En dan gaat Jan Vos toch de fout in

Zeg tegen de boze Brabanders dat je tegen het winnen van schaliegas bent, maar laat altijd een achterdeurtje open. PvdA- Kamerlid Jan Vos houdt het in Boxtel lang vol.

BOXTEL - Op het podium staat een man in een mooi pak: Jan Vos, Tweede Kamerlid voor de Partij van de Arbeid. Hij kent zijn tekst uit het hoofd en daar zal hij zich aan houden, naar de letter. Geen toezeggingen doen die niet zijn afgesproken, ook al dringen de mensen nog zo aan. Nooit per ongeluk uitroepen: de PvdA stemt tegen schaliegas.


Jan Vos moet uitdragen dat zijn partij de kant kiest van de inwoners hier in Brabant - die boren naar schaliegas totaal niet zien zitten. Maar hij moet er vooral voor zorgen dat het achterdeurtje open blijft. Zodat de PvdA in de Tweede Kamer straks nog alle kanten op kan met schaliegas.


Hij kijkt naar het marktplein van Boxtel. Het verzet valt hem mee. Geen duizenden mensen, hooguit een paar honderd. De inlichtingendienst AIVD had gewaarschuwd: demonstraties tegen schaliegas trekken extreem-linkse types van het meest ongewassen soort. Maar hier staat het vol jonge gezinnen. Ze zingen Brabant van Guus Meeuwis - niet direct een gevaarlijk strijdlied.


Misschien is schaliegas toch niet zo'n politiek breekpunt.


Jan Vos (41), ondernemer van huis uit, zit nog geen jaar in de Tweede Kamer. In Den Haag is hij meteen opgeklommen tot energiewoordvoerder. De toekomst van de energievoorziening in Nederland is in handen van de PvdA: zonder instemming van zijn partij is er in de Tweede Kamer geen meerderheid voor proefboringen naar schaliegas. En zo is Jan Vos een man geworden die ertoe doet, in Den Haag en in Boxtel.


Hij pakt de microfoon, zegt de tekst die hij vooraf heeft doorgesproken met zijn fractievoorzitter, Diederik Samsom. 'Wat de PvdA betreft is schaliegaswinning een reële optie.'


Boehoe, scheeuwt de menigte.


'Maar alleen als het schoon en veilig is. Op basis van de informatie die de regering geeft, zijn wij er niet van overtuigd dat schaliegas schoon en veilig is. Op basis van die informatie kunnen we niet instemmen met het winnen van schaliegas in Nederland, niet met het winnen van schaliegas in Brabant en ook niet met het winnen van schaliegas in Boxtel.'


Ademteug. Hij denkt aan de afspraken met de fractietop en benadrukt nogmaals zijn politieke uitwijkmogelijkheid. 'Op basis van de informatie waar de Tweede Kamer nu over beschikt.'


Joehoe, roept de menigte. Die accepteert dit verhaal. De eerste horde is genomen.


Als vanaf 2014 naar schaliegas wordt geboord, vrezen de demonstranten, zal Nederland een giftbelt worden. De chemicaliën die worden gebruikt om schaliegas boven te halen, kunnen het drinkwater vervuilen. Daarom staan ze hier, met de hele familie tegelijk.


'Ik wil straks niet uit flessen hoeven drinken', zegt Guus Nas (16). 'Wij begrijpen dat, maar onze leiders in Den Haag niet.' Zijn opa (78:) 'Jongen, jij bent bang dat er straks gas uit de kraan komt.'


'Zeg NEE tegen schaliegas', meldt een spandoek voor het gemeentehuis. In Boxtel is verzet tegen schaliegas een overheidsaangelegenheid. Deze gemeente verklaart zich officieel 'schaliegasvrij'. Voorman in de strijd is burgemeester Mark Buijs (VVD). Nog maar een paar maanden in functie, maar nu al faliekant tegen de plannen van zijn partijgenoot, minister Henk Kamp van Economische Zaken, die in Boxtel wil gaan boren naar het nieuwe gas.


'Allereerst ben ik burgemeester van Boxtel en pas op de negende plaats VVD'er', verklaart Buijs. Hij is tegen schaliegas omdat zijn bevolking dat is. Maar ook persoonlijk ziet hij er niets in. 'Ik ben niet voor schaliegas. Daarmee zetten we de transitie naar duurzame energie op achterstand. Dan observeert hij spontaan: 'Binnen de VVD is dit standpunt niet gebruikelijk.'


Achter Jan Vos staat Liesbeth van Tongeren, Tweede Kamerlid voor GroenLinks. Zij is tegen schaliegas. Niet alleen op basis van de informatie die nu beschikbaar is - nee, categorisch, voor altijd. Maar in Boxtel komt zij het podium niet op. Deze dag is van de PvdA. 'Ik heb schaliegas als eerste op de agenda gezet', verzucht ze. 'In 2011, toen Jan Vos nog niet eens in de Tweede Kamer zat.'


Paniek op het gemeentehuis: wat moeten we met Liesbeth? Want er is een touringcar geregeld om Jan Vos en zijn gevolg mee langs de geplande boorlocaties te rijden. Nu wil ook Liesbeth van Tongeren mee in de bus. Maar zij is van een andere partij en denkt ook heel anders over schaliegas, dus Jan Vos en zijn medestanders van de PvdA willen liever dat ze wegblijft.


Op het laatste moment mag ze toch instappen. Tot opluchting van de VVD-burgemeester. Hij ziet niet graag dat deze GroenLinks-parlementariër zomaar wordt buitengesloten. Zij is tegen schaliegas en voor duurzame energie, net als hijzelf.


Even buiten Boxtel tonen twee vrouwen met verf bespoten slakroppen. 'Als schaliegaswinning doorgaat, is onze groente straks vergiftigd', zeggen ze. Ze wonen in koophuizen in het nabijgelegen Lennisheuvel. Natuurlijk hebben ze zonnepanelen op het dak en binnen hangt energiezuinige led-verlichting. Inkopen doen ze bij de kringloopwinkel.


'Voor ons is dat normaal', zegt een van hen, Beate Rose. Als je een koophuis kunt betalen in Lennisheuvel, hoort demonstreren erbij. 'Lennisheuvel is eigenlijk een permanente actiegroep.' De spandoeken tegen schaliegas vervangen die van enkele weken geleden, tegen een nieuw elektriciteitsstation.


Boven de geverfde sla hangt een sfeer van dreiging. De PvdA-touringcar wordt gevolgd door een politie-escorte. 'We hebben er een veiligheids-analyse op gezet', erkent burgemeester Buijs. Achter de plaatselijke bouwmarkt staan drie ME-bussen klaar om uit te rijden. Opsporingsambtenaren in vrijetijdskleding monsteren de demonstrerende tweeverdieners.


De demonstranten benaderen Jan Vos met de vraag: 'Heeft u zelf ook kinderen?' Die heeft hij. Steevast is dit de angst van zijn gesprekpartners: dat hun kinderen opgroeien in een door schaliegas vergiftigd Nederland. Dan brengt Jan Vos zijn maxime naar voren: 'Ik kan u garanderen: de PvdA zal nu tegen schaliegas stemmen - op basis van de informatie die er nu is.'


Een enkele burger neemt het niet. Die wil weten: wat als er over tien jaar nieuwe informatie ligt? Dan wordt het lastig. 'Over tien jaar... Daar kan ik geen uitspraken over doen.' Gelukkig schudden de meeste mensen hem gewoon de hand. Jan Vos verstaat de kunst van veel handen schudden. Ook bedankt hij precies op het juiste moment voor de Brabantse gastvrijheid.


'Hij voelt niks', gromt Mirjam Bemelmans, bestuurslid van de Stichting Schaliegasvrij Nederland, achter zijn rug tegen Liesbeth van Tongeren.


Maar dan gaat Jan Vos de fout in, bij een weiland onder het dorp Haaren. In het gras waar volgend jaar een boortoren dreigt te verrijzen, dansen kleuters, hun truien beplakt met stickers tegen schaliegas. En daar zegt het PvdA-Kamerlid ineens: 'Ik kan niet meer zeggen dan wat ik nu zeg, namelijk dat ik niet zal instemmen met proefboringen in Nederland.'


Oeps. Een hele zin zonder zijn disclaimer - op basis van de informatie die er nu is. En wat erger is: de jonge politicus zegt dit in een microfoon van RTL Nieuws. Dat hij daarvoor en daarna het achterdeurtje van zijn partij minstens tien keer openzet, doet er niet toe: op televisie wordt dat eruit geknipt.


Bemelmans, voorvrouw van de antischaliegaslobby, is in extase. 'Hij heeft dat gezegd, voor de camera. We gaan hem eraan houden.'


Mirjam Bemelmans bestuurslid Stichting Schaliegasvrij Nederland

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden