Analyse

En dan gaat nu eindelijk ook de ministerraad digitaal vergaderen. Maar dat is niet zo vanzelfsprekend als het lijkt

Voor veel thuiswerkende en zoomende Nederlanders zal de mededeling dat de ministerraad vanaf vrijdag digitaal gaat vergaderen voor verbazing hebben gezorgd. Nu pas? Een jaar nadat Nederland in lockdown ging en praktisch elk gesprek digitaal werd? Toch is de stap niet zo vanzelfsprekend als het lijkt.

Premier Mark Rutte tijdens een online gesprek met studenten. Beeld ANP
Premier Mark Rutte tijdens een online gesprek met studenten.Beeld ANP

De ministerraad is geheim. De notulen zijn gerubriceerd als Staatsgeheim Zeer Geheim, de allerhoogste classificatie waarvoor strenge eisen gelden. Dat betekent dat de communicatiemiddelen die veel werknemers al een jaar gebruiken – Zoom, Teams, Google Meet – ongeschikt zijn. ‘Vertrouwelijke, gerubriceerde of privacygevoelige informatie mag nooit in openbare online diensten worden gedeeld of opgeslagen’, zo luidt het algemene advies voor de Rijksoverheid.

Voor Zeer Geheime informatie gelden nog strengere eisen. De notulen van de ministerraad vallen onder een strikt regime. Het is niet bekend hoe ze precies worden beveiligd, wel dat dit gebeurt met een apparaat van Fox-IT, de Data Diode. Die zorgt ervoor dat er enkel eenrichtingsverkeer van informatie mogelijk is, bijvoorbeeld naar een beveiligd netwerk toe. Simpel gesteld: de informatie kan wel van A naar B maar niet van B naar A. Dit verhindert dat onbevoegden erbij kunnen komen of dat informatie weglekt. De Data Diode is geschikt voor het verwerken van de allerhoogste NAVO-stukken en documenten tot en met Zeer Geheim. In theorie werkt het dus zo dat notulen van de ministerraad op een afgeschermd netwerk worden opgesteld en bewerkt en vervolgens via de Data Diode naar een archief gaan.

Sterke versleuteling

Hoe zal de ministerraad veilig digitaal kunnen vergaderen? Er is een beperkt aantal opties. De Rijksoverheid adviseert Webex voor videovergaderingen. Daarmee is het mogelijk sterke versleuteling in te schakelen. De overheid heeft er eigen lokale servers voor. Nadeel: Cisco is een Amerikaanse partij. En buitenlandse partijen zijn nooit volledig te vertrouwen. Bovendien geldt het advies om Webex niet te gebruiken voor vertrouwelijke of staatsgeheime informatie.

De VVD-lijsttrekker voerde in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen meerdere digitale gesprekken met kiezers. Beeld ANP
De VVD-lijsttrekker voerde in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen meerdere digitale gesprekken met kiezers.Beeld ANP

Een andere optie is de beveiligde Sectra Tigertelefoon die ministers hebben. Ook daar kleven nadelen aan. Ze zijn niet gecertificeerd om te videobellen en de AIVD adviseert deze enkel te gebruiken tot en met rubriceringsniveau Geheim. Incidenteel zou Zeer Geheim mogelijk zijn, dus als uitzondering is het mogelijk.

Deze moeilijkheden zorgden er naar verluidt voor dat na het neerschieten van vlucht MH17 dagelijkse conference calls werden opgezet via servers van KPN. Of daar nu ook voor wordt gekozen, is onbekend.

Teveel ‘gedoe’

En dan is er nog het gedrag van de bewindspersonen zelf. Thuis zijn er meer beveiligingsrisico’s dan op een afgeschermde plek bij het ministerie van Algemene Zaken in Den Haag. Sommige ministers weigeren een beveiligde Tigertelefoon te gebruiken omdat ze het teveel ‘gedoe’ vinden. Henk Kamp zette als minister al eens zijn werkmails door naar zijn Gmail-account, inclusief mails met vertrouwelijke en staatsgeheime informatie. Guusje ter Horst, als minister tevens verantwoordelijk voor de AIVD, sloeg eens het advies van de NCTV in de wind toen ze voor een vakantie afreisde naar Kirgizië.

Hoe gaat dat als bewindspersonen straks vanuit huis vergaderen? Zet iemand zijn laptop voor een open raam zodat de buren kunnen meekijken? Ligt er een onbeveiligde iPad van de kinderen in de buurt?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden