Elke wethouder kan tegenwoordig rotte tomaten krijgen

Wie Nederland wil besturen, hoeft niet meer te rekenen op het vanzelfsprekende ontzag van zijn medeburgers. Een paar ton tomaten kan hij krijgen....

Van onze verslaggever

Frank Poorthuis

EINDHOVEN

Een plan voor een asielzoekerscentrum of een prostitutie-gedoogzone zonder een dergelijk onthaal is al bijna een uitzondering. Soms is de aanleg van een simpele verkeersdrempel of de weigering van een taxivergunning al genoeg om zich de gram van een heetgebakerde bevolkingsgroep op de hals te halen. Wie pech heeft, wordt dan klem gereden en mishandeld, of krijgt een lading kogels door zijn voordeur geschoten. Want dat is wethouders van Nederlandse steden de afgelopen jaren allemaal overkomen.

Twee weken geleden werd de Eindhovense wethouder Rennenberg telefonisch met de dood bedreigd. Hij kreeg enkele dagen politiebescherming. Sindsdien is van de onbekende belager niets meer vernomen en vervolgt Rennenberg zijn bestuurlijke weg weer solo. Het komt in Eindhoven vaker voor dat wethouders die de portefeuille van Rennenberg hebben (sociale zaken), worden bedreigd, laat de gemeente weten. 'Rennenberg is nieuw hier, die moest nog even wennen', relativeert een ambtenaar.

Ook elders in Nederland wordt niet bepaald opgekeken van een nachtelijk telefoontje of een dreigbrief die ter secretarie wordt bezorgd. De afgelopen jaren waren niet alleen bestuurders van grote gemeenten, maar ook wethouders in Zandvoort en Zuidlaren, Den Bosch, Strijen en het Limburgse Onderbanken het doelwit van brievenschrijvers en bellers, vanwege meningsverschillen over bouwvergunningen, geluidhinder, racistische kwesties en asielzoekers.

In Rotterdam laat woordvoerder J. Bakkes weten dat bedreigingen van wethouders 'wel eens voorkomen'. Bakkes refereert er niet aan, maar enkele maanden geleden was hij zelf het slachtoffer van een poging een van de Rotterdamse wethouders te molesteren. Na de ontruiming van een illegaal bewoond pand werd de wagen waarin hij zat, aangezien voor die van de wethouder en klemgereden, waarna de voorlichter klappen kreeg die voor zijn werkgever waren bedoeld.

Daar staat tegenover dat de Rotterdamse wethouder W. van der Have op een wijkbijeenkomst waar een opvangproject voor drugsverslaafden werd gepresenteerd, zichzelf in de strijd wierp en de klappen opving die waren bedoeld voor een hem begeleidende vrouwelijke beleidsambtenaar. Van der Have had behalve het drugsbeleid ook de prostitutie in portefeuille en moest strubbelingen met die wereld bekopen met een nachtelijk salvo geweerschoten op zijn voordeur. Zijn collega-wethouder J. Henderson kreeg van boze taxi-chauffeurs een lading rotte tomaten voor zijn deur.

Toch heeft de gemeente Rotterdam het tot op vandaag nooit nodig gevonden haar wethouders permanente bewaking te geven. Hun telefoonnummers, op één na, staan zelfs gewoon in de gids. Alleen Simons heeft een geheim nummer, uit de tijd dat hij staatssecretaris was.

Amsterdamse wethouders gaan eveneens onbewaakt over straat en de meesten staan normaal in de telefoongids vermeld. 'Er zijn in het verleden bij krakersrellen wel eens ruiten ingegooid', zegt een gemeentewoordvoerder. 'Wolffensperger (D66) deed toen herhuisvesting en is een tijdje bewaakt. Ook Walter Etty heeft een geheim telefoonnumer gehad, maar Frank de Grave staat gewoon in de gids.'

In beide grote steden, maar ook elders blijkt men de stelregel te hanteren: zo weinig mogelijk aandacht voor incidenten en snel weer overgaan tot de orde van de dag. 'We hebben hier openbare spreekuren van de wethouders waar wel eens iemand door de politie verwijderd moet worden', zegt voorlichter D. Stemvers van de gemeente Zwolle, 'maar niemand krijgt permanente politiebewaking. Dan roep je de problemen alleen maar op.'

Uniformvertoon roept agressie op, zo weet men op de gemeentehuizen. Daarom zal op bijeenkomsten waar tumult wordt verwacht, eerder een aantal 'stillen' aanwezig zijn dan de geüniformeerde dienst. In Amsterdam heeft men wel een opmerkelijke constatering gedaan. Sinds de lokale televisie (AT 5) uitzendt, weten veel meer Amsterdammers 'wie Frank de Grave is' en dus wordt hij op straat ook steeds meer aangesproken en lastiggevallen.

'Vroeger keken de mensen nog op tegen bestuurders, maar dat is al lang niet meer', weet de Tilburgse hoogleraar P. Tops. Hij heeft studie gemaakt van de verhouding tussen burger en bestuur en sprak afgelopen vrijdag zijn inauguratierede uit aan de Katholieke Universiteit Brabant in Tilburg onder de titel Gemeenten en gezag. Tops meent dat het binnenlands bestuur in Nederland is 'ontmythologiseerd' en dat daar de oorzaak ligt van de vaak verstoorde verhoudingen tussen burgers en overheid. 'Fouten van bestuurders worden breed uitgemeten in de media. Het gezag moet zich voortdurend waarmaken en wordt vrijwel permanent uitgedaagd en gesard.' De burger is beter opgeleid en mondiger, en het is zaak dat bestuurders daar rekening mee houden, is zijn betoog.

Waar het fout gaat, heeft het vaak te maken met de toepassing van regels. De manier waarop bestuurders omgaan met bestemmingsplannen, vergunningenstelsels, bijzondere bijstand en gehandicaptenvervoer. Inzichtelijkheid in de toepassing van de regels is van groot belang. 'Twijfel aan fair play of efficiëntie brengt burgers al snel op voet van oorlog met het gemeentebestuur', zegt de hoogleraar.

Hij werkt in deeltijd bij de stichting Publiek Domein in Utrecht en geeft daar cursussen aan aanstaande gemeenteraadsleden en nieuwe wethouders. Men oefent er onder meer confrontaties met publiek. Waar het om draait, is niet alleen de juiste argumenten te hebben, maar ook de juiste toon te treffen bij het naar voren brengen daarvan.

De cursisten wisselen onder zijn leiding ook ervaringen uit. Er is haast niemand die nooit is bedreigd. Wat de wethouders en andere raadsleden verder delen, is een grote ergernis, heeft Tops ervaren: 'Dat er zo weinig waardering is voor wat ze doen. Dat de mensen niet zien hoe moeilijk zij het hebben.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.