'Emotie helpt bij oplossen conflict'

Nog steeds praktijk: waar twee kijven, hebben twee schuld. In veel gevallen blijkt meer en meer dat strijdende partijen er samen helemaal niet meer uitkomen....

Een fictief voorbeeld: Buurtbewoners lopen te hoop tegen het vernieuwen van de hinderwetvergunning van een bedrijf in hun woonwijk. Ze eisen sluiting van de fabriek. De juridische weg is ingewikkeld en duur.

Erger is dat de echte achtergrond van het conflict niet aan de oppervlakte komt doordat beide partijen zich ingraven in de juridische loopgraven. Tussen beide kampen is geen normaal gesprek meer mogelijk, een kenmerkende situatie bij veel conflicten die voor de rechter komen.

Het kan ook anders. Mediation heet deze aanpak: bemiddeling door een onafhankelijke buitenstaander. Was deze aanpak gevolgd in het bovenstaande conflict, dan zou gebleken zijn dat milieuhinder geen rol speelde in het conflict tussen bewoners en bedrijf. De omwonenden hadden 'gewoon' last van kabaal dat het personeel 's avonds laat maakte bij het verlaten van het bedrijf. Zoiets kan na een paar goede gesprekken worden opgelost.

De aandacht voor mediation neemt in Nederland langzaam toe. Aanvankelijk beperkte deze vorm van bemiddeling, overgewaaid uit de Verenigde Staten, zich tot familie-aangelegenheden zoals een echtscheiding of omgangsregelingen. Later werd het ook toegepast bij onder meer bedrijfs- en vermogenssplitsingen, met name in de agrarische sector.

Conflictbemiddelaars of mediators zijn in Nederland tot nog toe vooral actief in het bedrijfsleven. Ondertussen onderzoekt ook het ministerie van Justitie wat mediation in de praktijk kan betekenen voor de rechtspraak en de gefinancierde rechtsbijstand, en bij echtscheidingen. Enkele Kamers van Koophandel passen mediation toe bij conflicten zoals schadeclaims, arbeidsconflicten en betalingsgeschillen.

Belangrijke kenmerken zijn vrijwilligheid en vertrouwelijkheid. Gedurende de gesprekken blijft al het besprokene vertrouwelijk. Deelname is niet vrijblijvend, beide partijen moeten bereid zijn onder leiding van een onafhankelijke deskundige mee te werken aan een oplossing. De mediator oordeelt niet, zoals een rechter doet, maar begeleidt de onderhandelingen. Ervaren mediators hebben zich verenigd in een belangenorganisatie, die een register met gecertificeerde vredestichters bijhoudt.

Overheidsdiensten

Een van de eerste overheden waar mediation wordt toegepast, is de provincie Overijssel. Afgelopen voorjaar begon een tweejarig experiment om conflicten tussen overheid en burger op te lossen zonder de juridische weg te bewandelen. Maar lang niet alle conflicten zijn even geschikt voor bemiddeling.

'Er moet wat te bemiddelen zijn', zegt projectleidster Anneke de Koning. 'Beide partijen moeten de wil hebben er uit te komen.' Het Overijsselse experiment beperkt zich voorlopig tot een specifiek terrein: mediation wordt aangeboden wanneer de bezwaren van een burger in een bezwaarschriftprocedure zijn afgewezen. De eerste ervaringen blijven nog beperkt: de eerste vijf conflicten zijn nog in behandeling.

'Emoties spelen bij ieder conflict een rol. Kijk maar in relaties, waarbij iemand uiteindelijk zegt: ''Ajuu, zoek het maar uit. Ik hoef je niet meer te zien''. Als ze dan eenmaal gaan praten, blijkt dat hij niet de bedoeling had te kwetsen toen hij niet meer belde en dat die ander daarvan zo'n verdriet had... enzovoorts.

'Het lastige bij de provincie is dat geen van beide partijen de deur achter zich dicht kan gooien. Een provincie zit nu eenmaal met wettelijke taken die uitgevoerd moeten worden en de burger kan niet om de provincie heen.'

Standaarduitrusting

Ook bij conflicten tussen werkgevers en werknemers blijkt vaak dat beide partijen zich zo hebben ingegraven dat er geen gesprek meer mogelijk is.

'Als zo'n mediator een gesprek weer op gang helpt komen, is het juist de aandacht voor emoties die de sleutel vormt om een oplossing te vinden.'

Een van de beperkingen van de mediationprocedure bij de provincie is dat er niet meer dan een 'inspanningsverplichting' kan worden uitgesproken. De provincie doet haar best, maar meer kan niet worden beloofd.

'We maken dat bij voorbaat duidelijk', zegt De Koning. 'Wij zorgen dat de juiste mensenaan tafel zitten, en met voldoende mandaat. Maar die kunnen meestal niet zelf beslissingen nemen. Zij moeten met de voorgestelde oplossing naar het bevoegd gezag; naar Gedeputeerde Staten of naar Provinciale Staten.'

De Koning hoopt, als een van de initiatiefnemers van het project, dat mediation na afloop van het experiment tot de standaarduitrusting bij bezwaarprocedures gaat behoren.

'Ik ben als jurist erg voor juristica, maar het gaat er om dat provincie en bezwaarmakers elkaar gaan begrijpen. Dat het duidelijk wordt dat de provincie er niet op uit is burgers dwars te zitten of lastig te vallen en dat twee partijen er ook in overleg uit kunnen komen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden