warm, muzikaal gezin. Zijn vader was chef in een meubelzaak, zijn moeder moest als meisje van 11 als coupeuse gaan werken. Aan de schouw hingen portretten van Stalin, de paus en de koningin. Jos dacht dat hij naar Stalin was vernoemd, maar zijn moeder zei: ‘Nee, toen jij geboren werd en niet reageerde riep ik: Jezus, Maria, Jozef; en bij Jozef kwam er beweging. Toen hebben we je uit dank Jozef genoemd.’

Jos won op zijn 12de, op het Ignatiuscollege, een pianowedstrijd. Hij wilde naar het conservatorium, maar ging Nederlands studeren. Hij was actief in het studentenkoor en leidde het Scriptorium, dat tekst en muziek voor de liturgie in de volkstaal uitgaf. Daar leerde hij Els, die strafpleiter is, kennen. Zij trouwden in 1968 en het koor zong zijn eigen compositie, een liefdeslied. Hij werd muziekrecensent voor het dagblad De Tijd. Hij had het te druk om af te studeren en werd leraar Nederlands in Alkmaar, daarna in Bergen op de Katholieke Kweekschool. Daar kreeg hij alle kans om te experimenteren met taal, muziek en maatschappij. Na vijf jaar mocht hij zonder onderwijsbevoegdheid niet blijven. Hij werd redacteur schoolboeken en reisgidsen bij uitgeverij Gottmer en verzorgde de uitgave van de 24-delige reeks biografieën van componisten, waarvan hij er een aantal zelf schreef. Hij ontdekte Praag, zijn lievelingsstad waarover hij een steeds dikkere cultuurgids schreef. Hij vierde er met honderd vrienden zijn 60ste verjaardag. Hij had een zangkoor meegenomen, maar vóór de pauze ging alles mis. Toen hij hoorde dat ook de opnamen waren mislukt, zei hij: dit is een godsbewijs.

Zijn huis aan het Noord-Hollands Kanaal in Koedijk staat vol kunst en kitsch, met cd’s in alle hoeken en gaten. Hij las veel, vooral ’s nachts en vond het heerlijk voor vrienden te koken. Pannen haalde hij dan bij de kringloopwinkel en bracht ze de volgende dag terug. Hij had voor iedereen tijd en jarenlang woonden er pleegkinderen in huis. Hij hield van discussiëren en provoceren. Toen zoon Daan eens met een bloedneus van school kwam, rende hij naar de ouders van de daders en wees ze luid terecht. Hij kocht voor één euro een pijporgel dat hij schonk aan de Petrus en Pauluskerk in Bergen. Bij de uitvaartdienst in die kerk werd zowel een Wiegelied einer proletarischen Mutter van Brecht en Weill als Pie Jesu van Fauré gezongen. Hij was een utopisch socialist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden