‘En nu nog even doorzetten, we zijn er zo’

Met een fris windje en een lage luchtvochtigheid zou het aanvaardbaar wandelweer zijn, dacht Martin Baardman. Het hoofd van de medische dienst van de Nijmeegse Vierdaagse raadpleegde geen professionele meteoroloog....

De route van de Vierdaagse inkorten? Geen sprake van.

Martin Baardman had zelf wat op internet bij weersites rondgekeken en geconcludeerd dat het zeker warm zou worden Maar dertig kilometer of meer wandelen zou niet gevaarlijk zijn. Het zal pas ondoenlijk worden als de luchtvochtigheid stijgt en de wandelaar zijn warmte niet kwijt kan.

De ruim 44 duizend wandelaars die dinsdagmorgen op pad gaan, krijgen van de organisatie tips om de warmte te overleven: 2 liter water per uur drinken, het hoofd bedekken, rusten in de schaduw en extra zout bij het avondeten.

De marsleiding zelf neemt geen extra maatregelen. Zo komen er niet meer drinkposten dan de vaste drie die zijn gepland. Gehoopt wordt dat bewoners langs de route spontaan gratis drinkwater schenken, zoals altijd.

Aan het plaatsen van bijvoorbeeld partytenten op de onbarmhartig hete Oosterhoutsedijk, waar geen schaduw te vinden is, denkt niemand.

’s Morgens rond half tien loopt de 63-jarige Ab Schreurs als eerste na veertig kilometer over de eindstreep. Na het behalen van 42 Vierdaagsemedailles had hij alleen schrik voor de warmte. ‘Het is niet mijn weer’, zegt hij bij aankomst.

Over de hitte klaagt hij niet. De marsleiding had hem speciale toestemming gegeven om vier uur ’s nachts te vertrekken. De rest mag pas anderhalf uur later van start. Velen willen rond die tijd ook daadwerkelijk aan de wandel om de hitte te vermijden. Dat lukt niet vanwege wachttijden bij de start.

Om twee uur ’s middags meldt de marsleiding dat de wandelaars het kwik aardig de baas blijven. ‘Van het medisch front komen geen verontrustende berichten’ , zegt marsleider Wim Jansen. Jansen, die maandag werd geridderd voor zijn ‘tomeloze inzet’ voor de Vierdaagse, ziet een ‘standaardbeeld’. ‘De gang van zaken is niet anders dan anders’.

Dan verandert de situatie. Er worden meer uitvallers gemeld dan gebruikelijk. Na drie uur komen steeds meer berichten over mensen die onwel worden: hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid.

De marsleiding neemt een kloek besluit. De geneeskundige hulpverlening van het Rode Kruis moet worden uitgebreid. Medisch adviseurs ontraden het sproeien van water over de wandelaars, dat zou tot onderkoeling kunnen leiden. Ook wijzen ze op de grotere kans op verbranding door de zon.

Om vier uur ontstaat er een grote behoefte aan ambulances. De twaalf ziekenwagens van Nijmegen kunnen de stroom patiënten niet aan. Vijf legerambulances met artsen, tien ziekenauto’s uit de regio en een mobiel medisch team worden in dienst geroepen. Een traumahelikopter verleent ook bijstand.

Het Radboudziekenhuis in Nijmegen roept tientallen mensen van huis en van andere afdelingen naar de Spoedeisende Hulp. Ook bij het Canisius-Wilhelminaziekenhuis treedt een alarmregeling in werking; Rijnstate in Arnhem is ook paraat.

De vrijwilligers van het Rode Kruis behandelen langs de route honderden wandelaars. Aan de vraag naar ambulances kan niet worden voldaan. In huizen van bewoners langs de route mogen deelnemers op een bank of in bed liggen. Particulieren brengen met hun eigen auto wandelaars naar het ziekenhuis.

De vijftig patiënten die de Nijmeegse ziekenhuizen worden binnengebracht, zijn er slecht aan toe. Bij sommigen is de lichaamstemperatuur opgelopen tot 41 graden.

Er zijn er die buiten bewustzijn zijn. Op brancards worden ook oververhitte wandelaars met hartklachten binnengereden. Vijf mensen worden gereanimeerd. Twee van hen overlijden in het Radboudziekenhuis.

Een van de dodelijke slachtoffers werd onwel op de Oosterhoutsedijk bij Lent. Op deze kale, lange dijk, waar geen zuchtje wind staat, gaan veel wandelaars van hun stokje. Het is er druk, omdat de deelnemers van alle afstanden (30, 40 en 50 kilometer) daar een gezamenlijke route hebben.

Zanger Ronnie Tober, eerstejaars loper, schrijft op zijn weblog: ‘Zo ontzettend warm was het daar, ik heb daar velen tegen de vlakte zien gaan.’ Op de dijk werden drie ‘gewondennesten’ geïmproviseerd.

Annemieke Klaassen, een deelneemster uit Nijmegen, die de streep haalt, ziet overal in het centrum mensen langs de kant van de weg zitten. Ze ziet een meisje aan de zuurstof en ambulances rijden af en aan. ‘Het was gewoon een ramp.’

De woordvoerders van de ziekenhuizen wijzen erop dat de ingestorte wandelaars niet allemaal te dik, te oud en ongetraind zijn. Het zijn juist de goed voorbereide deelnemers die over hun grenzen gaan. Vaak zijn ze daarin gesteund door de groep waarin ze lopen. ‘En nu nog even doorzetten, we zijn er zo.’

Een nabestaande van een van de overleden wandelaar bevestigt dit beeld. Het slachtoffer was een ervaren Vierdaagseloper. Dit was zijn dertiende editie. ‘Hij verkeerde in goede gezondheid en was gedegen voorbereid. Berichten over niet genoeg drinken of eten zijn zeker niet op hem van toepassing.’

Marsleider Wim Jansen zegt ’s avonds overvallen te zijn door de hitte. “Het zou 29 graden worden. Na het middaguur verslechterden de omstandigheden veel sterker dan verwacht.’

Ook woensdag blijft hij het drama wijten aan de plotselinge weersomslag: een hogere temperatuur en geen wind. Maar de gegevens over wind en temperatuur spreken hem tegen. Van een weersomslag was volgens KNMI en Meteo Consult geen sprake.

Vorige week donderdag was al voorspeld dat het dinsdag tropisch heet zou worden. De verwachting van iets meer dan 33 graden bleek heel nauwkeurig. Met standvastig weer is dat geen gok. Ook de voorspelling dat er vrijwel geen wind zou zijn, kwam uit.

Maarten Noort van Meteo Consult zegt dat de organisatie van de Vierdaagse een verkeerde beoordeling heeft gemaakt. Hij raadt de marsleiding aan voortaan een gerenommeerd weerinstituut te raadplegen in plaats van zelf een beetje te zoeken op internet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden