Analyse

Elke winter coronamaatregelen, zelfs in een gevaccineerde wereld?

Bij Haarfijn Kappers in het Utrechtse Overvecht worden de coronaschermen weer geplaatst voor de nieuwe coronaregels die zaterdag ingaan. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Bij Haarfijn Kappers in het Utrechtse Overvecht worden de coronaschermen weer geplaatst voor de nieuwe coronaregels die zaterdag ingaan.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Zuchtend en met toenemend chagrijn glijdt Nederland de derde coronawinter in, en meer coronabeperkingen liggen in het verschiet. Wordt dit onze nieuwe wereld: elke winter de mondkapjes op en een paar maanden thuiswerken?

Maarten Keulemans

Ernst Kuipers zei het deze week stellig. Als er geen ongevaccineerden waren? ‘Dan hadden we nu geen enkel probleem gehad’, bezwoer de voorzitter van het Landelijk Netwerk Acute Zorg tijdens een presentatie voor Tweede Kamerleden. Van de 1.300 coronapatiënten in de ziekenhuizen zou je er zo’n duizend kunnen wegdenken.

Maar mensen die zich niet laten vaccineren zijn er wél, zoals altijd in een land dat zijn burgers de vrije keuze laat. En trouwens, om het weer oplaaiende virus af te doen als een epidemie van ongevaccineerden, zoals minister Hugo de Jonge zich al liet ontvallen, is veel te kort door de bocht, vindt onder anderen Yorick Bleijenberg, coronacijfervolger van het eerste uur.

‘We hebben het hier niet over wat pockets ongevaccineerden, het virus zit overal’, wijst hij op de epidemiologische kaart van Nederland, die deze week weer grotendeels donkerrood kleurde. ‘Eerst kreeg het virus de schuld, toen de ongevaccineerden, en ik ben bang dat ze hierna de schuld leggen bij de burgers die zich niet aan de regels houden. Wanneer vertelt de minister nu eens eerlijk dat het gewoon tegenzit?’

Want dit was niet de afspraak. ‘Uiteindelijk zullen we met elkaar beschermd zijn als we een vaccin hebben’, beloofde Mark Rutte op een persconferentie, anderhalf jaar geleden alweer. De epidemie zou voorbij zijn op de gezegende dag waarop 60 procent van de bevolking gevaccineerd was, heette het destijds (we zitten nu boven de 70).

Besmettelijker variant

Het liep anders. Het virus muteerde tot een besmettelijker variant, en de vaccins blijken niet volledig te beschermen tegen het krijgen en doorgeven van het virus. Dus daar zitten we dan, weer met de kat op schoot te thuiswerken, terwijl op de ic’s de werkdruk oploopt: 130 patiënten begin oktober, bijna 300 deze week.

Het ergste moet nog komen. Aan de horizon voorziet het RIVM weer onheilspellend opbollende ziektecurves, met misschien meer dan duizend coronapatiënten op de ic’s in december. Dat zijn overwegend ongevaccineerden, maar vlak ook de wél gevaccineerden niet uit. In de ziekenhuizen is bijna de helft van de coronapatiënten dubbel ingeënt, op de ic’s is dat er een op de drie. Niet omdat de vaccins niet goed zouden werken, zoals Thierry Baudet graag verkondigt, maar omdat er nu eenmaal veel meer wél dan niet gevaccineerden zijn.

Het kabinet had dit best kunnen weten. Zo’n vijfduizend potentiële ic-patiënten hangen er nog boven de markt, becijferde het RIVM al enkele maanden terug, omdat er een reservoir is van zo’n 2,5 miljoen mensen die ongevaccineerd én onbesmet zijn (1,8 miljoen), of bij wie het vaccin niet goed aanslaat (0,7 miljoen). ‘Zelfs als de vaccinatiegraad hoog is, zal het wellicht niet mogelijk zijn coronamaatregelen volledig op te heffen zonder een golf ziekenhuisopnames en sterfgevallen’, constateerden Britse epidemiologen deze week in vakblad The Lancet. Als de winter voorbij is, zal nog altijd een procent of tien, vijftien van de bevolking kwetsbaar zijn voor het virus, blijkt uit hun studie.

Elke winter bal

‘Continue strijd’, zo heet een van de toekomstscenario’s die de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) en de Wetenschappelijk Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) in september opstelden. Dat is de situatie waarbij vaccins de rondgang van het virus niet goed remmen en het elke winter bal is. Iets waarschijnlijker achten experts het wat fortuinlijkere scenario ‘Griep-plus’. In dat scenario laait het virus nog een winter of vier, vijf op, totdat iedere Nederlander het virus of het vaccin heeft gehad, zodat in elk geval de druk op de zorg afneemt.

‘Dat zijn best realistische inschattingen’, zegt Jacco Wallinga, de onvermoeibare hoofdmodelleur van het RIVM. ‘We verwachten op den duur de situatie dat ouderen het hebben gehad, en alleen jonge mensen die het virus nog nooit hebben gezien vatbaar zijn. Dan neemt de druk op de ziekenhuizen af.’ Of we in 2024 nog steeds ’s winters thuiswerken? Uitgesloten is het niet. ‘Er is een reden dat je hier weinig over leest in de vakliteratuur’, zegt Wallinga. ‘We kunnen eenvoudigweg nog niet precies aangeven wat het gaat worden.’

Zo zijn we, drie winters nadat coronavirus sars-cov-2 ons land heeft bereikt, nog steeds de ‘curve aan het platdrukken’, zoals dat heet, met vaccins, mondkapjes, contactbeperkingen, anderhalve meter afstand en hopelijk nieuwe covidpillen die nog meer mensen buiten het ziekenhuis moeten houden. Gaandeweg, jaar na jaar, zullen de coronaseizoenen minder zwaar worden, net zolang totdat ieders immuunsysteem aan het virus heeft kunnen snuffelen, al dan niet via een vaccin, en corona een seizoensziekte is geworden waaraan heus nog kwetsbaren overlijden, maar die je in de regel gewoon onder de dekens uitziekt.

Lichtpuntjes

Lichtpuntjes zijn er ook. Geboeid kijken experts naar Spanje, waar meer dan 80 procent is gevaccineerd en men veel coronaregels heeft losgelaten. Toch houdt het virus zich gedeisd. Zou Spanje de fabelachtige toestand van ‘groepsimmuniteit’ hebben bereikt?

‘Het mooie weer zou kunnen bijdragen’, overweegt internist Ad Hermus (Radboud UMC), die er recentelijk was. ‘Maar waarschijnlijker lijkt me de extreem hoge vaccinatiegraad in combinatie met de door de Spanjaarden consequent volgehouden basismaatregelen. Dat is een groot verschil met Nederland. Spanje is zwaar getroffen door de eerste golf, dat wil men nooit meer meemaken.’

Corona is bezig te verpoppen tot een redelijk normale ziekte. Vervelend alleen dat het zo lang duurt.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden