En vraag niet waarom

Ze is buitenlands erelid van de Vlaamse Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde. 'Dat gaat voor mij duizend keer boven een NS Publieksprijs, begrijp je?' Charlotte Mutsaers over Facebook en Vlaanderen, en niét over dieren ('tikje afgezaagd') en haar nieuwe boek ('Daar vertel ik niets over. Aan niemand').

DOORSARA BERKELJON FOTOJOOST VAN DEN BROEK

U Facebookt vrij fanatiek, toch?

'Nou, fanatiek, dat vind ik een beetje een raar woord, eerlijk gezegd.'

U Facebookt regelmatig.

'Gretig. Fanatiek heeft iets naars.'

Ik bedoelde het niet naar.

'Ik vind Facebook heel erg leuk.'

Wat vindt u er leuk aan?

'Gewoon. Als je schrijft, zit je altijd maar in je eentje te werken. Via Facebook kan ik zien wat andere mensen doen. Ik heb er de boeiendste contacten opgedaan. Gisteren heb ik er iets van Patti Smith opgezet. Ik vind het dan fijn om te zien wat anderen daarvan vinden. Het is gewoon een snelle en vaak boeiende uitwisseling.'

U heeft 4.382 vrienden.

'Dat zou kunnen.'

Veel.

'Ja, dat is toch goed? Of heb je daar iets tegen? Je moet alleen goed uitkijken dat je de vijfduizend niet overschrijdt, want dat is het maximumaantal vrienden.'

Vorige week werd bekend dat de Vlaamse Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde (KANTL) Charlotte Mutsaers (69) heeft verkozen tot nieuw buitenlands erelid. Ze volgt Hella Haasse op, die vorig jaar overleed. Mutsaers, aan de telefoon, vanuit haar huis in de Bourgogne: 'Het is echt een heel eerbiedwaardig lichaam, waar veel onderzoek wordt gedaan en mooie boeken worden uitgegeven. Dus ik vind het top daaraan toegevoegd te zijn als ledemaat - lidmaat zeggen ze in de kerk, dus dat woord wil ik niet gebruiken. Dit is een heel grote eer. Een heel wat grotere eer dan laten we zeggen de NS Publieksprijs. Dat zullen misschien niet alle schrijvers zeggen, maar dat ervaar ik zo. Het gaat er voor mij duizend keer boven, begrijp je?'

Ze heeft een geschiedenis met het instituut, vertelt Mutsaers. 'Mijn roman Koetsier Herfst werd genomineerd voor de KANTL-prijs, en in 2003 heb ik daar eens een klein discours over Johan Daisne mogen houden. Toen viel ik al als een blok voor dat prachtige gebouw in het centrum van Gent. Omdat mijn opa er woonde, heb ik België altijd als mijn tweede vaderland beschouwd. Bovendien hebben wij een tweede verblijf in Oostende. Voor mijn gevoel valt alles op zijn plaats.'

Ze wordt geroemd om haar dubbeltalent. Tot haar 40ste was Mutsaers beeldend kunstenares, pas daarna begon het schrijven. Ook de liefde voor dieren 'die in al haar werk tot uiting komt' wordt door de KANTL geprezen. Die dierenliefde, schrijft de Academie, 'is geen voorwendsel voor misantropie, maar toont begrip en respect voor het dier, waarbij en passant de humaniteit van de mens tegenover de andere wezens van de schepping kritisch wordt belicht'.

Mutsaers: 'Zo is het. Het dier voor vol nemen behoort niet tot de consensus. Dus als iemand dat doet, wordt die persoon al snel afgeschilderd als mensenhater. Dat slaat natuurlijk nergens op. Dus in die zin is het uitstekend dat dit vermeld wordt. Maar verder wou ik het nu liever niet meer over dieren hebben. Ik schrijf tenslotte geen dierenboeken en eer je het weet krijg je een label opgeplakt. Begrijp je wat ik bedoel? Ik ben gewoon uitgenodigd omdat ze mijn werk waardevol vinden. Daar gaat het om. Om nou wéér die dieren te gaan benadrukken wordt een tikje afgezaagd.'

U heeft zich toch ook ingezet voor de Partij voor de Dieren?

'Ja, maar dat is in dit verband allemaal niet erg ter zake en bovendien privé. Ik ben lijstduwer geweest omdat er in de politiek niets voor de dieren werd gedaan. Dat vond ik schandalig. Ik doe in mijn privéleven zoveel voor dieren, het grootste deel van mijn P.C. Hooft-prijs is er aan opgegaan. Op Facebook heb ik het dan weer vrij weinig over dieren. Veel mensen zijn er tot mijn spijt niet van gediend. Ten eerste omdat de berichten doorgaans te akelig zijn, waar ik zelf ook last van heb, en ten tweede doordat betrokkenheid bij dieren gewoon niet in de mode is. Het brengt geen poen en roem.'

Bent u met een nieuw boek bezig?

'In het najaar komt er een gedichtenbundel uit. Verder ben ik aan een boek bezig, proza, maar daar vertel ik niets over. Aan niemand. Ik ben er al heel lang mee bezig. Ik heb nooit deadlines. Daar kan ik niet mee werken, omdat je nooit van tevoren weet hoe je gesteldheid is. Ik kan niet zomaar zeggen: over twee jaar heb ik een boek af. Never van mijn leven.'

Er zijn veel schrijvers die niet zónder deadline kunnen werken, maar u gaat ook zonder tijdsdruk elke dag achter die laptop zitten.

'Díe laptop? Dat klinkt nogal negatief. Het is een zelfgekozen plicht. Ik doe het voor mijn pure plezier. Het moet van niemand. Moeilijk is het wel. Beginnen is moeilijk, maar doorgaan is ook moeilijk. Schrijven is gewoon moeilijk.'

Schildert u nog weleens?

'Op het moment niet. Ik ben met een boek bezig, en het kan er niet naast.'

Waarom niet?

'Omdat zo mijn concentratie niet werkt. Ik heb mijn leven ook nog, hè? Als ik per dag vijf uur aan mijn laptop zit, ga ik niet daarna nog eventjes een schilderij maken. Voor mij is het kiezen of delen. Tot mijn 40ste heb ik als een leeuw geschilderd, op de Rietveld lesgegeven. Toen was ik honderd procent beeldend kunstenaar, nu ben ik honderd procent schrijfster.'

U woont afwisselend in Amsterdam, Oostende en in Frankrijk. Waarom?

'In Frankrijk zitten we in de lente en de zomer. Fantastisch. In je eigen tuin ben je meteen buiten. Een jas, sleutelbos, ov-jaarkaart, het hoeft allemaal niet. Je gaat gewoon zoals je bent. De hond vindt het er geweldig. Ook in Amsterdam begin ik elke morgen met anderhalf uur wandelen met de hond, in het Westerpark, maar je moet daar eerst een half uur door de scooterdamp. In de herfst en de winter wonen we afwisselend in Amsterdam en Oostende. Tja, waarom, waarom - ik zou het niet weten, hoor. Er zijn toch zat mensen met een tweede huis? Wat een interesse heb je daarvoor. Misschien heb jij wel kinderen. Dan ga ik toch ook niet vragen: waarom heb je dat nou toch gedaan?'

Dat zou u best mogen vragen, als u mij zou interviewen.

Lacht.

Ik ben benieuwd, daarom vraag ik het.

'Dat mag wel, alleen kan ik er moeilijk antwoord op geven. Het is als met zoveel dingen: het is gewoon zo gegaan. Als je in Amsterdam woont, is het ook weleens lekker om buiten te wonen, in een huis met een grote tuin. Als ik alleen maar buiten zou wonen, zou ik de stad weer missen. Oostende heeft weer de zee, en het feit dat het Vlaanderen is. In Vlaanderen spreekt men min of meer dezelfde taal, maar toch is alles anders. Het zijn drie pijlers in mijn leven. Ik zou er werkelijk niet een van kunnen missen. Maar waarom - dat weet ik niet. Ik zou nooit kunnen zeggen waarom ik Amsterdam zo leuk vind, net als dat ik nooit zou kunnen zeggen waarom ik voor mijn man ben gevallen. Juist de dingen die heel erg aan je hart gebakken zitten, kun je niet uitleggen. Achter verliefd worden zit geen ratio. Dat ís gewoon zo. Achteraf kun je het beredeneren, maar eigenlijk is er iets ín je wat al had gekozen.'

Bespreekt u uw werk in wording?

'Nee hoor. Met niemand. Nooit. Ik laat het pas lezen als het af is. Het is soms eenzaam werk. Maar, zoals ik al zei, ik ben iemand met ook nog een léven. Ik zit niet elke dag constant te schrijven. Als ik pakweg vijf uur per dag werk, en daar komt het ongeveer op neer, houd ik genoeg tijd over. Weet je wat ook fantastisch is, hier in Frankrijk? Het natuurgeweld. Als het hier onweert, weet je gewoon niet wat je ziet. In Amsterdam wordt het weer door mij hoogst zelden als bedreigend ervaren. Hier, tsjongejonge, meteen kortsluiting. Alles moet meteen in veiligheid worden gebracht want alle apparaten kunnen naar de bliksem gaan. Dat is mooi hoor, om mee te maken. Het geeft inspiratie! Nou, dit was het wel zo'n beetje. Worden we nu Facebook-vriendinnen?'

Natuurlijk!

'Leuk!'

1983- Het circus van de geest

1985- Hazepeper gevolgd door Napoleon, Sunt pueri pueri... en Varia (essays)

1986- Mijnheer Donselaer zoekt een vrouw (beeldverhaal)

1988- De markiezin (roman)

1988- Hanegeschrei (beeldverhaal)

1990- Kersebloed (essays)

1992- Jan Greshoffprijs voor Kersebloed

1994- Rachels rokje (roman)

1996- Paardejam (essays)

1999- Zeepijn (verhalenbundel)

2000- Constantijn Huygensprijs voor haar gehele oeuvre

2000- Jacobus van Looyprijs voor haar gehele oeuvre

2002- Bont. Uit de zoo van Charlotte Mutsaers

2003- Cheese! (boek en cd)

2008- Koetsier Herfst (roman)

2010- Pedante pendules en andere wekkers (essays)

2010- P.C. Hooftprijs

Mutsaers is getrouwd met neerlandicus Jan Fontijn.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden