ReportageCarnisse

En dan sloopt Rotterdam plotseling je halve straat om je wijk diverser te maken

Een bewoner uit de Fazantstraat in de Rotterdamse wijk Carnisse (links) heeft net gehoord dat zijn straat (en dus zijn huis) wordt gesloopt.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

In de Fazantstraat in de Rotterdamse wijk Carnisse gaat de gemeente 216 koopwoningen slopen. De buurt waar burgemeester Aboutaleb een jaar actief is, moet diverser. ‘Een veerkrachtige wijk is een wijk met verschillende portemonnees.’

‘Tja, wat moet ik er verder van zeggen? Ik ben niet blij.’ Terwijl een bewoner van de Fazantstraat in Rotterdam oversteekt naar een ondergrondse vuilcontainer, spreekt een vriendelijke medewerker van de gemeente hem aan met een onverwachte boodschap: de koophuizen in zijn straat worden gesloopt – ook zijn woning.

De aangetekende brief die het stadsbestuur hier deze ochtend huis aan huis laat bezorgen, maakt meer details bekend. Deze helft van de straat moet helemaal plat. In plaats van 216 portieken met zes brievenbussen per voordeur, komen er 42 eengezinswoningen en 118 grotere appartementen.

In het andere deel van de Fazantstraat, die nu nog doormidden wordt gesneden door basisschool De Kameleon, worden alleen de hoekpanden gesloopt. Wel hoopt de gemeente hier op vrijwillige basis (‘door minnelijke verwerving’) 51 portiekwoningen te kunnen kopen om ze samen te voegen tot grotere appartementen.

Uit het lood geslagen staat de man midden op straat, een pedaalemmerzak in de hand. Hij moet het nieuws nog allemaal op zich laten inwerken. De man is verknocht aan zijn straat, hij woont er al 22 jaar. ‘Ik heb het hier in 1998 gekocht. Dit is een leuke buurt, dicht bij het park en de winkels. Ik wil hier eigenlijk niet weg.’

De sloop van de Fazantstraat is niet de eerste bouwkundige ingreep in Rotterdam-Zuid, en evenmin de laatste. Zuid telt 95 duizend woningen. Een deel is vooroorlogs, gebouwd voor de destijds groeiende stroom havenarbeiders. De naoorlogse woonblokken zijn in de wederopbouw in hoog tempo opgeleverd. Bouwmaterialen waren schaars en dat is af te zien aan de kwaliteit.

Volgens het Nationaal Programma Rotterdam Zuid – een ambitieus project om wonen, werk en onderwijs te verbeteren – zijn 35 duizend woningen er slecht aan toe. Daarvan moeten 12 duizend huurwoningen van corporaties en 13 duizend particuliere woningen dringend worden opgeknapt. Bewoners en VvE’s worden daartoe aangezet, met wat duwen en trekken. De resterende tienduizend koopwoningen worden gesloopt.

Parels

Ook deze wijk, Carnisse, moet eraan geloven. Carnisse heeft dorpse trekjes en verborgen parels, zoals groene singels en prachtige, laat-19de-eeuwse geveltjes. Anderzijds staan acht op de tien woningen te boek als ‘kwetsbare meergezinswoning’, zoals de naoorlogse portieken zonder lift in de Fazantstraat.

Door de nieuwbouw moet het gebied aantrekkelijker worden voor midden- en hogere inkomens, zo vindt het stadsbestuur. Op de tekentafel ziet de nieuwe Fazantstraat er als herboren uit. De basisschool halverwege de straat verhuist om ruimte te maken voor een ‘mobiliteitshub’ – lees: een buurtgarage. Zo kan deze versteende straat, met nu vooral parkeerplaatsen en een fraaie rij robinia pseudoacacia’s, een van de groenste van de wijk worden.

Toch roept de sloop en nieuwbouw van complete huizenblokken al jaren weerstand op. Critici vinden dat Rotterdam bezig is de arme inwoners de stad uit te jagen, maar wethouder Bas Kurvers (Bouwen en Wonen) draait die redenering om. ‘Het probleem is juist dat het middensegment verdwijnt. Dat zijn de Rotterdammers die elke dag hun boterhammetjes smeren en naar hun werk gaan. Die willen we behouden voor de stad. In wijken zoals deze stromen veel mensen in als het slecht met ze gaat, maar ze vertrekken zodra hun inkomen stijgt. Voor hen is er amper aanbod. Deze stedebouwkundige ingrepen doen we niet voor niks.’

Voor de huidige bewoners komt de sloopbrief niettemin als een donderslag bij heldere hemel. ‘Sommige mensen zullen boos zijn, anderen zullen het gelaten accepteren, anderen zullen het een kans vinden’, weet de wethouder uit ervaring. ‘Uit onderzoek blijkt dat bijna 44 procent van de bewoners in Carnisse ontevreden is met zijn woonsituatie. Ze willen de wijk verlaten zodra ze het financieel beter krijgen. Dat is alarmerend.’

Deze straat is kort na de oorlog opgeleverd, in 1947. De meeste woningen zijn nog geen 50 vierkante meter en hebben een woz-waarde van rond de 85 duizend euro. De gemeente koopt de huizen op tegen marktwaarde, plus een verhuisvergoeding en begeleiding. Als de eigenaren niet akkoord gaan, volgt onteigening.

Een deel van de bewoners woont in hun eigen koophuis, anderen huren van particuliere verhuurders. ‘Die zijn het moeilijkste’, zegt wethouder Kurvers. ‘Zij zitten puur voor het geldelijke gewin erin. Ze blijven het liefst zo lang mogelijk zitten met zo min mogelijk onderhoud tegen zo hoog mogelijke huren. Dat is een verdienmodel waartegen we als stad vechten.’

Om huisjesmelkers de pas af te snijden die nog snel panden willen opkopen, heeft Rotterdam het ‘eerste recht van aankoop gevestigd’ in de Fazantstraat. De eigenaren kunnen per direct hun woning alleen nog aan de gemeente verkopen. Dat besluit wordt definitief als de gemeenteraad binnen drie maanden ook met de plannen instemt.

Aboutaleb 

In het zaaltje dat Ahmed Aboutaleb elke vrijdag als uitvalsbasis gebruikt in Carnisse, ligt een plattegrond van de wijk. De Fazantstraat is niet het enige stukje dat op de schop gaat, er gaan wel meer plekken in verbouwing. Zo heeft het kabinet onlangs 25 miljoen euro toegezegd voor de gebiedsontwikkeling van de noordrand van het Zuiderpark – oftewel het zuidelijke randje van Carnisse.

Aboutaleb overlegt met ambtenaren die in de wijk actief zijn over alle veranderingen. De sloop van de Fazantstraat is een politiek besluit, maar het zijn de medewerkers die er straks als eerste op worden aangesproken. Bijvoorbeeld als ze over een paar weken de bewoners gratis plantjes brengen voor de aanleg van nieuwe geveltuintjes. In een straat die wordt gesloopt, kan dat ook tranen en boosheid oproepen.

‘Politiek gaat zo’n besluit vooral over de vraag: hoeveel koopwoningen, hoeveel sociaal en hoeveel vrije sector’, zegt Aboutaleb. ‘Maar een veerkrachtige wijk is een wijk met verschillende portemonnees. Ik geloof in fysieke ingrepen om te helpen sturen.’

Hij schrok toen dit voorjaar duidelijk werd hoe negatief veel bewoners zijn over Carnisse. Hij probeert er op allerlei fronten wat aan te doen, door een jaar lang elke week in de buurt actief te zijn. Steeds meer bewoners weten hem sindsdien te vinden. En zo staat hij deze middag op de stoep bij Radjni Ramlal in de Tweede Carnissestraat. ‘Er is geen land in de wereld waar je de burgemeester een mailtje stuurt en binnen een dag antwoord hebt’, zegt ze. ‘En dan bent u nu al hier.’

In de Tweede Carnissestraat besloot de gemeente al jaren geleden tot sloop van een rij woningen. Maar het gaat traag. Ramlal kijk al jaren uit op 25 dichtgetimmerde woningen. Slopen kan pas nadat de allerlaatste eigenaar is uitgekocht.

Ramlal ziet dat Rotterdam-Zuid wordt opgeknapt: een nieuw theater, een vijftigmeterbad, een nieuw winkelcentrum, het kan niet op. ‘Maar Carnisse valt tussen wal en schip. Onze straat verloedert.’ Eind augustus was er zelfs een schietpartij, op klaarlichte dag. De politie zette de achtervolging in en hield in Schiedam drie verdachten aan.

‘Die schietpartij was de druppel’, vertelt Radjni Ramlal in haar tot in de puntjes opgeknapte woning – witte marmeren tegels die blinken als een spiegel, een uitbouw met dakraam, een nieuwe houten schuur. ‘Vandaar mijn noodkreet.’

‘Ik ben geïnteresseerd in het grote én het kleine’, antwoordt Aboutaleb in het achtertuintje. ‘Oók in de steentje in de schoen van de burgers. Die metafoor gebruik ik vaak. Met zo’n steentje kan je immers niet verder lopen. Ik wil daar wat aan doen, al druist het tegen alle bestuursmodellen in dat een burgemeester zich met details bemoeit.’

Er valt goed nieuws te melden. Aan de overkant is, na jaren procederen, ook het laatste pand via de rechter onteigend. Binnenkort gaan de 26 afgetimmerde woningen eindelijk tegen de vlakte. Er komen 16 grotere eengezinswoningen voor in de plaats. Kopers worden verplicht er te gaan wonen, huisjesmelkers worden geweerd.

Radjni Ramlal is opgelucht – ook met de verzekering dat haar eigen paleisje niet is ingekleurd voor ‘verwerving, sloop en nieuwbouw’.

‘U zult straks nog wel een tijdje op een bouwput uitkijken’, waarschuwt Aboutaleb.

‘Dat geeft niet’, zegt ze. ‘Voor ons is het vooruit kijken.’

Gedurende een jaar volgt de Volkskrant het project van burgemeester Aboutaleb in Carnisse. Dit is de tweede reportage, geschreven voordat burgemeester Aboutaleb werd besmet met het coronavirus. Hij is inmiddels weer gezond en aan het werk. 

Meer lezen over burgemeester Aboutaleb in Carnisse

Nergens anders in Rotterdam zijn de inwoners zo negatief over hun wijk als in Carnisse. Ze hebben last van inbraken, vandalisme, zwervers. Wie er woont, wil er weg. Verslaggever Bart Dirks volgt burgemeester Ahmed Aboutaleb die een jaar lang elke vrijdag de wijk bezoekt in een poging het tij te keren. ‘Ik ben de nieuwe buurman.’

Volkskrant-columnist Harriët Duurvoort woont in Carnisse. Ze heeft haar hart verloren aan deze plek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden