Emotionele doorbraak in relatie Polen en Rusland

In Rusland is doelmatig én meelevend gereageerd op de ramp met het Poolse regeringsvliegtuig. Een politieke ramp blijf uit...

MOSKOU Elke ramp heeft zijn moment, zijn gebaar. En heel soms raakt een dergelijk gebaar tussen twee leiders van landen die al eeuwen met elkaar gebrouilleerd zijn, een gevoelige snaar bij beide volken. Dat lijkt het geval te zijn geweest met de spontane omhelzing door Poetin van de betraande Poolse premier Tusk bij de wrakstukken van de vliegramp. De omhelzing – en Poetins kneep in de arm van Tusk.

De doelmatige maar ook meelevende wijze waarop Rusland heeft gereageerd op de vliegramp met president Kaczynski lijkt ervoor te zorgen dat de humanitaire ramp geen politieke ramp voor Europa wordt. Polen tonen zich onder de indruk van de wijze waarop president Medvedev en premier Poetin gereageerd hebben.

‘Ik weet niet of er een politieke doorbraak komt, omdat we veel tegengestelde belangen hebben met Rusland’, zei de Poolse minister van Buitenlandse Zaken Radislav Sikorkski op de Poolse radio. ‘Maar we hebben in ieder geval een emotionele doorbraak en dat is al heel wat.’ Hij benadrukte volgens The New York Times dat Rusland ‘met een buitengewone openheid optreedt – en zelfs meer, met een Slavische openheid en vriendelijkheid’.

Hoewel niemand een einde voorspelt aan de erfvijandschap tussen beide volken, bestaat de hoop dat de relatie van de ergste van zijn historische knopen bevrijd is en niet langer pragmatische samenwerking in de weg hoeven staan.

Komt het zover, dan heeft dat implicaties voor de Europese politiek, want geen breuk is zo groot in de Europese Unie als die tussen landen als Polen en de Baltische staten enerzijds en Duitsland en West-Europese lidstaten anderzijds, in de wijze waarop Rusland tegemoet moet worden getreden.

‘Katyn-2’ heeft alles in zich, zo schreef de Russische zakenkrant Vedomosti om de anti-Russische gevoelens in Polen verder aan te wakkeren: een ‘voor Rusland heel ongemakkelijke’ Poolse president, vergezeld van de Poolse elite en de hoogste Pools officieren neergestort op Russische grond, in een 26 jaar oud Russische vliegtuig, dat onderhouden werd in een Russische fabriek.

Zulke sentimenten lijken voorlopig weinig kans te krijgen, door de alerte Russische reactie op het hoogste niveau. Medvedev stelde direct een onderzoek in – geleid door Poetin – die op zijn beurt direct afreisde naar de rampplek. Polen werden op alle niveaus bij dat onderzoek betrokken. Nabestaanden kregen snel een visum. En de veelbekeken staatszender Rossija zond Wajda’s bekroonde (maar in Rusland tot een week geleden nooit vertoonde) film Katyn uit.

Medvedev sprak zijn condoleances uit tegenover het Poolse volk, Poetin zei op de Poolse televisie: ‘Dit is ook onze tragedie; we rouwen met u en onze harten gaan naar u uit.’ Rusland kondigde maandag een dag van nationale rouw af om de slachtoffers van de vliegramp te herdenken en buiten de Poolse ambassade legden mensen honderden bloemen neer.

Ook de Russische media gaven blijk van de grote gevoeligheid van het neerstorten van deze anti-Russische president op Russische bodem. ‘De politiek moeten we nu helemaal uit ons hoofd zetten’, schreef Michail Rostovski in de Moskovski Komsomolets. ‘En Rusland moet ook geen concrete dingen terug verwachten. Het enige wat telt is dat we moreel juist handelen.’

Sommige Russische media en analisten zijn bevreesd dat in de komende verkiezingsstrijd in Polen de anti-Russische gevoelens alsnog de overhand krijgen. Volgens Arseni Roginski van de Russische mensenrechtenorganisatie Memorial ‘kan het stempel van russofobie in het Poolse bewustzijn slechts versterkt worden’.

Anderen vermoeden dat Poetins verzoeningsgebaar vorige week, evenals de adequate reacties na de vliegramp, in verband staan met de grotere Europese politiek. Het is een Russische erkenning van het belang van Polen in Europa, vindt de Poolse analist Eugeniusz Smolar. ‘Rusland lijkt enige tijd geleden te hebben besloten dat het te moeilijk is om over Poolse hoofden heen zaken te doen met de Europese Unie of Duitsland.’

Hoe het zij, het is opmerkelijk dat Medvedev en Poetin en het spontane vertoon van Russisch medeleven meer ruimte hebben gecreëerd voor het idee van verzoening. ‘We hadden deze aardige, vriendelijke benadering niet verwacht van Poetin’, zei Witold Waszczykovski, een Kaczynski-getrouwe die niet in het vliegtuig zat. ‘Het zal een positieve invloed hebben op de relatie tussen onze landen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.