Interview Lilian Stolk

Emoji-expert bouwt app waarmee we zélf kunnen bepalen welke nieuwe emoji nodig zijn

Emoji-expert Lilian Stolk bouwde een app waarmee iedereen kan stemmen over nieuwe emoji die nodig zijn. Het is in feite een aanklacht tegen het gegeven dat grote bedrijven bepalen hoe we met elkaar communiceren. 

Emoji-expert Lilian Stolk: ‘Emoji zijn de ­lichaamstaal van de onlinewereld.’ Beeld Pauline Marie Niks

‘Ze zien er misschien kinderachtig uit’, zegt emoji-expert Lilian Stolk in haar kantoor in het centrum van Amsterdam. ‘Maar juist omdat zoveel mensen emoji gebruiken, vind ik het belangrijk er serieus naar te kijken.’

De kleurrijke icoontjes die je kunt toevoegen aan digitale berichten zijn wat haar betreft meer dan lollige plaatjes. Emoji zijn de lichaamstaal van de onlinewereld, meent Stolk, die er als onafhankelijke onderzoeker Het zonderwoorden-boek over schreef. 

Donderdag lanceert ze de Emoji Voter, een online-app waarmee iedereen kan stemmen over nieuwe emoji. Wat Stolk dwarszit, is dat deze keuze in handen is van één Californisch consortium: Unicode. Dat heeft als taak ervoor te zorgen dat apparaten van verschillende merken met elkaar kunnen communiceren. Ook beslist Unicode welke (door het publiek ingezonden) kandidaat-emoji wereldwijd aan de toetsenborden worden toegevoegd.

Waarom maakt u zich zo druk om emoji?

‘Wij zijn op onze smartphones gesprekken gaan voeren zoals we praten in het echt, met heel korte, directe berichtjes. Daarbij vervangen emoji de verbale communicatie. Als je de zin ‘ik ben aan het werk’ stuurt en daar emoji aan toevoegt, laat je weten hoe je erbij zit in je bureaustoel. Vind je het leuk dat je weer aan het werk bent, of heb je het helemaal gehad? Niet voor niets worden in de helft van de Instagram-berichten emoji gebruikt.’

U vindt dat gebruikers meer zeggenschap moeten krijgen over nieuwe emoji. Wat doet Unicode verkeerd?

‘Bij Unicode zijn vooral techbedrijven aangesloten, zoals Google, Apple en Netflix. Als zij zouden bepalen welke woorden wij kunnen gebruiken, zouden we dat absurd vinden. Bij emoji is dat in feite precies wat ze doen. Taal, ook emoji, moet volgens mij niet worden opgelegd. Bovendien is de commissie niet representatief: er zitten vooral witte mannen van middelbare leeftijd in. Misschien dat er daarom wel een roodharige emoji is, maar nog geen emoji met een afro, terwijl wereldwijd veel meer mensen met een afro rondlopen.’

Wat wilt u bereiken door mensen te laten stemmen welke emoji ze wel en niet willen?

‘De app schotelt emoji voor die zijn ingediend bij Unicode, waarna je kunt kiezen of je hem zou willen of niet. In februari maakt Unicode een nieuwe reeks emoji bekend, ik organiseer dan een evenement in Pakhuis de Zwijger, in Amsterdam, waar ik de resultaten van de Emoji Voter presenteer. Ik hoop dat Unicode de publiekskeuze mee gaat nemen.’

Een screenshot van de Emoji Voter, waarmee je kunt stemmen welke emoji er wel en niet moeten komen. Beeld Emoji Voter

Emoji kunnen gevoelig liggen. Zo ontbreekt de Koerdische vlag. En in het ene land is het bezit van  legaal, terwijl je er in een ander land de gevangenis voor ingaat. Kan het publiek de juiste afwegingen maken rond zulke onderwerpen?

‘Een gatekeeper blijft voor zulke beslissingen nodig, ook om te zorgen dat minderheden vertegenwoordigd blijven. Al vind ik wel dat die gatekeepers representatiever moet zijn dan nu, bijvoorbeeld door mensen van verschillende continenten en verschillende leeftijden toe te voegen. Nu wegen bedrijfsbelangen te zwaar. Dat wietblad is een goed voorbeeld: dat is zowel de meest aangevraagde en als de meest geweigerde emoji. Er is geen bedrijf dat wil uitstralen dat het achter wiet staat.’

Uiteindelijk zou zo’n wietblad getoond worden op de apparaten en platformen van die bedrijven. Is het niet logisch dat zij daar zeggenschap over hebben?

‘Ja, dat is een lastige kwestie. Maar dat de bedrijven bepalen welke taal we kunnen gebruiken, gaat ver. Nu zijn er geen seksuele of gewelddadige emoji, terwijl we wel behoefte hebben daarover te praten. Daarom verzinnen gebruikers zelf varianten, zoals een perzik in plaats van billen.’

Zo lossen gebruikers zelf het probleem toch op?

‘Het laat zien dat het toetsenbord niet aan de wensen voldoet. En zo’n synoniem moet eerst viraal gaan, wil iedereen de dubbele betekenis snappen. Je ziet trouwens dat techbedrijven zich ook met die synoniemen gaan bemoeien. Facebook heeft aangekondigd dat het seksueel gebruik van de perzik en de aubergine gaat verbieden.’

Beeld Pauline Marie Niks

Hebben we onderhand niet genoeg emoji?

‘Wat mij betreft kijken we zelfs of er een paar weg kunnen. We hebben er drieduizend, elk jaar komen er gemiddeld meer dan tweehonderd bij.

‘Voor mijn boek over emoji sprak ik Shigetaka Kurita, de Japanse bedenker. Hij was vereerd met de wereldwijde verspreiding van emoji, maar vindt het jammer dat ze tegenwoordig zo ver ingevuld worden. ‘Het zijn plaatjes geworden, die je mooi of lelijk kunt vinden’, zei hij.

‘Ook hier spelen commerciële belangen. Bedrijven gebruiken ze bijvoorbeeld om uit te stralen dat ze voor diversiteit staan. Apple vroeg ongeveer zeventig emoji aan voor mensen met een handicap, als je alle huidskleuren meetelt. Dat kreeg meteen veel media-aandacht. Ze werden allemaal toegevoegd.

‘Daar zitten aparte emoji bij van een gewone rolstoel en een een gemotoriseerde rolstoel; er daarvan zijn dan weer varianten met een man, een vrouw of zonder persoon erin. Er is een emoji van een blindengeleidehond en van een hulphond. Juist als je zo in detail gaat, wordt het onmogelijk om iedereen te representeren. En het is inconsequent, want een menstruatie-emoji (een onderbroek met bloeddruppel) werd afgewezen. Die was te specifiek.’

Wie zegt dat emoji binnen een paar jaar niet uit de mode zijn?

‘Op dit moment zie je de opkomst van Stickers, grotere plaatjes die mensen zelf kunnen maken. Het nadeel is dat ze minder universeel zijn. Een sticker kan een inside joke blijven en na twee weken alweer in onbruik raken. Voorlopig blijven emoji dus een belangrijke rol spelen in ons digitale taalgebruik.‘

Stemmen kan vanaf donderdagnacht via deze website. Op onderstaande emoji uit de Emoji Voter zou Lilian Stolk zelf stemmen:

‘Op je lip bijten is een goed voorbeeld van non-verbale communicatie waarvan je snapt dat het iets toevoegt aan een chatgesprek. Het kan een soort vertwijfeling weergeven, of juist iets sensueels.’ Beeld Emoji Voter
‘Deze emoji stelt een verborgen gezicht voor. Ik zou hem gebruiken als ik iets te verbergen heb, of een grapje of wil maken. Zo van: ik vertel het niet, ik heb een geheim.’ Beeld Emoji Voter
‘Ik hoor vaak verbazing als mensen horen dat deze knuffelemoji er nog niet is. Deze zou je bijvoorbeeld gebruiken als het hartje iets te veel van het goede is. En als je iemand sterkte wil wensen, is zo’n knuffel soms meer van toepassing dan een hartje.’ Beeld Emoji Voter

Lees verder over de rol van emoji

Lilian Stolk deed onderzoek naar de emoji. Dit zijn de opmerkelijke bevindingen die ze in haar boek beschrijft.

Het doet er nogal toe, toonde ‘Tegenlicht’, welke emoji op ons toetsenbord worden toegelaten. Lees onze tv-recensie van deze aflevering van vorige maand over Unicode en het lobbyproces achter nieuwe emoji.

Apple besloot onlangs de emoji van de Taiwanese vlag niet meer te tonen in Hongkong. Westerse bedrijven die hun lucratieve handel willen beschermen worden steeds bevreesder om China te schofferen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden