En maar kletsen over kleren

Mariagrazia maakt zich wanhopig zorgen over haar nieuwe gele mantelpak dat uit Parijs is gekomen. Wat moet ze met die valse plooien in haar rok?...

Het is een merkwaardig moment in De Onverschilligen, de nieuwe voorstelling van Zuidelijk Toneel Hollandia. Tragikomisch bedoeld, maar zonder het gewenste effect. Bovendien komt daar de zwakte van de mise-en-scène aan het licht: Chris Nietvelt als Mariagrazia moet alle mogelijke moeite doen het vrijende stel niet in haar blikveld te krijgen.

De Onverschilligen, Moravia's beroemde roman, had in 1929 meteen succes en geldt nog steeds als de eerste Europese existentialistische roman. Wie het wil verfilmen heeft fraai materiaal in handen. Vijf mensen die elk op hun eigen manier proberen te ontkomen aan de leegte van hun bestaan. Maar wie hetzelfde probeert op het toneel heeft een probleem. Want hoe krijg je al die losse, sferische scènes aan elkaar geknoopt?

Hans Hoes en Nan Koch proberen het op een filmische manier. Ze hebben het toneel volgestouwd met sjiek gedekte tafels, stoelen, kroonluchters en zelfs een bed om een indruk te geven van de kapitale villa waarin de familie woont. In die massa meubels verdwaalt de blik van de kijker al bij voorbaat. En dat wordt er niet beter op als de spelers daar ook voortdurend in blijven rondlopen. Ook als ze niet aan bod zijn.

De regisseurs/bewerkers wilden vermoedelijk laten zien hoe deze vijf mensen om elkaar heen cirkelen zonder de ander ooit te bereiken. Ze mengen hun gebabbel met hardop uitgesproken gedachten en praten geregeld door elkaar heen. Het kan niet missen: niemand luistert.

De plot van Moravia's roman is simpel als een damesroman. Mariagrazia, een oudere vrouw, die haar kapitaal er door heeft gejaagd, houdt zich overeind met roddelen, mooie kleren en de rijke Leo, een minnaar die steeds minder in haar is geïnteresseerd. Haar zoon gaat uit verveling in op de avances van de oudere Lisa. En tot overmaat van ramp legt Leo het aan met Mariagrazia's dochter.

Hun leegte zou je naar de keel moeten grijpen. Maar niets is minder waar. Zeker nu de acteurs uit alle macht proberen humor in hun spel te brengen. Vooral Chris Nietvelt acteert aanvankelijk alsof ze in een hilarische komedie staat. Haar personage kan belachelijk zijn, maar dat zou sterker aankomen als dat ondanks haar zelf gebeurde.

Zoveel nadrukkelijke kluchtigheid spoort niet met de sfeer van het stuk. Aus Greidanus jr als de zoon hangt demonstratief in een stoel, dochterlief staart wanhopig in de lucht. Hun 'onverschilligheid' wordt ons ingepeperd.

Oda Spelbos als Lisa doet het bescheidener. Zij laat zien dat een vleug humor de boel wel degelijk kan ontwrichten. Ook Nietvelt neemt allengs wat gas terug. Maar dan is het leed al geschied: de voorstelling valt als los zand uit elkaar. Anders dan in The Damned, Johan Simons regie van de gelijknamige film van Visconti, die net zo filmisch was opgezet, lukt het ditmaal niet de blik van de kijker te sturen.

Deze moderne verdoemden dolen rond, maar het lukt ze niet ons mee te nemen op hun dwaaltocht. Een spectaculaire windvlaag, slapstickeffecten, het lijken noodsprongen. Hoes heeft beslist talent als acteursregisseur, maar hij heeft te hoog gegrepen. Het materiaal zit hem danig in de weg. Een paar mooie zinnen maken van Moravia nog geen theater. Uiteindelijk laat de hele voorstelling ons ook onverschillig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden