'En nu nog Murdoch zelf weg'

Het afluisterschandaal in Engeland is het onvermijdelijke product van Rupert Murdochs machtsbegeerte. Net als andere autocraten zal ook Murdoch zijn imperium in elkaar zien storten.

Rupert Murdoch (R) samen met zijn zoon James voor een parlementaire commissie in Engeland. Beeld afp
Rupert Murdoch (R) samen met zijn zoon James voor een parlementaire commissie in Engeland.Beeld afp

Als politici klagen dat ze er slecht vanaf komen in de pers, en dat de pers veel te machtig is, dan ligt dat meestal aan de politici zelf. Slechts bij twee Westeuropese landen is de verhouding tussen beide uitgesproken ongezond, en bestaat er reden tot ongerustheid: in Italië en in Engeland.

In Engeland had Robert Murdoch met zijn schandaalpers de afgelopen decennia zo'n monopoliepositie weten te verwerven, dat geen politicus zich meer kon veroorloven iets te doen wat hem niet beviel. Iedereen die hem een strobreed in de weg durfde te leggen, werd publiekelijk vernietigd, zodat uiteindelijk Westminster op een aantal terreinen die hij voor zijn eigen financiële belangen wezenlijk achtte, naar zijn pijpen danste - ongeacht of door de Tory's of door Labour werd geregeerd.

Murdoch heeft er daardoor zonder twijfel zeer sterk toe bijgedragen dat het thatcheriaanse neoliberalisme niet alleen kom opkomen, maar ook de Britten zo lang in zijn fatale greep heeft kunnen houden, met het ongelimiteerde roofkapitalisme als uitkomst dat in 2008 tot de kredietcrisis heeft geleid. Zelf vormt hij immers het gewetenloze roofdier bij uitstek.

Halfcrimineel
In Italië had collega-mediatycoon Berlusconi in de jaren negentig gewoon maar zelf in persoon de politiek overgenomen: voor hem als halfcrimineel ondernemer is regeren rijk worden met andere middelen. Ook hier gold: wie hem daarbij als obstakel voor de voeten kwam, werd gedemoniseerd - een lot dat hier vooral menig rechter trof.

Op de meest schaamteloze wijze poogt Berlusconi zichzelf al decennia boven de wet te stellen - laatst nog door in een begrotingswet eigenmachtig een artikel binnen te smokkelen dat hem voor het betalen van schadevergoeding aan een door omkoping benadeelde rivaal vrijwaren moest.

Geldhaaien
Maar nu beginnen de Empires of Evil van beiden eindelijk te wankelen.
Berlusconi werd enige maanden terug bij de burgemeestersverkiezingen in zijn eigen thuisbasis door de linkse oppositie verslagen; een recent referendum met een aantal idiote voorstellen - onder meer privatisering van de waterleiding: zelfs op Uw eerste levensbehoefte zullen de geldhaaien woekerwinsten moeten kunnen behalen - liep uit op een totale nederlaag. De Lega Nord mort, omdat er van een vergaande opdeling van Italië maar niets terecht wil komen. 8 juli heeft Berlusconi verklaard dat dit zijn laatste termijn als premier is - hij zal bij de reguliere verkiezingen van 2013 niet opnieuw kandideren.

Het argument dat hij aanvoerde was dat hij te oud was - als hun macht begint te tanen blijken boeven altijd plots 'te oud' geworden en met een slechte gezondheid te kampen, van Mubarak tot Mladic en Milosevic, om dan, als ze daarmee veilig zijn weggekomen, plots weer op Pinochet-achtige wijze uit de schijndoden te verrijzen - en het toch onwenselijk zou zijn wanneer hij met zijn dan 77 jaar nog een keer zou aantreden.

Daar zit op zich iets in - ofschoon Konrad Adenauer in 1949 op die leeftijd pas net zo'n beetje als bondskanselier begonnen was en het tot veler ontzetting in dat ambt vervolgens ook nog eens veertien jaar uithield - maar het klinkt uit Berlusconi's mond niet echt geloofwaardig.

Bunga-bunga-feestjes
Heeft hij zich niet jarenlang met botoxkuren en bunga-bunga-feestjes laten verjongen teneinde het Eeuwige Leven te krijgen? Dan nu, nu hij intussen bij bedpartners is aangeland die al bijna zijn achterkleindochter hadden kunnen zijn, plots afhaken omdat hij 'te oud' zou worden, klinkt uit zijn mond niet echt geloofwaardig. Mogen wij andere motieven vermoeden? Het lijkt mij vooral een mooie nooduitgang om een electorale afgang te voorkomen.

En dan Engeland. Het imperium van Murdoch was niet gebaseerd op sex, maar op angst. En de ban van de angst is nu doorbroken, waarna hij plots geen vrienden blijkt te hebben. Niemand kroop voor hem uit genegenheid, en juist omdat zij zolang gedwongen waren om voor hem te kruipen, is, nu zijn troon dan toch wankelt, de zoete wraakzucht zo bijzonder groot.

Dat is iets wat alle autocraten onderschatten, die door het byzantinisme van de bangerikken in een droomwereld van onaantastbaarheid zijn gaan leven. De schok is dan ook groot als de dreiging is uitgewerkt.

Nooit hebben we dat zo mooi live op tv kunnen zien, als tijdens de Roe-meense Bloedkerst van 1989: toen de massa's die bijeen waren geroepen om hem toe te juichen zich plots tegen hem keerden, wist Ceaucescu niet wat hem overkwam. En hij heeft het in de paar dagen die hem nog tot zijn liquidatie restten, vermoedelijk ook niet alsnog begrepen.

Murdochs aanvankelijke luchthartigheid toen het schandaal net was losgebarsten, werkt nu als een boemerang. Het offeren van steeds hogere pionnen door die achter de tralies te laten verdwijnen, helpt hem niet meer: de vallende domineestenen komen onafwendbaar steeds dichterbij.

Eergisteren moest hij zelf in het Lagerhuis verschijnen. Het was een en al sorry, hij had met schaamte vernomen wat zijn jongste bedienden volstrekt eigenmachtig hadden uitgespookt, en hij wist natuurlijk helemaal van niets.

Elke politicus die de afgelopen decennia door zulk 'geheugenverlies' geplaagd werd, is steevast in Murdochs eigen bladen weggehoond. Noch het Britse parlement, noch de Britse politie (of wat daarvan straks nog over is) zou een knip voor de neus waard zijn, als zijn leugens worden geloofd. Het afluisterschandaal vormt het directe, en bijna in darwinistische zin onvermijdelijke, product van de uit Murdochs eigen hebzucht en machtsbegeerte voortgekomen bedrijfscultuur van zijn mediamiljardenbedrijf.

'The bug stops here', aldus ooit Harry Truman: ik ben eindverantwoordelijk. Dat geldt ook voor Murdoch - en alleen een totale liquidatie van zijn imperium zal nu nog het rechtsgevoel kunnen bevredigen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden