En hoe nu verder? Bij Vrij Nederland bleef het even stil

Vrij Nederland feliciteert zichzelf wegens vijftig jaar bovengrondse verschijning: er was, aldus hoofdredacteur Rinus Ferdinandusse in zijn feestrede deze week, in de periode 1970-1984 'nergens ter wereld' een krant die 'zo ver voorop liep' in het ontrafelen van de macht, in het blootleggen van misstanden....

Nergens ter wereld? Slager, zou het een onsje minder mogen? Zo ver voorop? Tevoren was er door de honderden genodigden in het Amsterdamse Hotel Krasnapolsky nog menigmaal hartelijk gelachen om de vele anekdotes van de feestredenaar. Nu bleef het stil. Er werd zelfs niet gegniffeld. Als de passage al ironisch bedoeld was - bij de hoofdredacteur van dit opinieblad dient daarmee immer rekening te worden gehouden - dan ging dat aan velen voorbij.

We houden het erop dat het tot de verjaardagscultuur behoort dat de jubilaris eens fijn in het zonnetje wordt gezet. (Al behoort het tevens tot de cultuur dat 'derden' dan de warme woorden spreken, maar de dames en heren van de Raamgracht - basis van de VN-redactie - zijn nooit te beroerd geweest dit ritueel op zichzelf toe te passen.)

Maar Ferdinandusse heeft gelijk: de jaren zeventig en begin jaren tachtig waren de gloriedagen van Vrij Nederland. Om zulks te illustreren werden de feestgangers in Krasnapolsky vergast op optredens van representanten van die epoque: reclame-goeroe Hans Ferrée (gaf zijn zoveelste exposé over zin en onzin van de wasreclames) en troubadour Joop Visser (die wonderlijk genoeg, *gelet op de samenstelling van het feestgezelschap, noch de Volkskrant is een kutkrant noch De Journalisten ten gehore bracht).

En hoe nu verder met Vrij Nederland? Het bleef stil achter het spreekgestoelte (wellicht had de wegens ziekte verhinderde collega-hoofdredacteur Joop van Tijn hierover een woordje moeten spreken) en de microfoon was aan bioloog prof. dr Hans Galjaard. Die overigens op zeer vermakelijke wijze 'de onzinnige Joop van Tijn-vraag' Haalt de mensheid 3000? te lijf ging.

Bij gelegenheid van vijftig jaar 'bovengronds' verscheen vorige week een fraai jubileumboek over 25 jaar fotojournalistiek in VN. Redactrice Ursula den Tex selecteerde foto's uit de periode 1966-1990, sprak met de fotografen en boekstaafde aldus VN's meest succesvolle periode.

Ach, waar zijn ze gebleven, de grote, portretterende interviews, de ontrafelingen van machtige netwerken, de grote reportages in de wekelijkse bijlage? 'Het zijn andere tijden', verzuchtte Joop van Tijn een paar maanden geleden in adverteerdersvakblad Nieuwstribune, ook een uitgave van de Weekbladpers.

Als alle andere weekbladen heeft VN onmiskenbaar te lijden gehad onder het uitdijen van de zaterdagkranten. Als ook onder het feit dat er bij de dagbladen meer en meer aandacht kwam voor opinie. Ferdinandusse: 'Maar je ziet dat de kranten het ook steeds moeilijker krijgen met die zaterdagse bijlages. Steeds meer rubriekjes, steeds meer zomerserietjes.'

Aan de Raamgracht wordt nog veel gemijmerd over de eertijdse invloed van VN op politiek-maatschappelijke bewegingen. Het is de constante in publikaties van de, pakweg, afgelopen twintig jaar over het blad: we hadden macht, we hadden invloed, zei het VN-personeel dan veelal over zichzelf. Invloed van kranten en tijdschriften op bijvoorbeeld de politieke macht laat zich lastig meten. Is het erg gewaagd te zeggen dat De Telegraaf, al was het maar vanwege de macht van het getal, invloedrijker was of is dan VN?

Invloed op collega's van de overige gedrukte media heeft VN ongetwijfeld gehad; het blad vervulde in journalistiek Nederland een voortrekkersrol, of liep in ieder geval voorop, op het stuk van gedegen onderzoeksjournalistiek en gold zeker als pionier waar het de grote, allesomvattende en tòch leesbare reportage betrof.

Toen, in de glorietijd, droomde de student journalistiek van een stage bij VN. Nu schijnen de aspirant-journalisten zich te verdringen voor een stageplaats bij Robert ten Brink of Paul de Leeuw. Wat u zegt, meneer Van Tijn, de tijden zijn veranderd.

Voor VN breken er mogelijk weer mooie aan. Dat verwacht althans directeur S. Bakker van het advertentiebedrijf van Weekbladpers. Volgens Bakker moet de toenemende irritatie over tv-reclame (steeds meer mensen zappen of ontvluchten anderzins de reclameblokken) er wel toe leiden dat er weer meer geadverteerd gaat worden in de gedrukte media.

Commercieel gezien vergaat het VN weer heel behoorlijk (huidige oplage is ruim negentigduizend), de donkere periode van 1986/'87 is overwonnen. De veelgeprezen VN-bijlage Dossier, die indertijd werd geboren uit de behoefte van adverteerders om hun boodschap in kleur aan te bieden, is inmiddels teruggekeerd. Het blad experimenteert sinds kort met VN-document, een annex die alleen in de losse verkoop te verkrijgen is.

Mocht Bakkers' profetie over de adverteerdersmarkt meer blijken dan wishfull thinking, dan kan er bij VN wellicht weer wat moois opbloeien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden