Emotionele golfslag of fluisterlichte klapjes

Deze rubriek belichtwekelijks alledaagse dingen met een kunstblik...

Annette Embrechts

Applaudisseren: het is letterlijk in een handomdraai gepiept. Het kost niets, slechts wat menselijke energie. Maar het eenvoudige gebaar kan een enorme impact hebben. Bijvoorbeeld bij een klappende menigte (concertgangers, theatertoeschouwers, voetbalsupporters, protestlopers, herdenkers) of juist bij een klappend individu in een zwijgende massa. Start, volume, lengte: het verloop van het applaus is allesbepalend voor het waarderingsgehalte. Een applaus dat langer aanhoudt dan verwacht, veroorzaakt een emotionele golfslag, onder juichenden en toegejuichten. Een paar flauwe fluisterlichte klapjes daarentegen kunnen dodelijk zijn.

Het applaus tijdens de Dodenherdenking op de Dam, afgelopen maandag, is nu al gedenkwaardig. Burgemeester Job Cohen memoreerde de aanwezigheid van ‘onze vorstin’ en de menigte begon spontaan te klappen, ‘gelezen’ als waardering voor de rechte rug van koningin Beatrix. De aanwezigen klapten zich, zeg maar, iets dichter naar die rechte rug toe. Als lijfelijk klopje op de vorstelijke schouders, daar waar persoonlijke nabijheid van Hare Majesteit juist nu wordt gevreesd. Meestal valt haar bij een officiële binnenkomst gewoon een onderhorig beleefdheidsgeklap ten deel. Een handgedruis dat ze mogelijk niet eens meer hoort: lopende bandwerk. Maandag was het anders: de koningin genoot.

Hoe iemand echter achter de montagetafel van de NOS gedacht heeft dit applaus straffeloos met zeven seconden te kunnen verlengen, is lachwekkend. Iedere artiest, theater- of concertbezoeker weet dat de lengte van een applaus aan een natuurlijke wet voldoet: in het begin houdt iedereen zijn eigen snelle ritme aan, dan zakt het klaptempo, zodat vele handen elkaar in eenzelfde ritme vinden. Wanneer het geluidsvolume afneemt, zetten sommige toeschouwers juist weer een tandje bij. Dat resulteert in harder klappen. Dan wordt het vanzelf weer ongelijkmatiger tot het wegsterft.

Er is door Hongaren en Roemenen onderzoek gedaan: geklap organiseert zichzelf; het maakt eenzelfde golfbeweging door, van synchronisatie naar het geluid toe tot er weer vanaf.

Applaus, het blijft een merkwaardig fenomeen. De juichbeleving van publiek bij klassieke muziek is anders dan bij een popconcert. Klappen op het verkeerde moment kan heiligschennis zijn, als nog niet alle delen van een symfonie zijn gespeeld. Sponsorpubliek schijnt zich vaak te bezondigen aan vroegtijdig applaus. Open doekjes tijdens een voorstelling storen de spanningsboog. Sommige artiesten smeken echter om een applaus: de balletdanser die na een driedubbele pirouettesprong met een triomfantelijk rukje van zijn hoofd keurig neerkomt. Typische applausmelker.

Natuurlijk wordt geklaagd dat de staande ovatie in het theater aan inflatie onderhevig is. Het publiek gaat automatisch staan. Erger is een voorstelling zonder applaus. Dat voelt als een dodenherdenking zonder vorstin.

Applaus is een kunst, het monteren ervan ook. Het is uiting van gezamenlijk gevoelde aanwezigheid: we zijn er.

Annette Embrechts

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden