En de kunstenaar schiep licht

Zes maanden per jaar verschuilt de zon zich achter een berg bij het Noorse dorp Rjukan. Nu zorgen drie roterende spiegels voor licht op het plein. Wordt Rjukan werelderfgoed?

RJUKAN - Het verlangen naar zonlicht hoort bij het leven in Rjukan, een oud fabrieksstadje in Midden-Noorwegen. Hier verschuilt de zon zich zes maanden per jaar achter een berg.

Nieuwkomer Martin Anderson, een conceptueel kunstenaar die twaalf jaar geleden verhuisde naar Rjukan, kon maar niet wennen aan de continue schemer. Tijdens een wandeling op zoek naar wat zonnestralen kwam hij op het idee grote spiegels op een berg te plaatsen om het licht richting het dorpsplein te weerkaatsen.

Zo geschiedde, op de noordelijke berg staan sinds afgelopen herfst drie roterende spiegels, gedreven door wind- en zonne-energie. De opening trok duizenden mensen met zonnebrillen op en strandstoelen in de hand.

Volgens veel inwoners is het leven in Rjukan sindsdien een stuk socialer geworden. In plaats van na de kerkmis op zondag naar huis te gaan, ontmoeten mensen elkaar nu op het plein voor een drankje na afloop.

Maar de zon is schaars in Noorwegen. Zo schaars dat de spiegels in de drie bewolkte maanden tussen december en maart het plein maar zeventien uur van zonlicht voorzagen - een geliefd argument voor sceptici die het project zien als geldverspilling.

Eerlijk is eerlijk, op de meeste dagen lijkt het plein gewoon op de troosteloze parkeerplaats die het ooit was. Sterker, er was dusdanig weinig zonlicht om de spiegels te laten werken, dat mensen uit het dorp met een sneeuwscooter naar de top moesten met een aggregaat en benzine om de spiegels aan de praat te krijgen.

Burgemeester Steinar Bergsland is niet gevoelig voor de kritiek. Hij verwijst naar 's werelds eerste grootschalige kunstmestfabriek die hier stond tussen 1905 en 1916. De toenmalige directeur Samuel Eyde bouwde huizen voor zijn werknemers, allemaal voorzien van een riolering. Dat was uniek voor die tijd. 'Honderd jaar geleden liepen we technologisch vooruit. Met de spiegels doen we dat weer', zegt Bergsland.

Ook toeristen weten Rjukan te vinden. Door de spiegels draaien veel plaatselijke bedrijven een hogere omzet. Het stadje staat nu ook op de nominatie om werelderfgoed te worden. Als dat lukt, trekt dat alleen maar meer bekijks.

undefined

Geldverspilling

Toch is nog niet iedereen overtuigd. Van de zesduizend inwoners van Rjukan tekenden 1.300 mensen een petitie tegen de spiegels. Zij vinden zeshonderdduizend euro een te hoge kostenpost voor zo'n klein straaltje zon.

'Het is pure geldverspilling', zegt de gepensioneerde Annar Torresvold (77) die met zijn vrouw de petitie heeft getekend. 'De gemeente kan het geld beter besteden om het noodlijdende ziekenhuis open te houden of voor betere bejaardenzorg en onderwijs.'

Torresvold noemt de spiegels een bevlieging. Het onderhoud zou volgens hem op den duur te kostbaar worden om de spiegels te laten staan.

Het duurde tien jaar om de spiegels te ontwikkelen. De bedenker Martin Anderson onderzocht de technische aspecten en maakte tekeningen van ronde spiegels. De gemeente reageerde enthousiast, maar liet de uitvoering over aan ingenieurs, die uiteindelijke vierkante spiegels bouwden van zeventien vierkante meter. Die werden per helikopter de berg op gevlogen en boven het dorpsplein geïnstalleerd. Vanaf dat punt, 450 meter lager, zijn de spiegels te besturen met een computersysteem.

Vandaag de dag probeert de gemeente het plein zelf ook wat aantrekkelijker te maken. Burgemeester Bergsland: 'Alleen zonneschijn op een parkeerplaats is niet genoeg.'

Anderson moppert een beetje over de uitvoering van zijn plan. Hij vindt het jammer dat de spiegels vierkant zijn en dat de omgeving van de spiegels zelf niet wat is opgeleukt. Dat zou een prettiger gezicht zijn voor bergwandelaars zoals hij.

Maar hij laat zich niet uit het veld slaan en bemoeit zich nu ook met de vernieuwing van het dorp. Zijn volgende idee is een quote van Jules Verne 'Kijk met al je ogen, kijk!', in gigantische letters op de weg naar het plein.

Verne bracht in 1861 een bezoek aan Rjukan, daarom leek het Andersen een leuk idee. De gemeente denkt daar anders over. Anderson geagiteerd: 'Het is een simpel, goedkoop project. Maar de gemeente heeft het al afgekeurd. Ze piekeren er niet over.'

Steinar Bergsland Burgemeester

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden