EMINEM

De wereldberoemde witte rapper uit het trailerpark moest zijn Europese tournee afzeggen. Reden: een verslaving aan slaappillen...

Hij kwam dus niet, Eminem. Zijn concert, 6 september in de Amsterdam Arena, ging niet door, zoals al zijn Europese optredens werden afgelast. 's Werelds populairste hiphop-ster was uitgeput en in het ziekenhuis opgenomen vanwege een verslaving aan slaappillen, zo meldde zijn platenmaatschappij half augustus in een summiere verklaring. Sindsdien is van Eminem-zijde niets meer vernomen. Zijn management hult zich in stilzwijgen en ook op zijn officiële website wordt geen nadere mededeling gedaan.

Gelukkig bestaat er nog zoiets als de plaatselijke krant in Detroit, Eminems woonplaats. De Detroit Free Press weet te melden dat de rapper tijdens zijn Amerikaanse tournee, in juni en juli, uiteindelijk niet meer sliep dan een uur per dag. 'Unbelievable, and then alarming', zo omschreef een medewerker de situatie. De rapper kreeg last van de bijverschijnselen van langdurig slaapgebrek: desoriëntatie en het verlies van het korte-termijngeheugen.

Om de slapeloosheid te bestrijden nam hij meer en meer slaappillen van het merk Ambien. Het gevolg van overdosering: meer slapeloosheid, onrust, duizeligheid, geheugenverlies, depressie en verslaving. Volgens een familielid, geciteerd door de Detroit Free Press, is slapeloosheid een familiekwaal. 'We don't require much rest, so we tend to go until we drop. Kind of like racehorses, racing until falling over.' Eminem maakte zijn Amerikaanse tour af - het publiek merkte niets van zijn probleem - maar liet zich vervolgens vrijwillig opnemen.

Alter ego's

Op een bepaalde manier is het geruststellend nieuws. Doorgaans is het afgelasten van een tournee wegens oververmoeidheid een eufemisme voor andere, ergere problemen. Cocaïneverslaving bijvoorbeeld, of niet uitverkochte zalen, een carrière die in het slop zit. Bij Eminem - echte naam: Marshall Mathers - is het wat het is: uitputting vanwege hard werken en weinig slaap. En verslaving aan een slaapmiddel. Erg genoeg, maar overkomelijk, naar het schijnt.

Verontrustender - voor de fans - zijn hardnekkige geluiden dat Eminem al eerder had besloten om het voor gezien te houden, of, beter gezegd, dat Marshall Mathers zijn alter ego's Eminem en Slim Shady afstoot en dus stopt met muziek maken. Geplande stopdatum: direct na het laatste optreden van de inmiddels afgelaste Europese tournee, op 17 september in Dublin. Mogelijke nieuwe stopdatum: nu. 'Eminem heeft het stadium bereikt dat hij alles heeft bereikt wat je kunt bereiken in rap', zo zei rapper Proof, Mathers' rechterhand op het podium, in juli. En, zo voegde hij daaraan toe, alweer in de Detroit Free Press: 'Hij wil zich terugtrekken en zich toeleggen op produceren.' Eminem zelf gaf afgelopen zomer geen interviews, maar volgens zijn manager Paul Rosenberg was zijn laatste cd Encore - wereldwijd werden er vijf miljoen exemplaren van verkocht - 'certainly the cap on this part of his career'.

Dat zou dan het einde zijn van een bliksemcarrière van de 33-jarige Eminem, die na een valse start in 1995 - de cd Infinite - bestond uit vijf even controversiële als succesvolle hoogtepunten: de cd's The Slim Shady LP (1999), The Marshall Mathers LP (2000), The Eminem show (2002), Encore (2004) en de film 8 Mile (2001), waarin Mathers de semi-autobiografische hoofdrol speelt. In tien jaar tijd kreeg hij het voor elkaar om niet alleen een van de bestverkopende artiesten ter wereld te worden, om Grammy's en een Oscar te verzamelen, maar ook om een recordaantal negatieve kwalificaties op te lopen, waaronder: racist, seksist, drugspropagandist, homohater, sociopaat, vuurgevaarlijke gek. Typisch kwalificaties die passen bij de white trash-achtergrond van Marshall Mathers en het zijn precies die thema's die Mathers al die jaren geraffineerd op de kaart hield.

Buitenstaander

Hoe zat het ook alweer met die achtergrond van Eminem, geboren als Marshall Bruce Mathers III op 17 oktober 1972 in St. Joseph, Missouri. Zijn ouders speelden samen in een band, maar zijn vader ging ervandoor toen Marshall een halfjaar was. Hij werd grootgebracht door zijn moeder - ook geen wonder van stabiliteit - en had een getroubleerde, 'Dickensiaanse' jeugd, al was het maar vanwege de vele verhuizingen van het gezin. Op zijn elfde kwamen hij en zijn moeder terecht in Detroit, in een overwegend zwarte wijk. Als buitenstaander was het tengere mannetje (later ging hij gewichtheffen) een makkelijk doelwit voor 'bullies' op de vele verschillende scholen die hij bezocht. Eenmaal lag hij vijf dagen in coma, na een klap van een medescholier. Hij beschreef het voorval in Brain Damage ('I was harassed daily by this fat kid named D'angelo Bailey'); de beschreven jongen eiste later vergeefs een schadevergoeding. Mathers werd bij tijd en wijlen ook mishandeld door zwarte jongens uit de buurt. Maar hij had de rapmuziek toen al ontdekt, via zijn lievelingsoom Ronnie, die later zelfmoord pleegde. Op zijn zeventiende - hij maakte de middelbare school niet af - begon hij mee te doen aan rap-competities, in pauzes op scholen en in hiphopwinkels. Het wantrouwen van het zwarte publiek was groot. 'Als ik de microfoon pakte werd ik uitgejouwd', zei hij in 1999 in Rolling Stone, 'Maar als ze mijn teksten hoorden, werden ze stil.' Dit sprookjesachtige gegeven - witte rapper uit trailerpark, waar hij woont met zijn bingoverslaafde moeder, breekt door in vijandige, zwarte omgeving - is de basis van de film 8 Mile, van regisseur Curtis Hanson, waarin Eminem min of meer zichzelf speelt.

Zijn eerste, weinig spannende cd Infinite flopt en de bitterheid daarover resulteert in almaar woedender en cynischer teksten. Pas als hij zijn alter ego Slim Shady uitvindt, zegt hij later, durft hij zijn woede, zijn frustratie over wat er mis is in zijn leven volop te berijmen, sarcastisch en met gevoel voor humor. Mathers heeft inmiddels een dochtertje, Hailie Jade, van zijn jeugdliefde Kimberley Scott.

In 1997 wordt Eminem, een dag nadat zijn hele familie uit huis is gezet, tweede tijdens de Rap-Olympics. De fameuze rapper en producer Dr. Dre toont dan interesse, al raden diens medewerkers, aldus Eminem, hem dat ten stelligste af met de woorden: no white rappers! Via Dr. Dre krijgt Eminem een platencontract en in 1999 komt zijn Slim Shady LP uit, de rapsensatie van 1999. Eminem heeft zijn eerste hit, My name is, (Hi kids! Do you like violence? (yeah, yeah, yeah)), maar belangrijker: de controverses rondom de blanke rapper zijn geboren. Vanaf het begin speelt hij met zijn reputatie als slecht voorbeeld, door middel van vergaande, maar onweerstaanbare zwarte humor. Zoals in Role Model, dat als volgt begint:

OK, I'm going to attempt to drown myself

You can try this at home

You can be just like me!

Eminem gebruikt de stijlvorm van de uitvergroting en overdrijving, met soms bloedstollend resultaat. In 97' Bonnie & Clyde heeft hij zijn vrouw Kim vermoord en wel in de kofferbak van de auto geladen en neemt hij zijn dochtertje mee naar het strand om mama in zee te gooien ('And mama said she wants to show how far she can float.') Ook op latere cd's wordt ex-vrouw Kim, die een drugsprobleem heeft en met wie Mathers een haat-liefdeverhouding heeft, regelmatig op gruwelijke wijze vermoord. En ook zijn eigen moeder ('she does more coke than I do') en zijn 'faggot father' worden doodgewenst - zijn moeder eiste vergeefs 10 miljoen dollar schadevergoeding. Dat lijkt in lijn met de gemiddelde geweldsverheerlijking en machohouding in de rapwereld, ware het niet dat Eminem zichzelf niet spaart en, sterker, zich kwetsbaar toont. En dan worden zijn vlijmscherpe teksten meer sarcastische commentaren op de moderne cultuur van een gevoelige, briljante etter die de juiste toon heeft gevonden om terug te vechten tegen de liefdeloosheid die hem zelf vroeger ten deel viel.

Op zijn tweede album, The Marshall Mathers LP, verbaast Eminem zich vooral over de gevolgen van zijn plotselinge beroemdheid. In Stan beschrijft Eminem hoe een fan zichzelf en zijn zwangere vrouw doodrijdt als Slim Shady, de creatie van Eminem, zijn post maar niet beantwoordt. Ook het onbegrip over de werkelijke strekking van zijn teksten is mooi materiaal voor Eminem. Zoals in Criminal:

A lot of people ask me, stupid fuckin questions

A lot of people think that, what I say on records

Or what I talk about on a record, that I actually do in real life

Or that I believe in it

Or if I say that, I wanna kill somebody, that

I'm actually gonna do it

Well, shit... if you believe that

Then I'll kill you

You know why?

Cuz I'm a

Criminal

Wat niet wegneemt dat het echte leven van Marshall Mathers en zijn artiestenleven behoorlijk in elkaar overlopen. Zo werd Mathers in 2000 veroordeeld omdat hij op een dag zowel een lid van een andere Detroitse band als een bewonderaar van zijn vrouw Kim met een - ongeladen - pistool bedreigde. Een maand na dat laatste voorval deed Kim een zelfmoordpoging, niet veel later vroeg Mathers een scheiding aan; hij kreeg van de rechter de zorg over hun dochtertje Hailie Jade toegewezen. De opvoeding van zijn - nu tienjarige - dochter is sindsdien, volgens eigen zeggen, het belangrijkste doel in zijn leven. En niet alleen dat: Mathers nam ook zijn halfbroer Nate (nu 19) in huis en kreeg de voogdij over zijn nichtje Alaina (nu 12). 'Ik wil gewoon dat zij krijgen wat ik nooit heb gehad: liefde', zo zei hij eind vorig jaar in Rolling Stone. In datzelfde interview, naar aanleiding van zijn laatste album Encore, liet hij weten dat hij nog maar nauwelijks drugs gebruikte ('Ik besefte altijd al dat het niets voor mij was') en dat hij genoeg had van rapbattles: 'Als je niet oplet vallen er doden.' Overigens: eind vorig jaar trok ook ex-vrouw Kim, samen met haar 2 jaar oude dochtertje Whitney weer bij Marshall Mathers in.

En al gaat Eminem op Encore soms nog flink tekeer (tegen zijn moeder, zijn ex-vrouw en tegen president Bush), veel wijst erop dat de woede, zijn grote drijfveer die vier monumentale cd's opleverde, is uitgeraasd. En misschien zei de titel Encore het ook al: de toegift. Bij nader inzien zijn er aanwijzingen te over dat Eminem ermee ophoudt. Op de hoes buigt hij voor het publiek, afscheidnemend, binnenin schiet hij eerst het publiek in de zaal dood en dan zichzelf, zijnde de artiest Eminem. En op de cd staat een afscheidsbriefje afgedrukt, met een kogel erop. 'Ik was geschokt dat niemand het idee erachter begreep', zei manager Paul Rosenberg later. En een vriend zei, alweer in de Detroit Free Press: 'Marshall feels like he's said everything he can say as Eminem.' Tijdens zijn laatste concert in Detroit reageerden fans nog geschokt op het mogelijke einde van de artiest Eminem, die in mede-rapper 50 cent, wiens cd hij mogelijk gaat produceren, al een opvolger (afgelopen week in Ahoy') heeft klaarstaan. Een van hen zei: 'Dat zou vreselijk zijn. Kijk om je heen. Eminem brengt iedereen bij elkaar: blank, zwart, Puertoricaan, Filipijn, iedereen.'

Maar de vraag is wat Marshall Mathers nog kan toevoegen aan zijn oeuvre. Mocht hij stoppen dan zou hij tot de weinige artiesten behoren die stopten op het hoogtepunt van een carrière. Waarmee hij ook nog eens voorkomt dat hij onderwerp wordt van de bijtende spot die hij zelf graag loslaat op artiesten die zijns inziens te lang doorgaan (Moby) of anderszins ongeloofwaardig zijn geworden. Het is in zijn geval het gevolg van zijn drijfveer: het woedende streven naar respect, of beter: liefde. Courtney Love voorspelde al in 2000 dat de grootste bedreiging voor het creatieve genie van Eminem lag in de erkenning, in het respect, de liefde, die hij altijd nastreefde.

Tenzij Eminem ('don't fuck with dad') nog uitgebreid de liefde wil bezingen van zijn dochter en de zegeningen van het gezinsleven, is hij klaar als artiest. En vroegtijdig legendarisch. Al zal geen Europese fan - zowel de ouders als de twaalfjarige zoons en dochters - er rouwig om zijn als hij alsnog, na ontslag uit de kliniek, zijn tournee oppikt. Om samen mee te zingen met:

The way you shake it, I can't believe it, I ain't never seen

an ass like that

The way you move it, you make my pee pee go

Da doing doing doing

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden