'Elke Rotterdammer heeft recht op gezondere lucht'

Met een warboel aan borden proberen gemeenten in Nederland duidelijk te maken aan automobilisten waar milieuzones beginnen. Mag u straks met de auto Rotterdam nog in?

Het begin van de milieuzone in Utrecht.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Een automobilist die Utrecht binnenrijdt, moet haast op de rem trappen om op invalswegen alle informatie van de reeks borden tot zich door te laten dringen. 'Milieuzone', staat er op één te lezen, met een ronde, rode rand eromheen. Ook is er een bord met een auto, eveneens met rode verbodsrand. Op het gele onderbord staat: 'Let op: per 1 mei ook milieuzone voor diesels van vóór 2001', plus een verwijzing naar de gemeentelijke website.

Niet rechtsgeldig

'Als je bij zo'n brij aan borden aankomt, kan je niet eens meer terug', zegt Peter Staal, directeur van de Koninklijke Nederlandsche Automobiel Club (KNAC). Zijn club vecht bij de rechter de legitimiteit van de milieuzone voor personenauto's aan. 'Als een auto door de apk is en de wegenbelasting is betaald, dan kan een stad die toch niet zo maar weren?'

In eerste aanleg vond de rechter het niet nodig de Utrechtse zone te schrappen; over enkele weken volgt uitspraak in hoger beroep. De KNAC-directeur hekelt de gebrekkige aanduiding van de milieuzone. Die is bovendien volgens hem niet rechtsgeldig, omdat er nog geen officieel verkeersbord voor bestaat.

Er is, aldus Staal, sprake van willekeur. 'Bussen die een groter aandeel leveren aan de luchtvervuiling zijn nog niet allemaal schoon. En Rotterdam laat wel Russische schepen de haven binnen, die varen op pek, en wentelt straks de schade af op de burger die een oude auto bezit.'

Vieze diesels

Duidelijk is dat niet iedereen enthousiast is over de milieuzone voor personenauto's. In Utrecht, de eerste stad die sinds dit jaar oude diesels uit het centrum weert, is kritiek op het grote aantal boetes. Uit cijfers van het Centraal Justitieel Incassobureau blijkt dat vooral automobilisten van buiten Utrecht de boete van 90 euro moeten betalen: van de 6.700 bekeuringen sinds mei zijn er 5.800 naar adressen buiten de stad gestuurd. Het is niet echt gastvrij om onwetende gasten te bekeuren, klinkt het in de gemeenteraad.

De Utrechtse verkeerswethouder Lot van Hooijdonk (GroenLinks) wil de argumenten van de tegenstanders graag weerleggen. 'Wij hebben in Utrecht al de schoonste bussen van Nederland. Het wagenpark van Utrecht is dankzij de milieuzone al veel schoner geworden.' Dat komt, zegt ze, door een populaire sloopregeling voor 'vieze' auto's: 2.286 vieze diesels zijn ingeruild voor een premie van 500 tot 1.500 euro voor de aanschaf van een schonere wagen. In totaal kostte dat de gemeente 3,7 miljoen euro.

'Die oude diesels stoten extreem veel roet uit', zegt Van Hooijdonk. 'Dat is schadelijk voor de volksgezondheid. Mensen gaan dood aan vuile lucht.' Harde cijfers over het effect op de luchtkwaliteit door deze maatregelen komen eind dit jaar.

De milieuzone is niet zomaar een linkse hobby van wat grotestedenwethouders, beklemtoont Van Hooijdonk. Nederland heeft van Europa de verplichting zich in te spannen de luchtkwaliteit te laten voldoen aan de opgestelde normen. Die worden niet overal gehaald. Het wegverkeer en de veehouderij zijn de grootste boosdoeners, maar ook waait vieze lucht uit bijvoorbeeld het Ruhrgebied hierheen.

In 2009 kreeg Nederland uitstel van Europa: pas in 2011 hoefde voldaan te worden aan de Europese normen voor fijnstof en eind 2015 aan die voor stikstofoxide. Voorwaarde was wel dat Nederland plannen zou uitvoeren die de luchtkwaliteit zouden verbeteren. De door de regio's ingediende voorstellen zijn gebundeld in het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL). Ook de milieuzone maakt hier deel van uit.

Op het randje

Het weren van de vervuilendste personenenwagens met een milieuzone kan voor steden een effectief middel zijn voor schonere lucht, aldus de Wageningse hoogleraar luchtkwaliteit Maarten Krol. 'De overheid zou gezonde lucht aan haar burgers moeten garanderen. Het verbaast me dan ook dat de rijksoverheid kiest voor meer snelwegen waar 130 kilometer per uur kan worden gereden.'

'Wij moeten voldoen aan die Europese normen, we zitten op het randje van de concentraties stikstofdioxide. We hebben de milieuzone nodig', zegt Van Hooijdonk.

Daarvan is de Tweede Kamer-fractie van de VVD niet overtuigd. 'Landelijk worden de zwaar vervuilende dieselauto's veel zwaarder belast. Het automobilistje pesten met een milieuzone is dan niet nodig', zegt VVD-Kamerlid Barbara Visser. De partij krijgt hierover veel klachten uit de achterban. 'Als straks de boete voor de milieuzone wordt verhoogd naar 160 euro, is dat hoger dan het rijden zonder gordel. Buitenlandse kentekens worden niet beboet. De maatregel is bovendien niet effectief', betoogt Visser. 'Vrachtwagens worden steeds schoner, dat tikt meer aan. De lucht in Nederland is nog nooit zo schoon geweest.'

Of de VVD in de Tweede Kamer een meerderheid zal vinden voor de motie die lokale milieuzones wil verbieden, is de vraag. De PvdA staat vierkant achter de milieuzone, 'de gezondheid van de mensen staat centraal'. Maar ook de SP, geen fan van de 'verwarrende' milieuzone, zal niet met de VVD meestemmen. De motie is volgens SP-Kamerlid Eric Smaling te rigide en tast de gemeentelijke autonomie aan. Ook het CDA vindt dat gemeenten vrij moeten zijn hun eigen maatregelen te treffen. De PVV stemt naar verwachting wel met de VVD mee.

De Rotterdamse verkeerswethouder Pex Langenberg (D66) ziet geen bedreiging in de motie. Uit volle overtuiging stelt hij vanaf 2016 een milieuzone in voor oude diesels en oude benzineauto's. 'De grootste van Nederland', zegt hij. 'Maar Rotterdam heeft van de grote steden dan ook de grootste problemen met luchtkwaliteit.'

Hij laat een kaartje van de Milieudienst Rijnmond zien waar in taartdiagrammen is aangegeven wat de grote boosdoeners zijn van roetdeeltjes in de lucht. Autoverkeer maakt in het centrum de helft van de taart uit; zelfs in woonwijken in het havengebied zijn scheepvaart en industrie slechts een klein puntje. 'We moeten dus echt iets aan die vervuilende auto's doen.'

Gezondere lucht

In 'autostad' Rotterdam rijden bijvoorbeeld over de 's Gravendijkwal, een van de vieste straten van het land, zo'n 40 duizend auto's per dag. 'Daar haal je met je vinger de roetuitstoot van de kozijnen', zegt Langenberg. 'Het verkeer heeft een grote invloed op de luchtkwaliteit. Elke Rotterdammer heeft recht op gezondere lucht. Het scheelt wel degelijk een slok op een borrel als je de allervieste wagens uit je stad weert.'

Afgelopen week viel bij de Rotterdamse bezitters van de 15 duizend 'allervieste' auto's - dieselauto's van 2001 of ouder of van oude benzineauto's (15 tot 40 jaar oud) - een informatiebrief over de milieuzone op de mat. Voor als ze het nog niet wisten: per 1 januari mogen ze met hun auto het centrum niet meer in. Eenderde van hen woont in de milieuzone.

Met spotjes op de radio, via Facebook, op billboards langs hoofdwegen en met aankondigingen in huis-aan-huisbladen hoopt Rotterdam te bewerkstelligen dat 'iedereen' voor 1 mei 2016 weet heeft van de milieuzone. Vanaf dan krijgen overtreders geen waarschuwingen meer per post, maar boetes.

'We hebben geleerd van de kinderziekten in Utrecht: je moet nog meer doen om automobilisten bekend te maken met de milieuzone', zegt Langenberg. 'En om draagvlak te verwerven. Wij hebben dankzij overleg ook de steun van de ondernemers voor de maatregelen.' Hij prijst zijn Utrechtse collega Van Hooijdonk voor haar lef, 'zij heeft echt haar nek uitgestoken'. 'En nu nog hopen dat het verkeersbord van het Rijk op tijd komt.'

Steden

In dertien steden in Nederland mogen vieze vrachtwagens de milieuzone niet in. Alleen in Utrecht en in Rotterdam (vanaf 2016) geldt de milieuzone ook voor personenwagens.

Utrecht
Centrum is per 1januari 2015 verboden toegang voor dieselpersonenauto's en bestelwagens van voor 2001. Premie voor wie zijn vieze auto laat slopen.

Rotterdam
Vanaf 1 januari 2016 verboden voor (bestel)auto's van voor 2001, en (bestel)benzineauto's van voor 1992. (Oldtimers van 40 jaar en ouder mogen wel de stad in). Ook vervuilende vrachtwagens op diesel euroklasse I, II en III moeten omrijden.

Amsterdam
Amsterdam heeft geen plannen voor een milieuzone voor personenwagens. Wel stemt de gemeenteraad komend voorjaar over het voorstel voor het instellen van een milieuzone voor (vieze) touringcars, taxi's en bestelbusjes.

Den Haag
In Den Haag mogen alleen schone vrachtauto's en vrachtauto's met een ontheffing de binnenstad in. Een groot deel van het centrum is door een 'verkeerscirculatieplan' autovrij. Boetes zijn 230euro. Via een sloopregeling voor benzineauto's van voor 1991 en dieselauto's van voor 2005 werden ruim 2.000 Haagse auto's van de weg gehaald.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden