'Emotioneel meelevend publiek tijdens zitting altijd achter glas'

Tijdens het proces tegen Benno L. speelde het publiek een dominante rol. Dat wringt met de waarheidsvinding.

DEN BOSCH - De zaak Benno L. was niet alleen een 'trial by media', maar volgens Peter Schouten ook een 'trial by audience'. De jurist studeerde vorige maand af aan de Open Universiteit in Heerlen. De titel van zijn doctoraalscriptie luidt Trial by Media - wie beschermt de verdachte in een mediaproces?. Volgende maand komt het in boekvorm uit.


Schouten (53) heeft tijdens de zittingsdagen voor de rechtbank negentien afkeurende of badinerende reacties door het publiek geturfd. Ook werd er soms luid geapplaudisseerd ter ondersteuning van uitlatingen in het nadeel van Benno L. De 'erupties van de publieke tribune' bleven zich voordoen, ondanks vermaningen van de rechtbankvoorzitter. De rechtbank en parketpolitie toonden volgens Schouten grote coulance met de luidruchtige ouders van de slachtoffertjes.


Schouten waarschuwt dat ook deze vorm van communicatie de waarheidsvinding kan belemmeren of manipuleren. Het intimideert de verdachte én de getuigen. Bij de rechter kan zich een 'solidariteitsgevoel' ontwikkelen.


Toen de forensisch psychologe als getuige werd gehoord, was het voortdurend onrustig. Zij kwam uitleggen waarom ze van mening is dat Benno L. geen tbs met dwangverpleging hoeft te krijgen. De officier van justitie legde haar het vuur na aan de schenen. Het publiek was het met de vragen zeer eens en liet dat blijken, onder meer door luid te applaudisseren.


Schouten vindt het 'ijzersterk' dat de deskundige zich niet liet intimideren en bij haar rapportage bleef. Het rumoer heeft ook grote invloed gehad op wat de verdachte ter zitting durfde te zeggen.


De jurist heeft medio vorig jaar anderhalf uur met Benno L. gesproken in de penitentiaire inrichting in Vught. 'Ik wilde weten wat de demonisering met hem heeft gedaan. Hoe zat hij in de rechtszaal, die arena van ouders in een open zaal. Heeft hij alles kunnen zeggen wat hij wilde zeggen?'


Dat is zeker niet het geval geweest, vertelde Benno L. hem. De spijtbetuigingen die hij al op de eerste pro-formazitting maakte ('Ik schaam mij voor wat ik heb gedaan en bied iedereen mijn excuses aan.') werden luid weggehoond vanaf de tribune. Ook later voelde L. zich voortdurend geïntimideerd.


'Het was constant onrustig in de rechtszaal. Ik had een gespannen gevoel vanwege al dat publiek. Ik was gewoon bang om mijn mond opente doen', vertelde hij aan Schouten. 'Ik kon niet vrij praten. In het begin had ik veel meer willen zeggen. Maar toen het rumoer ontstond, ben ik gestopt. Ik dacht, ik kan maar beter mijn mond houden want dan werd het rustig. Ik was gewoon bang om mijn mond open te doen. Het was een behoorlijke opgave toen ik mijn laatste woord in elkaar had geflanst om het uit te spreken.'


Ook advocaat Pieter van der Kruijs erkende dat hij 'peentjes had gezweet' op de avond voor de zittingsdag waarop hij zijn pleidooi moest houden. Hij had voor de aanvang van het proces al veel bedreigingen per e-mail ontvangen.


Zijn auto werd bekrast. 'De hele nacht stond er politiebescherming buiten mijn huis. Ik heb geen oog dicht gedaan. Het was een opluchting toen ik bij het betreden van de rechtszaal op de dag van mijn pleidooi merkte dat deze bijna helemaal leeg was.'


Ook Schouten constateerde tot zijn verbazing dat bijna niemand geïnteresseerd was in het pleidooi van de verdediging. Was de zaal op andere zittingsdagen afgeladen vol, nu zat er bijna geen mens. Van de twintig journalisten die de andere dagen in de persbanken zaten, waren er nu slechts vier. 'Dit zou kunnen impliceren dat pers en het publiek niet echt geïnteresseerd zijn in de andere kant van het verhaal', aldus Schouten.


Hij vindt dat publiek in belangrijke rechtszaken altijd achter glas moet zitten, om het proces niet te verstoren. 'Strafprocessen die worden voorafgegaan door een zware publieke veroordeling, behoren te worden gevoerd in een rechtszaal waarin slachtoffers en hun omgeving plaats nemen op een door glas afgeschermde publieke tribune. Zodat de waarheidsvinding in de rechtszaal niet kan worden beïnvloed door een trial by audience.'


Peter Schouten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.