Elma Drayer: Hoogleraar Roos Vonk is geen wetenschapper, maar een activist

Beeld de Volkskrant

Het moet onderhand een record zijn. Deze week riep de Radboud Universiteit te Nijmegen hoogleraar sociale psychologie Roos Vonk voor de derde keer publiekelijk tot de orde.

Dat gebeurde voor het eerst in de nasleep van de beruchte vleeshufter-affaire. Op 25 augustus 2011 bazuinde Vonk per persbericht rond dat vleesliefhebbers wetenschappelijk bewezen asocialer, egoïstischer, minder geliefd en eenzamer zijn dan vegetariërs - stomtoevallig de kaste waartoe zij zelve sinds jaar en dag behoort. Dat zou zijn gebleken uit onderzoek dat ze had bedacht en opgezet in samenwerking met haar Tilburgse collega's Marcel Zeelenberg en Diederik Stapel.

Krap twee weken later kwam aan het licht dat Stapel op ongekende schaal had gefraudeerd. Ook de data voor het vleesetersonderzoek waren door hem integraal bij elkaar gefabuleerd.

Elke zichzelf respecterende co-auteur zou zich na zo'n schandaal tijdelijk terugtrekken uit de openbaarheid - al was het maar uit schaamte over de eigen onnozelheid. Vonk deed dat niet. Zij liet zich in de dagen erna juist gretig interviewen. Kort samengevat: Stapel was de boosdoener, haar trof geen blaam. Het was volgens Vonk heel normaal om blind te vertrouwen op de aangeleverde data van een collega. Heel normaal ook dat je als sociaal-psycholoog bevestiging zoekt van je hypothese. 'Zo werkt het.' Dus had ze geen argwaan gekoesterd toen de resultaten 'precies in lijn waren met wat we hadden verwacht'.

Het college van bestuur zette een integriteitscommissie aan het werk. Uiteindelijk kwam Vonk er vanaf met een 'berisping' voor 'onzorgvuldig' professioneel handelen. Helaas waren de boven haar gestelden niet zo verstandig om de vrouw meteen te lozen. Inderdaad, ze had zelf geen fraude gepleegd. Maar waarom zou je een hoogleraar in dienst willen houden die zo goedgelovig is? Die blijkbaar nog nimmer van de zwarte zwaan heeft gehoord? Ik zou er mijn kinderen niet aan toevertrouwen.

Twee jaar later was het wederom raak. In een tweet ontvouwde de wetenschapper haar gevoelens omtrent Henk Kamp, de VVD-minister van Economische Zaken. 'Dat uitgestreken smoelwerk' zou ze gaarne 'op z'n bek' willen slaan. (Idioom is niet Vonks sterkste punt.) Reden: ze had zich geërgerd aan diens opvattingen over het boren naar schaliegas.

Wéér voerde het college van bestuur een gesprek met haar. Waarna ze naar eigen zeggen Kamp per brief excuses aanbood en op haar site een 'sorry-verklaring' plaatste. Een hoogleraar, schreef ze, wordt geacht 'een weldenkend mens te zijn, die de gevolgen van zijn uitlatingen overziet en niet lukraak iedere impuls eruit knalt. Dat heb ik wel gedaan en dat spijt me'.

Niettemin liet Vonk zich onlangs opnieuw van haar hysterische kant zien. NRC Handelsblad (wie anders) publiceerde op 21 augustus een opiniestuk waarin ze het lot van de dieren in de bio-industrie bloedserieus vergeleek met dat van de Joden tijdens de Holocaust - een parallellie die van zoveel academische denkluiheid getuigt dat je nauwelijks weet waar te beginnen.

De scherpste repliek stond dit weekend in Het Parool. De professor, schreef journalist Frits Barend, 'maakt zonder scrupules, onder de vlag van de Radboud Universiteit en in navolging van Adolf Hitler van mijn grootouders varkens'.

Onmiddellijk betweterde Vonk op haar Twitter-account dat Barend de strekking van haar betoog niet had begrepen. Waarom wist ze ook: 'doordat-ie in z'n slachtoffer-groef is geschoten'.

Toegegeven, zo'n analyse is al sinds 1945 een klassiekertje zodra Joden protesteren tegen de banalisering van de Holocaust. Maar daarom niet minder weerzinwekkend.

Afgelopen dinsdag liet de Nijmeegse universiteit maar weer 'ns een persbericht uitgaan. Het college meldde Vonks vergelijking 'onnodig en kwetsend' te vinden en het te betreuren dat daardoor 'zoveel mensen' zijn geraakt. 'Roos Vonk en het college hebben hierover gesproken en ze is het met het college eens.'

Hartverwarmend, natuurlijk, al die goeie gesprekken en al die diepe inzichten - achteraf. Maar, geachte bestuurders, een hooggeleerde die in zes jaar tijd uw instelling tot driemaal toe te schande maakt? Tot driemaal toe heeft aangetoond dat ze het verschil niet snapt tussen ideologie en de open blik?

Dat is geen wetenschapper. Dat is een activist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden