En waar ging het nou eigenlijk over

Harry Smulders zat in een hotel op Jamaica. Kwam er een Ameri kaan naar hem toe. Die zei: 'Er is een Nederlandse politicus neergeschoten.' Even later kreeg hij z'n vrouw aan de telefoon....

'Kom maar naar Jamaica', zei hij half voor de grap tegen zijn vrouw, 'daar is het veilig'.

Moet je nagaan, Jamaica, veiliger dan Ba vel.

Philomena Bijlhout werd thuis gebeld dat ze de televisie moest aanzetten. Ze zag wat er was gebeurd en belde Firoes Zeroual, want die was met Pim mee. Pim leefde nog. Even later kreeg ze Firoes opnieuw aan de lijn. 'Hij is dood', zei ze.

Bijlhout begon te ijsberen door haar woon kamer, en schreeuwde het uit.

Jim Janssen van Raaij was die dag bij zijn internist geweest. Hij had zich laten keuren. Zelfs zijn lever was goedgekeurd. 'Een godswonder', vond hij zelf. Even na zessen kwam hij thuis. 'Toen was Pim dood.' Janssen van Raaij ging naar zijn werkkamer en zette zich aan het schrijven van een brief. Dat hij zich terugtrok van de lijst. Dat hij het had gedaan voor Fortuyn, maar dat hij er nu geen been meer in zag.

Maar om twee uur 's nachts kwam de politie aan de deur. Zijn naam stond op een lijst en hij kreeg daarom de zwaarste bewaking. Toen kon hij zich met goed fatsoen niet meer terugtrekken. Wat moesten de old boys van de Cavalerie wel niet denken? Dat Jimmy Janssen van Raaij een lafaard was? Hij was bang dat hij ze nooit meer onder ogen zou durven komen. Hij verscheurde de brief.

Partijbestuurder Peter Langendam zat

op kantoor in de Kubus, het Rotterdamse hoofd kwartier van de partij. Om even over zes belde zijn zoon hem op zijn mobiel. 'Pap', zei hij, 'er is een aanslag gepleegd op Pim.'

Jezusmina, dacht Langendam. 'Als er iemand wordt vermoord is het altijd erg. Maar Pim!' Het leek alsof de muren rondom hem instortten.

Pietje Bell spelen

Op 6 mei 2002 stierf Pim Fortuyn. Volkert van der G. maakte niet alleen een eind aan het leven van de politicus, maar ook aan de illusies van de mensen in zijn spoor. Al drong het nog niet onmiddellijk tot iedereen door dat de Lijst Pim Fortuyn zonder Pim For tuyn een andere lpf was dan mét de charismatische leider.

Wel tot Harry Mens. Die verklaarde nog op de avond van de moord dat ze ermee moesten kappen. Volgens Mens sprak hij uit naam van Pim. 'Natuurlijk. Pim had helemaal geen zin om een echte politieke partij op te zetten. Hij wilde tien, vijftien zetels. Kon hij zelf zijn spreekbeurtjes blijven geven, waarmee hij zes, zeven ton per jaar verdiende. En verder in Den Haag de Pietje Bell spelen bij de interruptiemicrofoon.' Een podium voor zijn ideeën, dat wilde Pim, meer niet.

Fortuyn schrok zich kapot van de monsteroverwinning bij de gemeenteraadsverkiezingen in Rotterdam, zegt Mens. 'Straks zit ik met al die klootzakken in de Tweede Kamer', zei Pim toen duidelijk werd dat het wel eens meer dan tien, vijftien zetels konden worden. Hij had alleen gekeken naar de eerste tien van de lijst. Hij begon meteen te roepen wie ervan af moest. Die lul moet weg en die klootzak ook.' Maar het was al te laat. 'Steek maar een kaarsje op, Pim', zei Mens tegen 'm.

De schaduwkanten van het bestaan als politicus drongen zich op. 'Godverdomme, ik heb al zeven maanden niet meer geneukt', zei For tuyn vlak voor zijn overlijden tegen Mens; zijn nieuwe roem en status stonden hem niet meer toe bezoeken te brengen aan nichtencafés en er een lover op te pikken. 'En wat moet ik nou met die kut-twee-tonnetjes die een Kamerlid verdient?' Mens: 'Pim was een materialistische man.'

'Natuurlijk had hij zijn twijfels', zegt Philo mena Bijlhout. 'Net als Jezus: laat deze beker aan mij voorbij gaan.'

Onzin, zegt oud-voorzitter Peter Langen dam. De zaterdagavond voor de moord had hij Fortuyn nog anderhalf uur aan de telefoon. Fortuyn lag al in bed. 'Absoluut geen enkele twijfel. Wel vreselijk gelachen. Hij was natuurlijk wel doodop. De campagne, al die haat, dat vrat energie.'

En Fortuyn maakte zich inderdaad zorgen over de lijst. Die was in noodtempo samengesteld door hemzelf en Langendam. In drie weken voerde het duo vierhonderd gesprekken met kandidaten. Langendam selecteerde vooral op één principe: 'Follow the leader. Ab solute loyaliteit was een heel belangrijk onderdeel van het sollicitatiegesprek.'

Lang en dam had een handzame theorie over het karakter van een Tweede-Ka mer fractie. 'Die bestaat uit een herder, een of twee herdershonden en de rest zijn makke schapen.'

Gedonder

En toen was er opeens geen herder meer. En toonde menig schaap ambities herder te worden, of toch op zijn minst herdershond.

'Pim viel weg en plots bleken mensen hun eigen agenda te hebben', zegt Harry Smul ders.

'Pim had natuurlijk betrekkelijk weinig mensenkennis', zegt Harry Mens. 'Pim was met een natte vinger te lijmen.'

Op de avond van maandag de zesde kwamen de meeste kandidaten bij elkaar in de Kubus. De voorgaande zaterdag had Pim drie namen genoemd van eventuele opvolgers. Er circuleerde een briefje, waarop in elk geval de namen van Winny de Jong en Mat Herben stonden.

Cor Eberhard, partijmedewerker van het eerste uur, besefte direct dat zich iets desastreus had voorgedaan. 'Ik dacht: dit gaat fout. Pim hield de boel bij elkaar. Het gedonder in het bestuur begon die avond al.'

Harry Smulders vermoedde dat onherstelbare schade was aangericht, niet alleen in menselijk opzicht, maar ook partijpolitiek. 'Niemand is onmisbaar, maar hij was in zijn eentje bepalend voor de politieke kleur van de lpf.' Even vroeg Smulders zich af of de hele partij mét Pim Fortuyn ten onder zou gaan. Maar daarna zette hij de twijfel van zich af. 'Je hebt commitment voor vier jaar. Daar hou je je aan.' En de ideeën van Pim, die waren niet vermoord. 'Daar stond ik achter. De persoon zelf kende ik nauwelijks.'

Volgens Philomena Bijlhout was er geen twijfel over doorgaan of niet. 'We dachten dat hij het zaadje goed had geplant. Ik realiseerde me niet dat we een andere fase in gingen.' Natuurlijk, ze hoorde de geluiden ook wel, dat de lpf-fractie uit politieke on be nul len bestond. 'Ja hoor', dacht ze, 'nou is Pim dood en zijn het de partijleden die niks kunnen.' Pas toen ze al een fractie hadden gevormd kreeg ze in de gaten hoe naïef ze waren, hoe ze door de andere partijen werden gepiepeld, hoe er achter hun rug om hen werd gelachen.

De eerste fractievergadering in de Tweede Kamer hielden ze één minuut stilte voor Pim. De keer daarna hielden ze weer één minuut stilte voor Pim. Daarna, de eerste vergadering in de eigen ruimte, was er weer één minuut stilte voor Pim. En bij de volgende weer. Voor Pim.

Dat had, vond Philomena Bijlhout, wel iets symbolisch. Dat ze eigenlijk niet wisten hoe ze verder moesten, zonder de leider. Dat ze met stomheid waren geslagen.

'Iedereen had gekozen voor Pim. Onder zijn leiding komt het wel goed, was de gedachte. Toen hij wegviel was er een gat. Toen was het feitelijk ook meteen afgelopen, denk ik. Maar wij zagen dat niet.'

Nekslag

Harry Smulders meldde zich op 16 mei in Den Haag, pakte een systeembeheerder bij zijn kladden, 'een zekere Sjors', en zei: 'Leg me maar eens uit hoe die systemen hier werken.'

Dat wilden de andere lpf'ers ook wel graag weten. Ze wisten niets van de Haagse mores, van de structuren en de tactieken, van de media die alles onder een vergrootglas leggen en elke uitspraak op een goudschaaltje wegen. Ze wisten niet dat je een daadkrachtige leider nodig hebt. 'Dat is de nekslag geweest', zegt Philomena Bijlhout.

Jim Janssen van Raaij keek tijdens de eerste fractievergadering eens om zich heen, luisterde naar wat er werd gezegd, en concludeerde dat zijn partijgenoten van politiek 'keine blasse Ahnung' hadden. 'Ze kenden het reglement van orde niet eens.'

Philomena Bijlhout stelde tot tweemaal toe voor drie dagen bij elkaar te gaan zitten, om te kijken in hoeverre je 'een vertaalslag' kon maken van het gedachtegoed van Pim naar het beleid, naar het werk dat wachtte in de Kamercommissies. 'Tot mijn stomme verbazing waren er maar een paar die dat nodig vonden. Ze zeiden: Dat hoeft helemaal niet, dat kunnen we zelf wel.' Dat viel dus knap

tegen.

Toen Ferry Hoogendijk Harry Mens op

6 mei hoorde zeggen dat de partij zichzelf maar moest opheffen, nam hij hem dat zeer kwalijk. Maar nu, bijna een jaar en eindeloos veel geruzie later, ziet Hoogendijk dat Mens gelijk had. 'Mens zei: Pim is dood, de hele beweging is dood. Maar dat konden wij op dat moment niet begrijpen.' En waar hadden die 1,6 miljoen kiezers heen gemoeten als ze er een eind aan hadden gemaakt? 'Dan had je toch een soort opstand gekregen?'

We zijn de leider kwijt, dacht Hoogendijk, we moeten er maar van maken wat we kunnen. Hij verwachtte dat er uit de groep van 26 fractieleden wel een leider naar voren zou komen. Een natuurlijke voorman, die een koers zou uitzetten en met de vuist op tafel zou slaan, die zou zeggen: en nou is het gesodemieter afgelopen. Maar dat gebeurde niet.

'Het was een bijeengeraapt spulletje', zegt Harry Smulders. 'Ze hadden geen tijd om aan elkaars eigenaardigheden te wennen. Ze werden plompverloren bij elkaar gezet en werden geacht iets te gaan doen. Maar ze hadden geen idee wat dan precies.'

Volslagen hysterische staat

Genoeg mensen overigens die d chten dat ze de nieuwe leider waren. Ferry Hoogendijk wilde wel, voor zes maanden. Jan van Ruiten wilde, Gerard van As ook, Vic Bonke. En Mat Herben natuurlijk. Een van degenen die door Pim Fortuyn was aangewezen als zijn eventuele opvolger, Winny de Jong, was er na 15 mei even niet bij.

'Een hele verstandige, pientere vrouw', dacht Peter Langendam bij de eerste ontmoeting. 'Maar wij wisten dingen van haar niet. Je ziet het ook niet aan iemand, dat ie manisch-depressief is. Ze had niet gezegd dat ze al acht keer opgenomen was geweest.'

Ook Ferry Hoogendijk leefde 'merkwaardig genoeg' tot de verkiezingsavond in de veronderstelling dat De Jong de nieuwe leider zou worden. Een felle, goeie tante, dacht Hoogendijk. Zelfs op de avond van de vijftiende liep iedereen nog te zoeken naar Win ny de Jong, want die moest toch de nieuwe leider worden. 'En toen is ze ingestort.'

Winny kwam nog wel naar het verkiezingsfeest in Des Indes, maar verkeerde inmiddels in volslagen hysterische staat, schopte een rel en moest worden afgevoerd.

En toen verklaarde Mat Herben volgens Langendam dat hij 'bij de laatste honderdenzoveel interviews van Pim was geweest', en dat hij wel zo ongeveer wist hoe Pim dat allemaal verwoordde. Dat kan ik ook, zei Her ben. 'Mat had iets verzoenends, en hij had zich in de dagen na de moord al een beetje geprofileerd als de nieuwe leider. En toen werd hij het dus maar.'

Mat, zegt Ferry Hoogendijk, was niet echt in overeenstemming met het beeld dat de mensen hadden van de partij. 'Eerst die flamboyante Pim en dan zo'n ambtenaar derde klas.'

Jim Janssen van Raaij: 'We dachten: laten we nou maar de discipel nemen die dag en nacht met hem heeft geleefd zonder Pim met Jezus te willen vergelijken.'

Mat, zegt Harry Mens, is een lieve jongen. 'Een soort misdienaar. Hij maakte Pim z'n veters vast.' Janssen van Raaij: 'Mat had eigenlijk helemaal de ambitie niet om leider te worden. Hij stemde nota bene zelf op Hoo g en dijk.'

Mat Herben liep maandenlang over het Bin nenhof met De puinhopen van acht jaar paars als de bijbel in zijn tas, zegt Philomena Bijl hout.

Uitgeput

Herben begon aan de formatiebesprekingen met cda en vvd. Veel te vriendelijk, zegt Langendam. 'Hij had verdomme veel hoger moeten inzetten: wij leveren de premier en de ministers van Binnenlandse Zaken, van Justitie, van Onderwijs en van Gezond heids zorg. En ook de staatssecretarissen erbij. That's it. Kun je later altijd nog water bij de wijn doen.'

Het was vooral Hoogendijk die Herben met enige regelmaat terugstuurde naar de onderhandelingstafel, om er meer uit te halen. En toen Herben, uitgeput door campagne, formatie en het eerste mislukte debat, tijdelijk werd afgevoerd als fractieleider, schoof Hoogendijk Harry Wijnschenk naar voren. 'Dat is een totale mislukking geworden. Dat reken ik mijzelf aan.'

Ferry Hoogendijk was volgens Janssen van Raaij een 'serieuze streber naar de macht met een geheime agenda.' Hoogendijk en Jans sen van Raaij lagen elkaar niet zo. Dacht Hoo gen dijk tijdens een crisisbijeenkomst in Noord wijk eindelijk de neuzen één kant op te hebben, stond Jim Janssen van Raaij opeens op. Of de aanwezigen wel wisten wat voor ongelooflijke manipulator die Hoo gendijk was. 'De man was dronken', zegt Hoogendijk. 'Ik was totaal uit het veld geslagen.'

'Iémand moest het zeggen', zegt Janssen van Raaij, nog nagenietend van de ophef die hij bij die gelegenheid veroorzaakte.

Misschien, zegt Hoogendijk, had hij toch een gooi naar het fractieleiderschap voor vier jaar moeten doen. Wellicht had hij de fractie in toom kunnen houden. Maar hij twijfelde of hij het op zijn leeftijd fysiek aan zou kunnen.

In de Bentley

Macht, zegt Hoogendijk, natuurlijk, 'macht is leuk'. Hij wist ook niet dat Kamerleden zó machtig kunnen zijn. 'Dat je zoveel invloed kunt uitoefenen en afspraken kunt maken. Dat vond ik het interessante van het politieke spel. Daar hou ik van.

'Het mooiste was, Heinsbroek belt mij op. Hij zegt: ”Ferry, ik zit middenin de ministerraad en ik heb 500 miljoen euro nodig voor lastenverlichting. Steun je dat?” Ik zeg: ”Mat Herben is er niet en ik krijg de fractie niet bij elkaar.” Hij zegt: ”Dat kun je toch zelf wel beslissen?” Heb ik een uurtje rondgelopen, belt ie weer. Ik zeg: ”De fractie staat achter je, hoor.” Heinsbroek: ”Fantastisch, dan kan ik dreigen met een kabinetscrisis.” Zitten we

's avonds in de Bent ley, op weg naar huis, zegt ie: ”Da's leuk Ferry, dat je me hebt gesteund, die 500 miljoen is binnen”.'

D t, zegt Hoogendijk, is tenminste politiek. Daar gaat het om. 'Die invloed hebben we in de lucht laten vliegen.'

Peter Langendam vond Hoogendijk 'een fel keffertje' die een 'vreemde rol' speelde in het geheel. Het was per slot van rekening Hoogendijk die met Heinsbroek kwam aanzetten als minister van Economische Zaken. Langendam: 'Je schaamt je toch kapot dat je zo'n eikel minister maakt?'

Hoogendijk schoof inderdaad Heinsbroek naar voren en ook Bomhoff, trouwens. De bom onder het kabinet Balkenende-I was made in Naarden. Maar wat wil je, zegt Hoo gen dijk. 'Het waren twee fantastische kandidaten als je ze apart zet.' Hoe kon hij nou weten dat ze psychologisch niet met elkaar uit de voeten zouden kunnen? 'Macho's waren het, die allebei volledig hun zin wilden hebben. Dat prestige-gedoe, die kinderachtige dingen. Ik werd er humeurig van. Ama teurs! Ter wijl ik ze nota bene zelf had uitgezocht.'

Langendam zag met leedwezen hoe Bom hoff zijn eerste conflict, met zijn topambtenaar Van Lieshout, onmiddellijk ver loor. On der meer omdat Johan Remkes van de vvd ging dwarsliggen toen Bomhoff Van Lieshout 'eruit flikkerde'. 'Die Remkes, zo'n konijnentand met een raar Pipo de Clown-pak. Vreselijke man. Vréselijke man! Als je meteen al wordt teruggefloten wanneer je de eerste verzieker eruit hebt gegooid, dan wordt het lastig opereren.'

Soms zat zijn overbuurman Heinsbroek bij Hoogendijk in de tuin. 'Ferry', schreeuw de Heinsbroek dan, 'je moet er wat aan doen! Die Bomhoff, die moet je eruit gooien. Ik zeg tegen hem: Herman, die man is vice-premier, dat k n helemaal niet. We zitten hier niet in een bedrijf, waar je even iemand buiten zet.'

Dat nare geruzie, zegt Peter Langendam. En waar ging het nou eigenlijk over? 'Over niks. Maar je moet geen ruzie maken. Houdt de kiezer niet van. Die denkt: jullie zijn eikels. Dat wordt afgestraft.'

De zaken begonnen in het najaar in een steeds sneller tempo uit de hand te lopen. In de fractie, in het kabinet, in het bestuur: overal maakten lpf'ers ruzie met elkaar. Har ry Smulders had dat eerst nog niet zo in de gaten, hij was druk met zijn werkzaamheden in de parlementaire enquêtecommissie bouwfraude. Kwam hij thuis, zei zijn vrouw tegen hem: wat een zootje hebben jullie er vandaag weer van gemaakt. 'In het begin zei ik: het zal toch wel meevallen? Maar het viel niet mee.' Ze begonnen zijn vrouw er bij de supermarkt en de groenteboer ook mee lastig te vallen. 'Fijne carrire heeft je man.'

Zelf verpest

Hoe het nou kwam, die ellende? 'Er waren Ka merleden die wel wilden, maar die niet konden', zegt Smulders. 'Die schoten tekort. Er waren ook Kamerleden met een eigen agenda. En dan waren er nog de Kamerleden met te weinig ruggengraat, degenen die afhaakten toen het moeilijk werd.'

De andere partijen hoefden daarom ook helemaal geen briljante strategie uit te denken om de lpf de nek om te draaien, zegt Hoogendijk. 'We hebben het volledig zélf verpest. Ik vind het slap om anderen de schuld te geven.' Hij bindt zijn hond vast aan een poot van zijn tuinstoel. 'Zó had ik die fractie vast moeten binden.'

En toen kwam Ed Maas, de vastgoedtycoon en geldschieter die de partij wel even op orde zou brengen, samen met zijn consigliere Oscar Hammerstein. Een deel van de partij verwelkomde hem als redder, maar de fractietop onder leiding van Hoogendijk en Wijn schenk vertrouwde Maas niet. Hadden ze Bewindsliedenoverleg bij Bomhoff. Hoo gen dijk: 'Bomhoff zegt opeens: op de gang zit Hammerstein, die moet ook bij het overleg. Zegt Heinsbroek: wat is dat voor onzin? Met die man hebben we niks te maken. Maar Bomhoff wilde hem er toch bij hebben. Wijn schenk en Heinsbroek liepen kwaad weg. Ik bleef zitten, ik wilde die Ham mer stein wel eens aanhoren. Die zegt: heren, het is voor 98 procent zeker dat de heer Maas binnenkort uw voorzitter wordt.' Oost-Euro pe se toestanden, vond Hoogendijk. 'Het politbureau onder leiding van Ed Maas. Die man kócht de partij gewoon!'

Rond die tijd begon het er ernstig uit te zien voor de lpf en voor het kabinet. Mis schien had een sterke premier de zaak nog bij elkaar kunnen houden, denkt Langen dam. Maar Balkenende niet. 'Een slappe, zwakke man. Een babbelkous. Dat zie je gewoon. Babbeldebabbeldebabbel. Knopen doorhakken, managen, dat kan hij niet. Bui ten gewoon hoogleraar in de christelijke ethiek. Zo lust ik er nog wel een paar.'

Hoe je zo'n prachtige rechtse meerderheid zomaar 'uit je vingers kunt laten flikkeren', Lan gen dam vraagt het zich nog steeds af. 'Ach ter af kijk je altijd een koe in de kont', maar hij denkt nu toch dat de lpf braaf in de oppositie had moeten gaan zitten. Hadden ze eerst het spel kunnen leren.

Een jaar later rest een fractie van acht man. Een splinterpartij. In die nieuwe fractie, zegt Hoogendijk, wilden Maas en Herben alleen nog maar jaknikkers. 'Lekker makkelijk. Een lekker leventje in de Tweede Kamer, daar ging het Herben om. Als je geen fractieleider hebt die ervoor gaat, dan ben je verkocht. Het is onbegrijpelijk dat het zo is gegaan.'

Die nieuwe fractie van Mat Herben, zegt Ferry Hoogendijk, is niets anders dan 'de tweede moord op het Fortuynisme'.

Cor Eberhard zet tegenwoordig 'een ander kanaal op' als Mat Herben op tv is. 'Geen beroerde vent, hoor, maar hij heeft niks met waar de lpf voor bedoeld was. Wat hoor je nu nog van ze? En ls er eens wat gebeurt, probeert Herben meteen de standpunten af te zwakken. Daarmee verander je niets. Je moet juist de dingen zeggen die anderen niet durven zeggen. D r was de lpf voor bedoeld.'

Ferry Hoogendijk is gefrustreerd. Voor het eerst van zijn leven. Hij heeft iets niet kunnen afmaken. Hij heeft zijn nek uitgestoken, keihard gewerkt en het is toch gewoon mislukt. 'Een desillusie ja, zo mag je het wel noemen.' Hij zit nu in zijn tuin en kijkt voor zich uit. Van buurman Heinsbroek heeft hij al enige tijd niets vernomen, die komt zijn huis niet meer uit. Naar verluidt hangt Heins broek voornamelijk in de ringen, in zijn eigen fitnessruimte. Eeuwig zonde, vindt Hoo gen dijk.

Philomena Bijlhout gaat binnenkort nog éénmaal naar Het Binnenhof, om een doos met spullen op te halen. Het Binnenhof is voor haar een traumatische omgeving. 'Het enige wat ik nu nog moet doen om in mijn kracht te staan is die doos ophalen.' Politiek is voor haar gelijk geworden aan de arrogantie, de status, het aureool van 'die mensen op het Binnenhof'. Op haar razendsnelle ondergang als staatssecretaris volgde een oorverdovende stilte van de kant van de lpf. 'Geen van die gasten heeft me gebeld, op een paar uitzonderingen na.' Toen ze de partij nodig had, liet die haar als een baksteen vallen.

De lpf, zegt Bijlhout, is ingekapseld in het Haagse systeem. 'Het is een fase geweest, en nu is het voorbij. Het was nodig om Neder land wakker te schudden, nu wordt het getransformeerd naar iets dat softer is.'

Harry Smulders ziet alles langzaam weerkeren naar het oude. 'Het is al maanden een grote lethargische bedoening in Den Haag', stelt hij vast.

'Het elan van vorig jaar is helemaal weg. De gevestigde partijen hebben hun aandeel grotendeels teruggenomen en gedragen zich weer zoals ze in het verleden altijd hebben gedaan. De regentenmentaliteit is terug.' Maar goed. 'Elk volk', zegt Harry Smul ders, 'krijgt de regering die het verdient.'

Mat Herben is een man met wie je nooit ruzie kunt krijgen, zegt Langendam. Maar hij is natuurlijk niet de leider die de partij nodig heeft.

'We hebben weer een ideale schoonzoon nodig. Iemand die dat charisma heeft. En die niet bang is zijn mond open te trekken, iemand die de boodschap op een begrijpelijke, aansprekende manier kan uitdragen.'

Hij kent er zo eentje. Directeur van een multinational, charisma, ideale schoonzoon. Heeft ook de ambitie, maar moet alleen nog even binnenlopen. Daarna komt ie misschien.

Maar misschien komt ie ook niet. En dan, zegt Peter Langendam, zou het heel goed kunnen zijn dat we over tien jaar de volgende conclusie trekken: er is een man geweest die getracht heeft de boel op de schop te nemen en die is afgeschoten. Vervolgens is zijn partij in de tang genomen en vermorzeld door de oude politiek. En er is niets veranderd. Zo zou het kunnen gaan. 'Het zou een ramp zijn, een horrorscenario, maar uitgesloten is het niet.'

'Het is mislukt', zegt Harry Mens. 'Natuur lijk gaat me dat aan het hart. Niet die stakkers, maar het feit dat het is mislukt. Omdat het mijn Pimmetje was. Wat me het meeste zeer deed was, dat mensen die Pim nooit hadden gezien daar in de geest van Pim gingen lopen handelen. Dan dacht ik: welke geest dan? Ach, ze hebben er niks van gebakken.'

Als de zon schijnt in Noordwijk zit Mens weleens met lichte weemoed terug te denken aan de hooggestemde verwachtingen van een jaar geleden.

'Het is afgelopen', zegt hij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden