En de oeuvreprijs gaat naar ... Nederland

Oranje staat achtste op een door de Volkskrant berekende eeuwige ranglijst. Nederland exporteert al decennia voetballers, coaches en tactieken. Tijd voor een prijs. Door Willem Vissers

Kees Jansma stoomt van woede in Caesar Park, de luxueuze uitvalsbasis van het Nederlands elftal, waar dag en nacht een schare aanbidders post bij de hermetisch gesloten ingang. Fans staan buiten op bloembakken, in de hoop dat ze een hoofd van een speler zien achter geblindeerd glas. Misschien zwaait een held terug.

Chagrijnig dat perschef Jansma is. Begrijpen die journalisten dan niet dat bondscoach Louis van Gaal een unieke prestatie levert met zijn elftal? Nederland, met veel jonge, onervaren spelers, met al die door menigeen als kansloos beschouwde mannen uit de eredivisie, staat in de kwartfinales van het WK. Kijk eens hoe intens elke wedstrijd is, hoe spannend, hoeveel toplanden al naar huis zijn.

Nederland is uniek. Nog steeds.

Dan zeuren ze weer over de speelstijl, die oude romantici. Pfff. Of ze zijn rancuneus jegens Van Gaal, om welke reden dan ook. Van Gaal is, zegt Jansma, verdrietig om alle kritiek. Achter dat zelfverzekerde voorkomen schuilt een gevoelig harmoniemens. 'Het WK is net op tijd gekomen. De mensen leren mij beter kennen', zei hij afgelopen week over de toenemende waardering.

Hij is vooral stoïcijns op zoek naar glorie. Een Engelse journalist schreef deze week dat hij niet begreep dat bondscoach Hodgson meteen naar huis ging na de uitschakeling van Engeland. Had hij geen stagiair kunnen zijn bij Van Gaal, de moderne coach? Kwaliteitskrant The Guardian putte zich uit in loftuitingen voor Van Gaal, die zijn idealen over aanvallend voetbal heeft gemixt met realisme.

Zie het nu eens anders, wil Jansma zeggen. Vergeet ongebreideld aanvalsspel. Geniet. Prijs de dag. Zo is dat, oordeelt Vera Pauw, de vorige bondscoach bij de vrouwen. Ze woont in het land van het vorige WK, waar ze bondscoach is van Zuid-Afrika (vrouwen). Ze geniet van de opmars van het Nederlands elftal. 'Het is fantastisch. Nederland geldt hier als de favoriet.'

Huh, favoriet? Ja. Pauw is een pure resultaattrainer. Van onder anderen Rinus Michels en haar echtgenoot Bert van Lingen, grondleggers van de trainersopleiding in Nederland, leerde ze strategisch denken, opdat ze ook kon winnen van sterkere opponenten. 'Een team neerzetten', beschouwt ze als een van haar specialiteiten.

Waarom zou dat voor mannen anders zijn? 'Als je speelt om mooi te spelen, moet je een ander spel uitkiezen. Voetbal gaat echt om winnen, nergens anders om. Hier in Zuid-Afrika vinden ze het juist fantastisch dat Nederland optimaal gebruik maakt van zijn krachten en kwaliteiten, van de manier waarop anderen Robben en Van Persie lanceren. En het is mooi hoe de ploeg de mogelijkheden van Sneijder gebruikt. Van Gaal probeert het beste uit mensen te halen. Dat is de wezenlijke eigenschap voor een trainer.'

Ze wil ter illustratie nog wel even de uitslag van het duel met de wereldkampioen noemen. 'We winnen met 5-1 van Spanje. Met 5-1. We scoorden het vaakst van alle landen.'

Dat succes is een gevolg van jarenlange, gedegen opleiding, van talent, oog voor ruimte en positiespel. Van Gaal zegt al jaren, tot hilariteit van velen, dat hij Nederlandse voetballers tactisch het sterkst vindt.

Maar de verschillen worden kleiner. Zie op dit WK de slachtvelden van de achtste finales, met hun onverwachte verloop. Vreemdelingen lopen de vloer plat in onze keuken met voorheen geheime receptuur. Overal ter wereld kopen ze Nederlandse expertise. Tegen de zeshonderd Nederlanders werken in het voetbal in het buitenland, op verschillende niveaus, in zeker tachtig landen. Trainers, opleiders, directeuren, spelers.

De opsomming is oneindig en veelzijdig. Van Hesterine de Reus (oud-bondscoach Australië, vrouwen) tot Stanley Brard (hoofd opleidingen bij Qabala, Azerbeidzjan) en Jan Olde Riekerink, trainer van het olympisch elftal van China.

Van oud-international Khalid Boulahrouz (Bröndby) tot oud-international Hedwiges Maduro (PAOK). Van Rob Baan, die binnenkort afscheid neemt als technisch directeur van de bond van India, tot Han Berger, die bij het WK die functie nog bekleedde in Australië.

Avonturier René Feller was kampioen met St. George in Ethiopië, Mart Nooij is bondscoach van Tanzania, Job Dragtsma is al jarenlang trainer van Inter Turku in Finland. De meesten kijken vol bewondering naar Nederland, exporteurs van voetbalerfgoed. De Finnen vragen zich overigens wel af, aldus Dragtsma, waarom Nederland zo nodig moest overstappen naar het systeem 5-3-2. Bovenal zegt hij: 'Goede resultaten van Nederlandse trainers; dat is goed voor de werkgelegenheid.'

En net als we denken dat de Nederlandse trainer niet meer zo populair is, om de simpele reden dat de Nederlandse clubs zijn leeg gekocht en qua prestaties achterblijven bij het buitenland, tekent Van Gaal bij een van de grootste clubs ter wereld, Manchester United, terwijl hij eigenlijk al rond was met Tottenham. Net op dat moment vertrekken de gebroeders Koeman naar het ambitieuze Southampton en wordt Andries Jonker aangesteld tot hoofd opleidingen van Arsenal, onder het strenge oog van Arsène Wenger.

Net als je denkt dat iedere international die een beetje kan voetballen al in het buitenland zit, is daar dat WK met al die jongelingen van Feyenoord en PSV. De Vrij, Martins Indi, Janmaat, Depay, ze tekenden in het buitenland of zullen dat vermoedelijk doen.

En zo gek is dat niet. Met ongeveer 1,2 miljoen geregistreerde leden, wekelijks 33 duizend wedstrijden en een strakke organisatie, behoort Nederland tot de grote naties van het voetbal. Zo doen aan de kwartfinales 32 spelers mee die minimaal een deel van hun opleiding in Nederland genoten.

Onuitputtelijk is ook de voorraad analytici. Voetbal heeft een groeiende discussiecultuur, met Nederlanders als praatgrage deelnemers op de zeepkist van het debat. Dus is Van Nistelrooij in Brazilië actief voor ESPN, Gullit voor Al Jazeera en Seedorf voor BBC.

Cees van Nieuwenhuizen, zaakwaarnemer van Guus Hiddink, vertelde over een aantrekkelijk aanbod voor Hiddink om ook voor Al Jazeera te werken. Het leek de aanstaande bondscoach echter geen goed idee te oordelen over zijn voorganger Van Gaal. Al met al vindt Van Nieuwenhuizen, die twintig jaar geleden het Braziliaanse voetbal bij de sportkleding van Nike binnenbracht, het behoorlijk indrukwekkend, 'voor een landje dat net zo groot is, of net zo klein, als de stad São Paulo.'

Al die roem is te danken aan talent, omstandigheden en de opleiding van spelers en trainers. Pauw complimenteert vooral Rinus Michels, destijds het voorbeeld voor de huidige bondscoach Van Gaal. Pauw over haar inspiratiebron: 'Hij stond boven alle partijen en bereikte een hoog sociaal niveau. Ik mis hem nog elke dag.'

Van Gaal is onomstreden als vakman, maar niet iedereen loopt achter hem aan. Hij krijgt felle kritiek, vooral van De Telegraaf en het tv-programma VI, onder meer omdat hij de Hollandse waarden achter zich heeft gelaten. Balbezit, dominantie, aanvallend spel, het hoeft even niet. Alles is ten dienste gesteld aan het resultaat, terwijl hij juist altijd een felle propagandist was van het offensief.

Pauw begrijpt hem wel. 'Ik las vandaag een stuk met Wesley Sneijder. Hij zegt dat Nederland naar huis had gekund, als het vol de op aanval had gespeeld. Ik denk dat hij gelijk heeft. En waar gaat het eigenlijk over? We maakten de meeste doelpunten, tot en met de achtste finales. We hadden, tot België - Verenigde Staten, de meeste doelpogingen.'

Nederlands is achtste op de eeuwige ranglijst van het WK, waarbij de Volkskrant de punten optelde van de 20 WK's tot nog toe. Nederland is daarmee het beste land zonder titel. Je zou voorzichtig kunnen stellen dat Oranje het wereldkampioenschap verdient, al is het maar voor het totaalvoetbal van voorheen, voor de talloze legendarische duels van dat elftal in fel oranje, met toppers als Cruijff, Van Basten, Rijkaard en Robben. Dat het huidige spel breekt met die traditie, is hoogstens frappant.

Maar Nederland moet wel oppassen. Veel landen halen achterstanden snel in. Piet de Visser is zelfs bedrukt om huidige ontwikkelingen. Hij is boos en ongerust. De bijna 80-jarige scout van Chelsea was deze week op bezoek bij de training en zag zich omstuwd door verslaggevers.

'Zitvoetbal', noemt hij het voorzichtige spel van Oranje. Zonder Robben zou het elftal nergens zijn. 'Het is Robben tegen de rest.' In zijn ogen trainen Nederlanders te weinig.

's Avonds zit hij op een terras met Daniel Walker, een Amerikaanse ondernemer die ook de baas is van de club Norte América uit Ecuador, waaraan een grote jeugdacademie is verbonden. De jongens trainen drie keer per dag. Onlangs won een van de teams in Barcelona afgetekend van de veelgeprezen talenten van de opleiding uit Catalonië en vroegen ze zich in Spanje af wie die jongens waren.

De Visser roemt het programma van de jongens: 'Om 7 uur trainen op techniek, om elf uur nog een keer op techniek, om 16.00 uur tactische training.' Dan Nederland: uurtje, anderhalf uur trainen. Vergelijk dat eens met zwemmers of turners. Maar dat zijn geen problemen voor vandaag.

Vandaag kan Nederland zich plaatsen voor de halve finales met de mogelijkheid op meer. 'Viva Hollandia', zegt Van Nieuwenhuizen olijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.